Ο τίτλος του βιβλίου που επιλέξατε είναι:

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΓΑΒΡΕΣΕΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΥΡΩΠΗΣ ΔΙΑ ΤΗΝ Β´ ΤΑΞΙΝ ΕΞΑΤΑΞΙΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1962

Ο συγγραφέας είναι:

ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΓΑΒΡΕΣΕΑ

Εὐρώπη

Υποκεφάλαιο:1

Ι. ῞Ορια. ῎Εκτασις. Ἡ Εὐρώπη, ὑπολογιζομένης ὡς ἠπείρου καὶ τῆς Ἀνταρκτικῆς, ἔρχεται πέμπτη μεταξὺ τῶν ἠπείρων ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν. Μόνον ἡ Ὠκεανία εἶναι μικροτέρα της. Ἡ ἔκτασίς της ὑπολογίζεται περίπου 10.000.000 τετρ. χιλιομ. λέγομεν δὲ περίπου, διότι τὰ πρὸς τὴν Ἀσίαν σύνορα τῆς Εὐρώπης δὲν καθορίζονται ἐπακριβῶς. Ὡς τοιαῦτα λαμβάνονται μία τεθλασμένη γραμμή, ἡ ὁποία ἀρχίζουσα ἀπὸ τὰς δυτικὰς ὄχθας τῆς Κασπίας θαλάσσης, φθάνει διὰ τοῦ Οὐράλη ποταμοῦ καὶ τῶν Οὐραλίων ὀρέων εἰς τὸν Β. Παγωμένον ᾽Ωκεανόν. Τὰ ὑπόλοιπα ὅρια τῆς Εὐρώπης εἶναι: πρὸς Β. ὁ Β. Παγωμένος ᾽Ωκεανὸς(ἢ Ἀρκτικός), πρὸς Δ. ὁ Ἀτλαντικὸς καὶ πρὸς Ν. ἡ Μεσόγειος θάλασσα, τὰ Δαρδανέλλια, ἡ Προποντίς, ὁ Βόσπορος, ὁ Εὔξεινος Πόντος καὶ τὸ ὄρος Καύκασος ( Χαρτ. ῎Εγχρωμος ).

ΙΙ. Ὁ Πολιτισμὸς τῆς Εὐρώπης καὶ ἡ σημασία της διὰ τὸν κόσμον. Ἡ Εὐρώπη συνδέεται πρὸς τὰ Α. ἐφ’ ὅλου σχεδὸν τοῦ πλάτους της, μετὰ τῆς ᾽Ασίας καὶ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μία χερσόνησος ταύτης. Διὰ τοῦτο παλαιότερον ἐθεωρεῖτο ὡς μία μετὰ τῆς Ἀσίας ἤπειρος ἔχουσα τὸ ὄνομα Εὐρασία . Σήμερον θεωρεῖται ὡς χωριστὴ ἤπειρος καὶ ὡς τοιαύτη ἐξετάζεται. Τοῦτο, διότι ἡ Εὐρώπη ἔχει ἰδίαν φυσιογνωμίαν, ἰδικά της χαρακτηριστικά, ἰδίαν ἱστορίαν. Εἰς αὐτὴν ἀνεπτύχθη καὶ ἀπὸ αὐτὴν διεδόθη εἰς ὅλην τὴν Γῆν ὁ ἀνθρώπινος πολιτισμός. Εὐρωπαῖοι μετηνάστευσαν καὶ ἠξιοποίησαν τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Αὐστραλίαν, αἱ ὁποῖαι, χωρὶς τὴν Εὐρώπην, θὰ ἐξηκολούθουν νὰ κατοικοῦνται ἀραιότατα καὶ ἀπὸ ἀνθρώπους ἀπολιτίστους ἢ καὶ ἡμιαγρίους. Εὐρωπαῖοι ἠξιοποίησαν τὰς πλουτοπαραγωγικὰς πηγὰς τῆς Ἀφρικῆς, καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην ἐγένοντο αἱ περισσότεραι ἐκ τῶν ἐπιστημονικῶν ἀνακαλύψεων καὶ ἐφευρέσεων.

Εἰς μίαν γωνίαν τῆς ΝΑ. Εὐρώπης, τὴν Ἑλλάδα , ἀνεφάνη πρὸ 2.500 ἐτῶν τὸ θαῦμα τοῦ ἀρχαίου ῾Ελληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου προῆλθον καὶ τὸν ὁποῖον ἐσυνέχισαν ὁ Ρωμαϊκὸς καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁ Βυζαντινὸς πολιτισμός.

Ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, ἐπὶ χίλια περίπου ἔτη ἀποτελοῦσα τὸ προπύργιον τῆς Εὐρώπης κατὰ τῶν ἐκ τῆς Ἀσίας Βαρβαρικῶν ἐπιδρομῶν, μετέδωκε τὸν πολιτισμὸν καὶ τὸν Χριστιανισμὸν εἰς τοὺς περισσοτέρους τῶν λαῶν τῆς Εὐρώπης. Μετὰ δὲ τὴν ἅλωσιν τῆς Κων/πόλεως ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ τὴν διάλυσιν τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας, Ἕλληνες λόγιοι ἐκ τοῦ Βυζαντίου κατέφυγον εἰς τὰς χώρας τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης-ἰδίᾳ εἰς τὴν Ἰταλίαν-καὶ διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων κλασσικῶν συνέβαλον εἰς τὴν πνευματικὴν Ἀναγέννησιν τῆς Δύσεως. Οὕτω διὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐδημιουργήθη ὁ σύγχρονος πολιτισμός, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦτο καὶ Ἑλληνοχριστιανικὸς καλεῖται.

Ἀξιόλογοι ἀνθρώπινοι πολιτισμοὶ ἀνεφάνησαν εἰς τὴν Ἀσίαν καὶ τὴν Ἀφρικὴν πολὺ παλαιότερον παρὰ εἰς τὴν Εὐρώπην. Εἰς τὰς ὄχθας τοῦ Τίγρητος καὶ τοῦ Εὐφράτου καὶ εἰς τὰς ὄχθας τοῦ Νείλου ἤκμασαν, κατὰ τὴν ἀπωτέραν ἀρχαιότητα, ἀξιόλογοι πολιτισμοὶ (τῶν Ἀσσυρίων, Βαβυλωνίων, Χαλδαίων, Αἰγυπτίων, κλπ.). Ἐπίσης εἰς τὴν Κίναν, τὰς Ἰνδίας καὶ τὴν Ἰνδοκίναν οἱ ἄνθρωποι εἶχον φθάσει πρὸ τῶν Εὐρωπαίων εἰς ἀξιολόγους πολιτισμοὺς καὶ ἀφῆκαν σημαντικὰ μνημεῖα τέχνης· οἱ Κινέζοι ἀνεκάλυψαν τὴν τυπογραφίαν καὶ τὴν πυρίτιδα καὶ ἐγνώριζον τὴν χρῆσιν τῆς πυξίδος καὶ τὴν κατεργασίαν τῆς μετάξης πολὺ πρὶν τῶν Εὐρωπαίων. Οἱ πολιτισμοὶ ὅμως οὗτοι δὲν ἐξειλίχθησαν ἐπὶ τὰ βελτίω καὶ μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου οἱ περισσότεροι ἐκ τούτων ἐξηφανίσθησαν.

Μόνον εἰς τὴν Εὐρώπην ὁ ἀνθρώπινος πολιτισμὸς ἐξειλίχθη ἐπὶ τὰ βελτίω, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ θαυμαστὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον. Τοῦτο δὲν εἶναι γεγονὸς τυχαῖον, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἡ Εὐρώπη παρὰ τὴν μικράν της ἔκτασιν, συγκεντρώνει τὰ περισσότερα προσόντα διὰ τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πολιτισμοῦ του. Δὲν ἔχει ερήμους, ὅπως ἔχουν ἀπεράντους τοιαύτας ἡ Ἀσία καὶ ἡ Ἀφρική, ἐν μέρει δὲ καὶ ἡ Ἀμερική. Δὲν ἔχει μεγάλα καὶ ἀδιάβατα δάση οὔτε καὶ μεγάλας ἑλώδεις καὶ ἀνθυγιεινὰς ἐκτάσεις, ὅπως τὰ περὶ τὸν Ἰσημερινὸν τμήματα τῆς Ἀφρικῆς, τῆς Ν. Ἀμερικῆς καὶ τῶν νήσων τῆς Ν. Ἀσίας. Δὲν ἔχει ἐπίσης ὄρη ὑψηλὰ τοποθετημένα οὕτως, ὥστε νὰ ἐμποδίζουν τὴν μεταξὺ τῶν διαφόρων τεριοχῶν της ἐπικοινωνίαν. Πλὴν τῶν ἀνωτέρω τὸ κλῖμα εἰς τὸ μέγιστον μέρος τῆς Εὐρώπης εἶναι εὔκρατον, τὸ ἔδαφος εὔφορον, τὸ ὑπέδαφος πλούσιον εἰς ὀρυκτά, ἡ θάλασσα δὲ προχωροῦσα βαθέως ἐντὸς τῆς ξηρᾶς διευκολύνει τὴν μεταξὺ τῶν διαφόρων μερῶν της ἐπικοινωνίαν.

Εὗρεν οὕτω ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν ἤπειρον αὐτὴν τὰς πλέον εὐνοϊκὰς συνθήκας διὰ τὴν ζωήν του καὶ τὴν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀνάπτυξίν του. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἤπειρον αὐτὴν ἀνεπτύχθη ὁ πολιτισμός, διαδοθεὶς ἐν συνεχείᾳ ἐκ ταύτης καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἠπείρους. Εἰς τὴν Εὐρώπην τὸ πρῶτον ὁ ἄνθρωπος κατώρθωσε νὰ βελτιώσῃ σημαντικῶς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς ἐπιστημονικῶν μεθόδων καλλιεργείας τῶν φυτῶν καὶ ἐκτροφῆς τῶν ζώων, αὐξήσας οὕτω τὴν παραγωγὴν γεωργικῶν καὶ κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Εἰς αὐτὴν κατώρθωσε τὸ πρῶτον νὰ μεταβάλῃ, διὰ τῆς βιομηχανίας καὶ εἰς μεγάλην ποσότητα, ἀχρήστους πρώτας ὕλας εἰς χρήσιμα διὰ τὴν ζωήν του προϊόντα. Εἰς αὐτὴν ἀνεπτύχθη σημαντικῶς τὸ ἐμπόριον, ἐδημιουργήθησαν πολυάνθρωποι πόλεις, μεγάλοι λιμένες καὶ τὰ μέσα ταχυτέρας καὶ εὐκολωτέρας μεταφορᾶς ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων. Εἰς αὐτὴν ἀνευρέθησαν κατὰ πρῶτον ἀσφαλεῖς τρόποι προλήψεως καὶ καταπολεμήσεως ἀσθενειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεδεκάτιζον παλαιότερον τὴν ἀνθρωπότητα, ὅπως τῆς εὐλογίας, τῆς πανώλους, τοῦ ἐξανθηματικοῦ τύφου κλπ. Ὁ εἰς τὴν Εὐρώπην ἀναπτυχθεὶς Ἑλληνοχριστιανικὸς πολιτισμὸς διεδόθη ἐξ αὐτῆς καὶ εἰς τὰ ἄλλα, μέρη τῆς Γῆς καὶ κυρίως εἰς τὰς Ἡν. Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς αἱ ὁποῖαι, σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς καὶ αἷμα ἐκ τοῦ αἵματος τῆς Εὐρώπης, ἔγιναν σήμερον τὸ ἰσχυρότερον ἐκ τῶν Κρατῶν τῆς Γῆς, τεθὲν επὶ κεφαλῆς τοῦ πολιτισμένου κόσμου

ΙΙΙ. Φυσικαὶ περιοχαὶ τῆς Εὐρώπης. Τὴν Εὐρώπην δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν εἰς 5 φυσικὰς περιοχάς, δηλ. εἰς 5 μεγάλα τμήματα ἔχοντα διάφορα χαρακτηριστικά. Αἱ πέντε αὗται φυσικαὶ περιοχαὶ εἶναι:

α´) Ἡ Νότιος ἢ Μεσογειακὴ Εὐρώπη. β´) Ἡ Δυτικὴ Εὐρώπη. γ´) Ἡ Κεντρικὴ Εὐρώπη. δ´) Ἡ Βόρειος Εὐρώπη καὶ ε´) Ἡ Ἀνατολικὴ Εὐρώπη. Θ’ ἀναφέρωμεν ἐδῶ ὀλίγα τινὰ γενικὰ περὶ μιᾶς ἑκάστης ἐκ τῶν πέντε τούτων φυσικῶν περιοχῶν.

Ἡ Νότιος ἢ Μεσογειακὴ Εὐρώπη. Εἶναι αὕτη τὸ νότιον, τὸ βρεχόμενον ἀπὸ τὴν Μεσόγειον θάλασσαν τμῆμα τῆς Εὐρώπης. Παρουσιάζει μέγιστον θαλάσσιον διαμελισμόν, διότι ἡ Μεσόγειος εἰσχωρεῖ βαθύτατα ἐντὸς τῆς ξηρᾶς. Σχηματίζονται πρὸς νότον τρεῖς μεγάλαι χερσόνησοι: Ἡ Βαλκανικὴ ἢ χερσόνησος τοῦ Αἵμου , περιλαμβάνουσα τὴν Ἑλλάδα , τὴν Ἀλβανίαν , τὴν Γιουγκοσλαβίαν , τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὴν Εὐρωπαϊκὴν Τουρκίαν ἢ Ἀνατολικὴν Θράκην, ἡ Ἰταλικὴ χερσόνησος , περιλαμβάνουσα τὴν Ἰταλίαν , τὴν μικρὰν Δημοκρατίαν τοῦ Ἁγ.Μαρίνου καὶ τὸ κράτος τοῦ Βατικανοῦ , καὶ ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος , περιλαμβάνουσα τὴν Ἱσπανίαν , τὴν Πορτογαλίαν καὶ τὴν μικρὰν Δημοκρατίαν τῆς Ἀνδόρας ( Χάρτ. ῎Εγχρωμος ).

Πλὴν τῶν τριῶν μεγάλων αὐτῶν χερσονήσων σχηματίζονται καὶ πολλαὶ ἄλλαι μικρότεραι τοιαῦται, καθὼς καὶ ἀρκεταὶ μεγαλύτεραι ἢ μικρότεραι νῆσοι. Τὸ ἔδαφος εἶναι ὀρεινόν, διασχιζόμενον ἀπὸ πολλὰ καὶ ἀρκετὰ ὑψηλὰ ὄρη (βλ. γεωφυσικὸν χάρτην Εὐρώπης). Εἰς τὴν Ν. Εὐρώπην σχηματίζονται τρεῖς μόνον σχετικῶς μεγάλαι πεδιάδες : μία εἰς τὴν Β. Βουλγαρίαν, μία εἰς τὴν Β. Γιουγκοσλαβίαν καὶ μία εἰς τὴν Β. Ἰταλίαν. Τὸ ὑπόλοιπον ἔδαφος, ἐξαιρουμένων μερικῶν μικρῶν παρακτίων πεδινῶν ἐκτάσεων, ὁ σχηματισμὸς τῶν ὁποίων ὀφείλεται εἰς προσχώσεις (ἀπὸ τοὺς διαρρέοντας ταύτας ποταμούς), εἶναι ὄρη ἢ ὀροπέδια. Τὸ μεγαλύτερον ἐκ τούτων εἶναι τὸ μέγα Ἱσπανικὸν ὀροπέδιον . Λόγῳ τοῦ ὀρεινοῦ τοῦ ἐδάφους των καί, ὡς θὰ μάθωμεν κατωτέρω, λόγῳ τῆς ἐλλείψεως σημαντικοῦ ὀρυκτοῦ πλούτου, ἰδίως δὲ ἀνθράκων καὶ σιδηρομεταλλεύματος, αἱ χῶραι αὗται εἶναι γενικῶς χῶραι πτωχαὶ καὶ κατοικοῦνται, ἐξαιρουμένης τῆς Ἰταλίας, ἀραιῶς.

Ἡ Δυτικὴ Εὐρώπη. Περιλαμβάνει αὕτη τὸ δυτικὸν μέρος τῆς Εὐρώπης (ἀπὸ τῆς ῾Ισπανίας μέχρι τῆς Δανίας) καὶ τὰς πλησίον νήσους, μεγαλύτεραι τῶν ὁποίων εἶναι ἡ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Ἰρλανδίας. Καθὼς βλέπομεν εἰς τὸν γεωφυσικὸν χάρτην τῆς Εὐρώπης, τὸ τμῆμα της τοῦτο εἶναι πεδινὸν καὶ μόνον πρὸς τὰ ᾽Ανατολικά του (ἀνατολικὸν ἄκρον Γαλλίας) παρουσιάζονται ὄρη ὑψηλά. Ἀποτελεῖ κατὰ τὸ μέγιστον μέρος της ἡ Δ. Εὐρώπη τμῆμα τῆς καλουμένης μεγάλης Εὐρωπαϊκῆς πεδιάδος ( Χάρτ. ῎Εγχρ .), ἥτις ἀρχομένη ἀπὸ τῶν Πυρηναίων ἐκτείνεται μέχρι τῶν Οὐραλίων ὀρέων, ὑπὸ τῶν ὁποίων μόνον διακόπτεται ἡ μεγάλη αὐτὴ πεδιάς, διότι προχωρεῖ καὶ πέρα τούτων συνεχιζομένη μὲ τὴν ἀχανῆ Σιβηρικὴν πεδιάδα. Εἰς τὰς εὐφόρους καὶ μεγάλας πεδινάς της ἐκτάσεις ἡ Δ. Εὐρώπη παράγει ἀφθόνως τόσον γεωργικὰ ὅσον καὶ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, διότι ἔχει πολλὰς βροχὰς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος (λόγῳ τῆς γειτνιάσεώς της μὲ τὴν μεγάλην ὑδατίνην ἔκτασιν τοῦ Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ). Πλὴν τούτου αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι τὴν ἀποτελοῦν (ἐξαιρουμένης τῆς Ὁλλανδίας), ἔχουν καὶ ἀρκετὸν ὀρυκτὸν πλοῦτον· ἰδίως ἔχουν ἄνθρακας καὶ σιδηρομεταλλεύματα. Διὰ τοῦτο, αἱ χῶραι τῆς Δυτ. Εὐρώπης (Γαλλία, Βέλγιον, Λουξεμβοῦργον, ῾Ολλανδία, Μεγάλη Βρεταννία) ἔχουν ἀναπτύξει μεγάλως τὴν βιομηχα νίαν των, εἶναι πλούσιαι, καί, ἐξαιρέσει τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰρλανδίας, κατοικοῦνται πυκνῶς.

Ἡ Βόρειος Εὐρώπη. Καὶ εἰς αὐτὴν ὁ θαλάσσιος διαμελισμὸς εἶναι μέγας, ἂν καὶ δὲν φθάνει τὸν τοιοῦτον τῆς Ν. ἢ Μεσογειακῆς Εὐρώπης. Ὑπάρχουν πολλοὶ κόλποι, κολπίσκοι καὶ ὅρμοι, τὰ καλούμενα « φιὸρδ » καὶ πλῆθος νησίδων. Ἀποτελεῖται ἡ Β. Εὐρώπη κυρίως ἀπὸ δύο χερσονήσους, τὴν Σκανδιναυϊκὴν καὶ τὴν χερσόνησον τῆς Γιουτλάνδης. Ἐπίσης ἀπὸ μίαν μεγάλην νῆσον, τὴν Ἰσλανδίαν καὶ ἀπὸ πλῆθος μικροτέρων νήσων καὶ νησίδων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται κυρίως πλησίον τῆς ἀκτῆς. Τὸ ἔδαφος τῆς Β. Εὐρώπης εἶναι, ἐξαιρουμένης τῆς Δανίας, (βλ. Γεωφυσικὸν χάρτην) ὀρεινὸν ἀλλὰ μὲ ὄρη ὄχι τόσον ὑψηλὰ ὅσον τὰ ὄρη τῆς Ν. Εὐρώπης. Οἱ χειμῶνες εἶναι ψυχροὶ καὶ διαρκοῦν πολύ. Τὸ ὀρεινὸν τοῦ ἐδάφους, ἡ δριμύτης τοῦ κλίματος καὶ ἡ μικρὰ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας εἶναι τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Νορβηγία, ἡ Σουηδία καὶ ἡ Ἰσλανδία, κατοικοῦνται ἀραιῶς. Εἶναι ἀπὸ τὰς ἀραιότερον κατοικουμένας χώρας τῆς Εὐρώπης.

Ἡ Κεντρικὴ Εὐρώπη. Αὕτη περιλαμβάνει τὴν Γερμανίαν, τὴν Ἑλβετίαν, τὸ Λιχτενστάϊν, τὴν Αὐστρίαν, τὴν Οὐγγαρίαν, τὴν Ρουμανίαν καὶ τὴν Τσεχοσλοβακίαν. Δὲν παρουσιάζει τὴν ὁμοιομορφίαν τοῦ ἐδάφους (πεδινὸν ἢ ὀρεινόν), τὴν ὁποίαν ἀνεύρομεν εἰς τὴν Ν., τὴν Δ. καὶ τὴν Β. Εὐρώπην. Εἶναι κατὰ τμήματά της τόσον ὀρεινή, ἔχουσα μάλιστα ὄρη ἀπὸ τὰ ὑψηλότερα τῆς Εὐρώπης (Ἑλβετία, Ν. Γερμανία, Δ. καὶ Ν. Αὐστρία, Τσεχοσλοβακία, Κεντρικὴ καὶ Β. Ρουμανία), ὅσον καὶ πεδινή, παρουσιάζουσα μεγάλας πεδινὰς ἐκτάσεις (Οὐγγαρία, Α. καὶ Ν. Ρουμανία, Β. Γερμανία), καθὼς καὶ εὐφόρους κοιλάδας (κοιλὰς Δουνάβεως, Ρήνου κλπ.). Ἔχει ἀρκετὰ εὔφορα, καλλιεργούμενα καὶ ἀποδοτικὰ ἐδάφη. Τὰ ὄρη της εἶναι κατάφυτα ἀπὸ δάση καὶ ὡρισμέναι περιοχαί της (Σάαρ, Ρούρ, Σιλεσία κλπ.) εἶναι, λόγῳ τοῦ ὀρυκτοῦ πλούτου των καὶ ἰδίως τῶν ἀνθράκων καὶ τοῦ σιδηρομεταλλεύματός των, ἀπὸ τὰς βιομηχανικωτέρας περιοχὰς τῆς Εὐρώπης καὶ διὰ τοῦτο κατοικοῦνται πυκνῶς.

Ἡ Ἀνατολικὴ Εὐρώπη. Εἶναι αὕτη ἀπὸ τὰ πεδινώτερα τμήματα τῆς Εὐρώπης καὶ ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς μεγάλης Εὐρωπαϊκῆς πεδιάδος. Περιλαμβάνει τὴν Πολωνίαν, τὴν Φιλλανδίαν καὶ τὴν Εὐρωπαϊκὴν Ρωσίαν, χώρας ἐκτεθειμένας εἰς τοὺς ψυχροὺς βορείους ἀνέμους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους τίποτε δὲν τὰς προφυλάσσει. Δὲν ὑπάρχουν ὀροσειραί, αἱ ὁποῖαι παρεντιθέμεναι νὰ ἐμποδίζουν τοὺς ἀνέμους τούτους, οἱ ὁποῖοι πνέουν μὲ ὁρμὴν καὶ κάμνουν τοὺς χειμῶνας δριμυτάτους καὶ μακρᾶς διαρκείας. Ἐξ ἄλλου ὅλαι αἱ χῶραι αὗται εὑρίσκονται κατὰ μέγα μέ ρος των μακρὰν τῆς θαλάσσης καὶ τῆς εὐεργετικῆς της ἐπιδράσεως (ἡ γειτνίασις τῆς θαλάσσης κάμνει ἠπίους τοὺς χειμῶνας, δροσερὰ τὰ θέρη καὶ φέρει βροχάς). ᾽Εξαιρουμένης τῆς Πολωνίας, ἡ ὁποία κατοικεῖται πυκνότερον, εἶναι, μετὰ τῆς Ἰσλανδίας, τῆς Νορβηγίας καὶ τῆς Σουηδίας, αἱ ἀραιότερον κατοικούμεναι χῶραι τῆς Εὐρώπης. Θὰ ἐξετάσωμεν ἤδη τὰ εἰς ἑκάστην ἐκ τῶν πέντε φυσικῶν περιοχῶν τῆς Εὐρώπης ἀνήκοντα κράτη, ἀρχόμενοι ἀπὸ τῆς Ἀλβανίας.

Ι. ΝΟΤΙΟΣ ῍Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Α. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ῍Η ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ῍Η ΧΕΡΣΟ ΝΗΣΟΣ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ

Κατέχει αὕτη τὸ ΝΑ. μέρος τῆς Εὐρώπης καὶ λέγεται Ἑλληνικὴ χερσόνησος . Λέγεται ἀκόμη καὶ Βαλκανικὴ χερσόνησος ἢ χερσόνησος τοῦ Αἵμου καὶ τὰ ἀποτελοῦντα ταύτην Κράτη Βαλκάνια , ἀπὸ τὴν ὀροσειρὰν τοῦ Αἵμου τὴν λεγομένην καὶ Βαλκάνια ὄρη . Ἡ Βαλκανικὴ χερσόνησος (ἀπὸ τὰ Α. καὶ τὰ ΝΑ. της βρέχεται ἀπὸ τὸν Εὔξεινον Πόντον, τὸν Βόσπορον, τὴν Προποντίδα καὶ τὸν ῾Ελλήσποντον καὶ ἀπὸ Δ. καὶ Ν. ἀπὸ τὴν Μεσόγειον θάλασσαν. Φθάνει πρὸς βορρᾶν μέχρι τοῦ ποταμοῦ Δουνάβεως καὶ τοῦ παραποτάμου του Σαύου (Χάρτ. 2) . Ἀνήκουν ἑπομένως εἰς τὴν χερσόνησον ταύτην ἡ Ἑλλάς, ἡ Ἀλβανία, ἡ Βουλγαρία, ἡ Εὐρωπαϊκὴ Τουρκία καὶ ἡ Γιουγκοσλαβία. Ἡ Γιουγκοσλαβία ὅμως ὄχι ὁλόκληρος, διότι τὸ βόρειον μέρος της (τὸ Β. τῶν ποταμῶν Σαύου καὶ Δουνάβεως) ἀνήκει εἰς τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην. ᾽Εξετάζεται ὅμως καὶ ἡ Γιουγκοσλαβία μὲ τὴν Βαλκανικὴν χερσόνησον, διότι τὸ μεγαλύτερον μέρος της ἀνήκει εἰς αὐτήν.

Ἀλβανία

῞Ορια. ῎Εκτασις. Ἡ Ἀλβανία κατέχει τὸ Δ. μέρος τῆς Βαλκανικῆς χερσονήσου πρὸς τὴν Ἀδριατικὴν θάλασσαν, αἱ πρὸς τὴν ὁποίαν ἀκταί της ἔχουν μῆκος 300 χιλιομ. Ἔχει πρὸς Δ. τὴν Ἀδριατικὴν θάλασσαν καὶ τὸν πορθμὸν τοῦ ᾽Οτράντο (τοῦ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ῾Υδροῦντος), διὰ τοῦ ὁποίου ἑνοῦται ἡ Ἀδριατικὴ καὶ τὸ Ἰόνιον Πέλαγος. Πρὸς τὰ Β. καὶ τὰ Α. ἔχει τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ πρὸς τὰ ΝΑ. καὶ τὰ Ν. τὴν Ἑλλάδα. ῾Η ἔκτασίς της εἶναι 28.750 τετρ. χιλιομ., εἶναι δηλ. ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν σχεδὸν τὸ ⅕ τῆς Ἑλλάδος (ἔκτασις Ἑλλάδος 132.500 τ. χ.). Τὰ μετὰ τῆς Ἑλλάδος σύνορα τῆς Ἀλβανίας, φθάνουν εἰς μῆκος τὰ 250 χιλιομ. Ἀρχίζουν ἀπὸ τὸ μέσον τοῦ μικροῦ ὅρμου τῆς Φτελιᾶς , ὀλίγον νοτιώτερον τοῦ ἀκρωτηρίου Στῦλος , τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται πλησίον τῆς Ν. εἰσόδου τοῦ βορείου στενοῦ τῆς Κερκύρας (Χαρτ. 3) . Ἐκεῖθεν προχωροῦντα πρὸς τὰ Α. καὶ ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὰ ΒΑ. φθάνουν εἰς τὴν λίμνην Μεγάλην Πρέσπαν, ὅπου συναντῶνται τὰ σύνορα Ἑλλάδος-Γιουγκοσλαβίας-Ἀλβανίας (τριεθνὲς σημεῖον).

Φυσικαὶ περιοχαί. Τὴν Ἀλβανίαν δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν εἰς δύο, σαφῶς διακρινομένας ἀπ’ ἀλλήλων, περιοχάς. Αὗται εἶναι ἡ πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας ὀρεινὴ Ἀλβανία καὶ ἡ δυτικῶς ταύτης παράκτιος, πρὸς τὴν Ἀδριατικήν, Ἀλβανία, ἡ ὁποία εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον πεδινή. Τὰ ⅔ τῆς Ἀλβανίας εὑρίσκονται εἰς ὕψος ἄνω τῶν 1.000 μ.

᾽ Εσωτερικὴ ὀρεινὴ Ἀλβανία. Ἡ Ἀλβανία εἶναι γενικῶς μία ἐκ τῶν πλέον ὀρεινῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης. Αἱ ὀροσειραὶ ἐκτεινόμεναι κατὰ μῆκος τῆς χώρας, ἀνατολικῶς τῆς παρακτίου πεδινῆς Ἀλβανίας, καλοῦνται Ἀλβανικαὶ ἢ Ἰλλυρικαὶ Ἄλπεις. Ἀποτελοῦν συνέχειαν τῶν Δειναρικῶν Ἄλπεων τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ ἐσχηματίσθησαν κατὰ τὴν λεγομένην Ἀλπικὴν πτύχωσιν . Ἀρχίζουν ἀπὸ τὰ βόρεια, πρὸς τὴν Γιουγκοσλαβίαν, σύνορα τῆς χώρας, κατὰ μῆκος τῶν ὁποίων ἀνευρίσκομεν τὰς Βορείους Ἀλβανικὰς Ἄλπεις (2.600 μ.). Αὗται διακοπτόμεναι ἀπὸ τὸν ποταμὸν Δρῖνον συνεχίζονται νοτιώτερον (Χαρτ. 3) μὲ τὰ ὄρη τῆς Μιρδιτίας (1.480 μ.) καὶ τὰ τοιαῦτα τῆς Κρόϊας (1.800 μ.), τὰ ὁποῖα φθάνουν μέχρι τοῦ ποταμοῦ Γενούσου ἢ Σκούμπι . Νοτίως τοῦ ποταμοῦ τούτου ἄρχεται ἡ Βόρειος Ἤπειρος , κακῶς λεγομένη καὶ Νότιος Ἀλβανία. Εἰς ταύτην αἱ Ἀλβανικαὶ ὀροσειραὶ συνεχίζονται μὲ τὰ ὄρη τὰ γνωστὰ ἐκ τοῦ πολέμου τοῦ 1940-41 πρὸς τὴν Ἰταλίαν διὰ τὰ ἡρωϊκὰ κατορθώματα καὶ τὰς νίκας εἰς αὐτὰ τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων. Εἶναι ταῦτα τά: Τόμαρος (2.401 μ.), Τρεμπεσίνα (1.923 μ.) καὶ Νεμέρτσικα (2.984 μ.) (τὰ ὄρη ταῦτα προεκτείνονται ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους διὰ τῶν ὀρέων Μιτσικελίου , Τύμφης καὶ Σμόλικα ).

Εἰς τὰ ἀνατολικὰ τῆς χώρας ἐκτείνονται αἱ Ἀνατολικαὶ Ἀλβανικαὶ Ἄλπεις , (2.300 μ.) καὶ νοτίως τούτων ὁ Μόραβας καὶ ἡ Βορ. Πίνδος, συνεχιζομένη καὶ ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Βλέπομεν οὕτω ὅτι κατὰ μῆκος τῶν πρὸς τὴν Γιουγκοσλαβίαν συνόρων τῆς Ἀλβανίας καὶ παραλλήλως πρὸς αὐτὰ ἐκτείνονται ὑψηλὰ ὄρη, καθιστῶντα τὴν μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν ἐπικοινωνίαν δύσκολον, διότι ἐλάχισται μόνον διαβάσεις ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν ὀρέων τούτων. Ἀντιθέτως εἰς τὰ πρὸς τὴν Ἑλλάδα σύνορα αἱ ὀροσειραί, ἐρχόμεναι καθέτως πρὸς αὐτά, ἀφίνουν πλείστας διαβάσεις καὶ διὰ τοῦτο ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας ἐπικοινωνία εἶναι κατὰ πολὺ εὐκολωτέρα. Αἱ ὡς ἄνω ὀροσειραὶ διακόπτονται εἰς πολλὰ μέρη ἀπὸ βαχυτάτας καὶ στενὰς φάραγγας, διὰ τῶν ὁποίων ρέουν ὁρμητικοὶ ποταμοί, καθὼς καὶ ἀπὸ εὐφόρους κοιλάδας καὶ ὀροπέδια. Μεταξὺ τῶν μεγαλυτέρων καὶ εὐφορωτέρων κοιλάδων τῆς ὀρεινῆς Ἀλβανίας εἶναι τὸ λεκανοπέδιον τῆς Κορυτσᾶς , σχηματισθὲν ἀπὸ τοπικὴν καθίζησιν τοῦ ἐδάφους.

Παράκτιος Ἀλβανία. ῞Ολη ἡ πρὸς τὴν Ἀδριατικὴν παράκτιος περιοχὴ τῆς Ἀλβανίας, ἀπὸ τῶν βορείων πρὸς τὴν Γιουγκοσλαβίαν συνόρων μέχρι τοῦ Αὐλῶνος, εἶναι πεδινή˙ ἐγένετο ἀπὸ προσχώσεις ἄλλοτε ὑπαρχόντων ἐκεῖ κόλπων, μὲ τὰς ὕλας αἱ ὁποῖαι μετεφέρθησαν ὑπὸ τῶν ποταμῶν. Λόγῳ τῶν προσχώσεων δὲν ὑπάρχουν νησῖδες εἰς τὴν παραλίαν αὐτήν, διότι αἱ ἄλλοτε ὑπάρχουσαι ἐκεῖ τοιαῦται ἡνώθησαν μὲ τὴν ξηράν. Δὲν ὑπάρχουν ἐπίσης καὶ πολλοὶ φυσικοὶ λιμένες καὶ ἀγκυροβόλια, δύσκολος δὲ εἶναι, λόγῳ τῶν προσχώσεων καὶ ἡ δημιουργία τεχνητῶν λιμένων. Κυριώτεροι κόλποι εἶναι: τοῦ Δρίνου , τοῦ Δυρραχίου καὶ τοῦ Αὐλῶνος , ὅπου καὶ τὸ ἀκρωτήριον Γλῶσσα (εἰς τὸν πορθμὸν τοῦ ᾽Οτράντο).

Ἀρκεταὶ λιμνοθάλασσαι καὶ πλῆθος ἑλῶν εὑρίσκονται εἰς τὰ χα μηλότερα μέρη τῆς παραλίας αὐτῆς, καθιστῶντα τὴν ζωὴν ἀνθυγιεινὴν καὶ δύσκολον. Διὰ τοῦτο ἡ παραλιακὴ αὐτὴ ἔκτασις μένει κατὰ τὸ πλεῖστον ἀκατοίκητος. Παρουσιάζει τὸ μοναδικὸν φαινόμενον μεταξὺ ὅλων τῶν πρὸς τὴν Μεσόγειον παραλιων τῆς Εὐρώπης νὰ μὴ ἔχῃ τὸ πλῆθος τῶν χωρίων, τὸ ὁποῖον ἀνευρίσκομεν εἰς ὅλας τὰς ἄλλας Μεσογειακὰς ἀκτάς. Αἱ σπουδαιότεραι ἀπὸ τὰς σχηματιζομένας εἰς τὰ παράλια λιμνοθαλάσσας εἶναι ἡ λιμνοθάλασσα τῆς Κρεμαστῆς (ἢ Κραβαστᾶς), παρὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ ποταμοῦ Σεμένη καὶ ἡ λιμνοθάλασσα τοῦ Αὐλῶνος, παρὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ ποταμοῦ Ἀώου. Νοτίως τοῦ Αὐλῶνος , αἱ ὀροσειραὶ φθάνουν μέχρι τῆς ἀκτῆς, ἡ ὁποία παύει νὰ εἶναι χθαμαλὴ καὶ πεδινή· Οὕτω νοτίως τοῦ Αὐλῶνος τὰ Ἀκροκεραύνεια ὄρη φθάνουν μέχρι τῆς θαλάσσης σχηματίζοντα τὸ ἀκρωτήριον Γλῶσσα , προεκτεινόμενα δὲ καὶ πέρα τῆς ἀκτῆς σχηματίζουν, εἰς τὸ στόμιον τοῦ κόλπου τοῦ Αὐλῶνος, τὴν μικρὰν νησῖδα Σάσωνα . Ἡ νησὶς αὕτη, δεσπόζουσα τῶν θαλασσίων στενῶν τοῦ Ὀτράντο, ἔχει μεγάλην στρατηγικὴν σημασία.

Αἱ σπουδαιότεραι Ἀλβανικαὶ πεδιάδες εὑρίσκονται βορείως τοῦ Αὐλῶνος ἀρχίζουσαι ἀμέσως ἀπὸ τῆς θαλάσσης· εἶναι εὐφορώταται, διότι ἔχουν σχηματισθῆ διὰ προσχώσεων καὶ κατοικοῦνται πυκνῶς, πλὴν τῶν χαμηλῶν ἑλωδῶν τμημάτων των, διότι ταῦτα εἶναι ἀνθυγιεινά. Αἱ σπουδαιότεραι τῶν πεδιάδων τούτων εἶναι ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον: Ἡ πεδιὰς ἡ διαρρεομένη ἀπὸ τοὺς ποταμοὺς Δρῖνον καὶ Μάτι . Ἡ πεδιὰς τῶν Τιράνων . Ἡ πεδιὰς ἡ διαρρεομένη ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ Γενούσου ἢ Σκούμπι καὶ νοτιώτερον ἡ πεδιὰς ἡ διαρρεομένη ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ Σεμένη καὶ ἡ πεδιὰς ἡ διαρρεομέννη ὑπὸ τοῦ Ἀώου ποτομοῦ.

Κλῖμα. Ἡ παραλιακὴ πεδινὴ χώρα καὶ αἱ κοιλάδες, αἱ ὁποῖαι τὴν συνεχίζουν πρὸς τὸ ἐσωτερικόν, ἔχουν τὸ τυπικὸν μεσογειακὸν κλῖμα: δηλαδὴ γλυκεῖς χειμῶνας, θέρη μὲ παρατεταμένην ἀνομβρίαν καὶ ὄχι θερμά, βροχὰς δὲ κατὰ τὸ φθινόπωρον καὶ τὸν χειμῶνα. Ὅσον ὅμως προχωρεῖ κανεὶς πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας, ἡ θερμοκρασία γίνεται χαμηλοτέρα καὶ αἱ βροχαὶ ἀφθονώτεραι, ἰδίως εἰς τὰς πρὸς τὴν θάλασσαν ἐστραμμένας πλευρὰς τῶν ὀρέων. Διότι οἱ ἐκ τῆς θαλάσσης πνέοντες καὶ πλήρεις ὑδρατμῶν ἄνεμοι ἀνυψούμενοι, καθὼς προσκρούουν εἰς τὰς πλευρὰς αὑτὰς τῶν ὀρέων, ψύχονται καὶ ἀφίνουν τοὺς ὑδρτμούς των ὡς βροχὴν ἐκεῖ. Ὅταν ὑπερβοῦν τὰ ὄρη καὶ φθάσουν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἔχουν ἀποβάλει πλέον τοὺς περισσοτέρους ὑδρατμούς των καὶ διὰ τοῦτο, ὅσον προχωροῦμεν πρὸς τὸ ἐσωτερ ικόν, αἱ βροχαὶ εἶναι ὀλιγώτεραι˙ πάντως ὅμως καὶ ἐκεῖ αἱ βροχαὶ εἶναι ἀρκεταί, ὥστε τὰ ὄρη νὰ σκεπάζωνται ἀπὸ πυκνὰ δάση, ἰδίως τοιαῦτα ἐκ δρυῶν. Γενικῶς αἱ βροχαὶ εἰς τὴν Ἀλβανίαν δὲν εἶναι κανονικῶς κατανεμημέναι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος καὶ πολλάκις εἶναι ραγδαῖαι. Τοῦτο κάμνει ὥστε οἱ ποταμοὶ της ἄλλοτε νὰ ἔχουν πολὺ ὕδωρ καὶ νὰ πλημμυρίζουν, καὶ ἄλλοτε, κατὰ τὰς θερινὰς ἀνομβρίας, τὸ ὕδωρ των νὰ ὀλιγοστεύῃ τόσον, ὥστε νὰ δύναται κανεὶς νὰ τοὺς διαβῇ ἀκόμη καὶ πεζῇ. Καθ’ ὅσον προχωροῦμεν πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας, τὸ κλῖμα γίνεται ἠπειρωτικόν: οἱ χειμῶνες δηλ. εἶναι πολὺ ψυχροὶ καὶ αἱ χιονοπτώσεις συχναί, ἐνῶ τὰ θέρη εἶναι θερμά, ἰδίως εἰς τὰς κοιλάδας.

Ποταμοί. Τὰ ὕδατα τὰ προερχόμενα ἀπὸ τὴν τῆξιν τῶν ἐπὶ τῶν ὀρέων χιόνων, καθὼς καὶ ἀπὸ τὰς βροχὰς τοῦ φθινοπώρου καὶ τοῦ χειμῶνος σχηματίζουν ἀρκετοὺς ποταμοὺς εἰς τὴν Ἀλβανίαν. Οὗτοι, ρέοντες ὁρμητικῶς διὰ μέσου τοῦ ἀνωμάλου ἐδάφους τῆς χώρας, ἔχουν διανοίξει βαθυτάτας στενὰς χαράδρας, μερικῶν ἐκ τῶν ὁποίων τὸ βάθος ὑπερβαίνει τὰ 1.000 μ., ἐνῶ τὸ πλάτος των εἴς τινα σημεῖα δὲν φθάνει οὐδὲ τὰ 50 μ. Σπουδαιότεροι ἐκ τῶν ποταμῶν τῆς Ἀλβανίας εἶναι οἱ: Μέλας Δρῖνος· οὗτος πηγάζει ἀπὸ τὴν λίμνην τῆς ᾽Αχρίδος (ἐπὶ Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους). Εἰσέρχεται εἰς τὸ Ἀλβανικὸν ἔδαφος παρὰ τὴν πολίχνην Δίβρην (βλ. χάρτην) καὶ δέχεται ὡς παραπόταμον τὸν Λευκὸν Δρῖνον , προερχόμενον καὶ τοῦτον ἐκ τῆς Γιουγκοσλαβίας. ᾽Εκεῖθεν ὁ ποταμὸς φέρων τὸν ὀνομασίαν Δρῖνος , προχωρεῖ πρὸς τὰ δυτικὰ καὶ ἐκβάλει εἰς τὴν Ἀδριατικήν, εἰς τὸν κόλπον τοῦ Δρίνου.

Νοτιώτερον, εἰς τὴν Κεντρικὴν Ἀλβανίαν, εὑρίσκονται οἱ ποταμοί: Γενοῦσος ἢ Σκούμπι . Οὗτος πηγάζει ἀπὸ τὰς ἀνατολικὰς Ἀλβανικὰς ὀροσειρὰς καὶ ἐκβάλλει νοτίως τοῦ Δυρραχίου. Σεμένης , ὁ ὁποῖος προέρχεται ἀπὸ τὴν συμβολὴν δύο ποταμῶν: ἑνός, ὁ ὁποῖος πηγάζει ἀπὸ τὸ λεκανοπέδιον τῆς Κορυτσᾶς καὶ τὴν λίμνην Μαλὶκ καὶ λέγεται Δεβόλης , καὶ ἄλλου, ὁ ὁποῖος πηγάζει ἀπὸ τὴν Β. Πίνδον καὶ λέγεται Ἄψος ἢ Βερατινὸς (διότι διέρχεται διὰ τῆς πόλεως τοῦ Βερατίου). Ὁ ποταμὸς οὗτος ἐκβάλλει εἰς τὴν Ἀδριατικήν, σχηματίζων εἰς τὰς ἐκβολάς του λιμνοθαλάσσας καὶ ἐκτεταμένα ἕλη. Ἀῶος ἢ Βοϊοῦσα · οὗτος ἔχων τὰς πηγάς του ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους (ὀρέων Τύμφης καὶ Σμόλικα) εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἀλβανίαν μὲ κατεύθυνσιν πρὸς τὰ ΒΔ. καὶ διερχόμενος διὰ τῶν στενῶν τῆς Κλεισούρας διαρρέει τὴν εὔφορον πεδιάδα τῆς Μαλακάστρας καὶ χύνεται εἰς τὴν Ἀδριατικήν, βορείως τοῦ κόλπου τοῦ Αὐλῶνος.

Λίμναι. Εἰς τὰ ΝΑ. τῆς Ἀλβανίας εὑρίσκονται αἱ λίμναι: Μικρὰ Βρυγηΐς ἢ Μικρὰ Πρέσπα , τῆς ὁποίας μόνον τὸ ΝΔ. ἄκρον ἀνήκει εἰς τὴν Ἀλβανίαν (ἡ ὑπόλοιπος ἀνήκει εἰς τὴν ῾Ελλάδα). Ἡ Μεγάλη Βρυγηΐς ἢ Μεγάλη Πρέσπα, κατὰ πολὺ μεγαλυτέρα τῆς προηγουμένης· ταύτης μικρὸν τμῆμα πρὸς τὰ ΝΔ. ἀνήνει εἰς τὴν Ἀλβανίαν (μικρὸν τμῆμα πρὸς νότον ἀνήκει εἰς τὴν ῾Ελλάδα καὶ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν). Εὑρίσκονται ἀμφότεραι αἱ λίμναι αὗται εἰς ὕψος 853 μ. Ἡ λίμνη τῆς Ἀχρίδος (ἢ Ὀχρίδος)· καὶ ταύτης μικρὸν μόνον τμῆμα, τὸ νοτιοδυτικόν, ἀνήκει εἰς τὴν Ἀλβανίαν τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἀνήκει εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν. Δυτικῶς τῆς Μεγάλης Πρέσπας, εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Κορυτσᾶς εὑρίσκεται ἡ λίμνη Μαλίκη ἢ Μαλίκ . Τέλος εἰς τὰ ΒΔ. πρὸς τὴν Γιουγκοσλαβίαν σύνορα εὑρίσκεται ἡ λίμνη τοῦ Σκουτάρεως ἢ Σκόδρας , ἡ μεγαλυτέρα λίμνη τῶν Βαλκανίων ἀνήκουσα κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος της εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ κατὰ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τὴν Ἀλβανίαν.

Γεωργία-Κτηνοτροφία. Ἡ Ἀλβανία εἶναι μία χώρα καθαρῶς γεωργοκτηνοτροφική. Ὑπολογίζεται ὅτι ἀπὸ τὸ ὅλον ἔδαφός της τὰ 13% εἶναι ἀγροὶ καλλιεργούμενοι, τὰ 29% βοσκότοποι, τα 35% δάση καὶ ὀπωροφόρα δένδρα καὶ τὰ ὑπόλοιπα 23% ἐκτάσεις ἄδενδροι καὶ ἀκαλλιέργητοι (Χάρτης 4) . Καλλιεργοῦνται δημητριακά, δηλαδὴ σῖτος, σίκαλις, βρώμη, κριθὴ καὶ κυρίως ἀραβόσιτος, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ εἰς πολλὰς περιφερείας τὴν βάσιν τῆς διατροφῆς τῶν κατοίκων˙ εἰς μέρη δυνάμενα νὰ κατακλυσθοῦν δι’ ὕδατος καλλιεργεῖται καὶ ὄρυζα. Καπνὸς καλλιεργεῖται παντοῦ, περισσότερον ὅμως εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ Ἐλμπασὰν καὶ τῆς Σκόδρας καὶ γίνεται ἐξαγωγή του εἰς τὸ Ἐξωτερικόν.Εἰς ἀρκετὰς ποσότητας καλλιεργοῦνται τὰ ὄσπρια (ἰδίως φασόλια), τὰ πεπόνια καὶ τὰ κρόμμυα καὶ εἰς μερικὰς περιοχάς, βάμβαξ καὶ λίνον.Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἤρχισε καὶ ἡ καλλιέργεια σακχαροτεύτλων διὰ τὴν παραγωγὴν σακχάρεως. Εἰς μέρη χαμηλὰ καὶ ἰδίως εἰς τὰ μὲ μεσογειακὸν κλῖμα παράλια, καλλιεργοῦνται ἡ ἐλαία καὶ ἡ ἄμπελος καὶ παράγεται ἀρκετὴ ποσότης ἐλαίου, ὥστε νὰ γίνεται καὶ ἐξαγωγή, καθὼς καὶ οἴνου. Ἀπὸ τὰ στέμφυλα καὶ ἀπὸ διαφόρους καρποὺς παράγεται τσίπουρο, τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται πολὺ ἀπὸ τοὺς κατοίκους. Εἰς ὅλην τὴν Ἀλβανίαν καλλιεργοῦνται διάφορα ὀπωροφόρα δένδρα, εἰς δὲ τὰ προφυλαγμένα ἀπὸ τοὺς Βορείους ἀνέμους παράλια, ἰδίως τῆς Νοτίου Ἀλβανίας, καλλιεργοῦνται καὶ ἑσπεριδοειδῆ (λεμονοπορτοκαλέαι).

Ἡ Κτηνοτροφία εἶναι ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένη. Εἰς τὰ πεδινὰ ἐπικρατεῖ ἡ διατροφὴ μεγάλων ζώων, βοοειδῶν κυρίως, καὶ εἰς τὰ ἑλώδη μέρη βουβάλων. Κυρίως ὅμως ἡ κτηνοτροφία κατέχει πρωτεύουσαν θέσιν εἰς τὰ ὀρεινά, μὲ διατροφὴν προβάτων καὶ αἰγῶν. Χοῖροι δὲν διατρέφονται παρὰ μόνον εἰς περιοχάς, ὅπου κατοικοῦν Χριστιανοί, μολονότι τὰ μεγάλα δάση τῶν δρυῶν μὲ τὰ ἐκ τούτων βελανίδια παρέχουν ἀνεξόδως ἄφθονον τροφὴν διὰ τοὺς χοίρους. Τοῦτο, διότι ἡ Μουσουλμανικὴ Θρη σκεία ἀπαγορεύει τὴν κατανάλωσιν κρέατος χοίρου, τὸ ½ δὲ τῶν κατοίκων τῆς Ἀλβανίας εἶναι Μουσουλμάνοι. Παράγεται ἀρκετὸς τυρὸς καὶ ἀρκετὰ ἔρια. Ταῦτα χρησιμοποιοῦνται κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπιτοπίως πρὸς κατασκευὴν χονδροειδῶν μαλλίνων ἐνδυμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἐθνικὴν ἐνδυμασίαν τῶν Ἀλβανῶν.

Δάση. Ἡ Ἀλβανία ἔχει ἀρκετὰ δάση. Εἰς τὰ χαμηλὰ κυριαρχοῦν τοιαῦτα ἀπὸ πικροδάφνας, ἐρείκας, κομάρους (κουμαριές), ἀκανθοφόρους θάμνους, κλπ. Ὑψηλότερον ὑπάρχουν ἐκτεταμένα δάση ἀπὸ δρῦς, ὀξύας καὶ ἀγριοκαστανέας καὶ ἄνω τῶν 700 μ. δάση ἐλάτης καὶ πεύκης. Εἰς τὰ ἄδενδρα τμήματα τῶν δασῶν (ξέφωτα), καθὼς καὶ ὑψηλότερον τούτων, ὑπάρχουν ἐκτεταμένα φυσικὰ λειβάδια, χρησιμοποιούμενα διὰ τὴν βόσκησιν αἰγῶν καὶ προβάτων κατὰ τὸ θέρος (θερινοὶ βοσκότοποι). Λόγῳ ὅμως ἐλλείψεως συγκοινωνιῶν ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ δασικοῦ πλούτου τῆς χώρας δὲν εἶναι σημαντική.

᾽ Ορυκτά. Ὑπάρχουν μεταλλεύματα σιδήρου εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἀλβανίας, τὰ τοιαῦτα δὲ τῆς Καμένιτσας (πλησίον τῆς λίμνης Μαλίκης) περιέχουν καὶ ὀλίγον χρυσόν. Μεταλλεῖα χαλκοῦ, εὑρισκόμε να ὑπὸ ἐκμετάλλευσιν, ὑπάρχουν νοτίως τῆς Σκόδρας. Ὑπάρχει ἐπίσης ἀμίαντος, τάλκης, γύψος κλπ.· τὸ σπουδαιότερον ὅμως ἐκ τῶν ὀρυκτῶν τῆς Ἀλβανίας εἶναι τὸ πετρέλαιον. Τοῦτο ὑπάρχει εἰς ἀρκετὰ μέρη της, ὅπως εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ Αὐλῶνος, εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Μαλακάστρας, εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Κορυτσᾶς καὶ εἰς τὸ Κόσοβον, παρὰ τὸ Βεράτιον, ὁπόθεν ἀγωγοὶ τὸ μεταφέρουν μέχρι τῆς θαλάσσης. Ἡ παραγωγὴ πετρελαίου ὑπερέβη τοὺς 250.000 μετρικοὺς τόν κατὰ τὸ 1956.

Ἁλιεία. Εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀλβανίας τὰς λιμνοθαλάσσας της καθὼς καὶ εἰς τοὺς ποταμοὺς καὶ τὰς λίμνας της ἀφθονοῦν οἱ ἰχθύες. Εἰς τὰς λίμνας Μαλίκην καὶ Ἀχρίδα ὑπάρχουν σημαντικὰ. ἰχθυοτροφεῖα, εἰδικῶς δὲ ἡ λίμνη Μαλίκη φημίζεται διὰ τὰ χέλια της καὶ ἡ Ἀχρὶς διὰ τὶς πέστροφές της. Ἡ ἁλιεία ὄμως διενεργεῖται μὲ πρωτόγονα μέσα καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀπόδοσις εἶναι μικρά.

Βιομηχανία. Ἡ Ἀλβανία, χώρα καθαρῶς γεωργοκτηνοτροφική, δὲν ἔχει ἀνεπτυγμένην Βιομηχανίαν, μολονότι ἔχει λιγνίτην, πετρέλαιον καὶ ἐσχάτως καὶ ἀρκετὴν παραγωγὴν ὑδροηλεκτρικῆς ἐνεργείας (ἠλεκτρικοῦ ρεύματος διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὑδατοπτώσεων). Πρὸ τοῦ 1940 ἡ βιομηχανία ἐβασίζετο κυρίως εἰς πρώτας ὕλας προερχομένας ἀπὸ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Ὑπάρχουν ἀλευρόμυλοι, ἐλαιουργεῖα, οἰνοποιεῖα, ἐργοστάσια κατασκευῆς οὔζου ἀπὸ καρπούς, ζυμαρικῶν, πάγου, βυρσοδεψεῖα, ἐργοστάσια ἐπεξεργασίας καπνοῦ κατασκευῆς τσιμέντων, τυροκομεῖα, ξυλουργεῖα, εργοστάσια κατασκευῆς ταπήτων καὶ ὑφασμάτων. Ἡ κατασκευὴ μαλλίνων χονδροειδῶν ὑφασμάτων καὶ ταπήτων ἔχει ἀρκετὴν ἀνάπτυξιν καὶ ὡς οἰκοτεχνία. Καταβάλλονται σήμερον προσπάθειαι ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας.

Συγκοινωνία. Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὀρεινὸν τῆς χώρας εἶναι δύσκολος ἡ κατασκευὴ δρόμων, καὶ ἡ συγκοινωνία καὶ αἱ μεταφοραὶ διενεργοῦνται κυρίως μὲ ἡμιόνους καὶ ὄνους· ὑπάρχουν ὄμως καὶ ἀρκετοὶ δρόμοι, τοὺς ὁποίους κατεσκεύασαν οἱ Ἰταλοὶ κυρίως, διὰ στρατηγικοὺς σκοπούς ὅταν κατεῖχον τὴν Ἀλβανίαν. Αἱ σπουδαιότεραι Ἀλβανικαὶ πόλεις συνδέονται δι’ ὁδῶν, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ κυκλοφοροῦν αὐτοκίνητα. Τὸ ὁλικὸν μῆκος τὠν ὁδῶν τούτων ὑπολογίζεται σήμερον ὅτι ὑπερβαίνει τὰ 2.500 χιλιομ. Ἁμαξιταὶ ὁδοὶ ἐκ τῶν Ἰωαννίνων καὶ τῆς περιοχῆς τῆς Καστοριᾶς ὁδηγοῦν εἰς Ἀλβανίαν.

Αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ μόλις φθάνουν εἰς μῆκος τὰ 100 χιλιομ.Συνδέουν τὸ Δυρράχιον μὲ τὸ Ἐλβασάν, μέσῳ τῆς πεδιάδος Καβάγιας, καὶ τὸ Δυρράχιον μὲ τὰ Τίρανα.

Ἀεροπορικὴ γραμμὴ συνδέει τὰ Τίρανα μὲ τὴν Μόσχαν καὶ τὰς πρωτευούσας τῆς Οὐγγαρίας, Τσεχοσλοβακίας καὶ Πολωνίας.

Ἐμπόριον. Πρὸ τοῦ Β´ Παγκοσμίου πολέμου τὸ ἐμπόριον τῆς Ἀλβανίας διεξήγετο κυρίως μὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα. Σήμερον τὸ ἐμπόριον μὲ τὰς χώρας αὐτὰς ἔχει σταματήσει τελείως· ἡ Ἀλβανία διατηρεῖ ἐμπορικὰς σχέσεις διὰ θαλάσσης μόνον μὲ τὴν Ρωσίαν καὶ τὰς ἄλλας κομμουνιστικὰς χώρας. Ἐξάγει γεωργικά, κτηνοτροφικὰ καὶ δασικὰ προϊόντα, δηλαδὴ καπνόν, ἔλαιον καὶ ἐλαίας, ζῶντα ζῶα, ἀκατέργαστα δέρματα καὶ ἀκατέργαστον ξυλείαν, τυρόν, ὄσπρια, πουλερικὰ καὶ πετρέλαιον. Εἰσάγει κυρίως μηχανὰς καὶ διάφορα μηχανήματα, φάρμακα καὶ χημικὰ προϊόντα, ὑφάσματα, κατειργασμένα δέρματα καὶ δερμάτινα εἴδη, χάρτην, βάμβακα καὶ νήματα.

Κάτοικοι. Πληθυσμὸς. Οἱ κάτοικοι τῆς Ἀλβανίας εἶναι οἱ Ἀλβανοί, λεγόμενοι ὑπὸ τῶν Τούρκων Ἀρναοῦται˙ οἱ ἴδιοι ὀνομάζουν ἑαυτοὺς Σκιπτὰρ ἢ Σκιπετάρ , τὸ ὁποῖον σημαίνει βραχόβιοι (διότι « σκὶπ » εἰς τὴν Ἀλβανικὴν σημαίνει βράχος). Εἶναι ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων Ἰλλυριῶν, ἀλλὰ ἔχουν ὑποστῆ πλείστας ἐπιμιξίας, διότι ἡ χώρα των κατελήφθη ἀπὸ πλείστους λαούς. Διαιροῦνται εἰς τοὺς Γκέκηδες τῆς Βορείου ὀρεινῆς Ἀλβανίας (οἱ ὁποῖοι συχνὰ καλοῦνται καὶ Μαλισσόροι δηλ. ὀρεσίβιοι) καὶ εἰς τοὺς Τόσκηδες τῆς Ν. Ἀλβανίας (νοτίως τοῦ ποταμοῦ Γενούσου), οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑποστῆ μεγαλυτέραν ἐπιμιξίαν. Εἰς τὴν νοτίως τοῦ ποταμοῦ Γενούσου Ἀλβανίαν ἢ Ν. Ἀλβανίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ Ἑλληνικωτάτη Β. Ἤπειρος, κατοικεῖ ἀμιγὲς Ἑλληνικὸν στοιχεῖον, οἱ δὲ Ἕλληνες τοῦ Ἀργυροκάστρου, τῆς Κορυτσᾶς καὶ ἰδίως οἱ Χειμαρριῶται Ἕλληνες ἠγωνίσθησαν ἡρωϊκῶς ἀλλ’ εἰς μάτην διὰ νὰ κρατηθοῦν ἡνωμένοι μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Ὑπολογίζονται πλέον τῶν 250.000 οἱ Ἕλληνες τῆς Β. Ἠπείρου. Ἡ Ἀλβανία ἀφοῦ διετέλεσεν ὑπὸ τοὺς ἀρχαίους ῞Ελληνας, τοὺς Ρωμαίους καὶ ἐν συνεχείᾳ ὑπὸ τὸ Βυζάντιον, τοὺς Ἑνετούς, τοὺς Σλάβους καὶ τοὺς Τούρκους, ἀνεγνωρίσθη ὡς αὐτόνομον Βασίλειον ἀπὸ τοῦ 1913 καὶ παρέμεινεν ὡς τοιοῦτον μέχρι τοῦ 1939, ὅτε κατελήφθη ἀπὸ τὰ Ἰταλικὰ στρατεύματα. Ἀπὸ τὴν Ἀλβανίαν καὶ μὲ τὴν σύμπραξιν τῶν Ἀλβανῶν ἡ Ἰταλία ἐξαπέλυσε κατὰ τῆς Ἑλλάδος τὴν ἀπρόκλητον ἐπίθεσίν της τὴν 28 Ὀκτωβρίου τοῦ 1940. Μετὰ τὸν Β′ Παγκόσμιον πόλεμον ἡ Ἀλβανία ἀνεκηρύχθη « Λαϊκὴ Δημοκρατία », δηλαδὴ κράτος κομμουνιστικόν.

Ὁ ὅλος πληθυσμὸς τῆς Ἀλβανίας ἀνέρχεται εἰς 1.500.000, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δίδει πυκνότητα 50 περίπου κατ. κατὰ τετραγ. χιλιομ. (ἡ Ἑλλὰς ἔχει πυκνότητα 63). Τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ πληθυσμοῦ συγκεντροῦται εἰς τὰς κοιλάδας, τοὺς πρόποδας τῶν ὀρέων, τὰς λοφώδεις περιοχὰς καὶ τὸ ἐσωτερικὸν τῶν πεδιάδων.

Γλῶσσα καὶ Θρησκεία. Οἱ Ἀλβανοὶ ὁμιλοῦν ἰδίαν γλῶσσαν, τὴν Ἀλβανικήν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὰς ᾽Ινδο-Εὐρωπαϊκὰς διαλέκτους, γράφουν δὲ μὲ λατινικοὺς χαρακτῆρας. Ἡ γλῶσσα των ὅμως ἔχει πλείστας ξένας λέξεις (Ἑλληνικάς, Λατινικάς, Σλαβικάς, Ἰταλικάς, Τουρκικάς), διαφέρει δὲ ἀρκετὰ ἡ γλῶσσα ἡ ὁμιλουμένη ὑπὸ τῶν Γκέ κηδων καὶ ἡ τοιαύτη ἡ ὁμιλουμένη ὑπὸ τῶν Τόσκηδων.

῾Ως πρὸς τὴν Θρησκείαν, τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι Μουσουλμάνοι, προερχόμενοι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ Χριστιανοὺς ἐξισλαμισθέντας βιαίως μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς χώρας ὑπὸ τῶν Τούρκων (Τουρκαλβανοί). Ἀρκετοὶ ὅμως ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι αἱρετικοὶ Μουσουλμάνοι (δὲν ἔχουν τὴν πολυγαμίαν, δὲν τηροῦν τὴν Μουσουλμανικὴν νηστείαν, ἑρμηνεύουν φιλελευθέρως τὸ Κοράνιον κλπ.). Οἱ ὑπόλοιποι εἶναι Χριστιανοί, Καθολικοὶ καὶ Ὀρθόδοξοι. Οἱ Ὀρθόδοξοι εἶναι διπλάσιοι τῶνΚαθολικῶν. Καθολικοὶ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον Γκέκηδες καὶ Ὀρθόδοξοι Τόσκηδες Ἀλβανοὶ καὶ οἱ Ἕλληνες. Εἰς τὴν Ἀλβανίαν ζοῦν καὶ ἀρκετοὶ Ἀθίγγανοι, ὑπολογιζόμενοι εἰς τὰ 5% τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ, μερικοὶ Βόσνιοι εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Σκόδρας, καὶ Τοῦρκοι, εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Δίβρης καὶ τῆς Ἀχρίδος. Ἀντιθέτως ἀφέθησαν ἀρκετοὶ Ἀλβανοὶ εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν (ὑπελογίζοντο τὸ 1914 εἰς 800.000). Νόμισμα εἶναι τὸ Λέκ , τὸ ὁποῖον ὑποδιαιρεῖται εἰς 100 κουϊντάρ .

Πόλεις. Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ ἀκόλουθοι: Εἰς τὴν παράκτιον πεδινὴν Ἀλβανίαν ὑπάρχουν ἀπὸ Β. πρὸς Ν. οἱ λιμένες: Ἅγ. ᾽Ιωάννης τῆς Μεδούης (3.500 κ.), βορείως τῶν ἐκβολῶν τοῦ ποταμοῦ Δρίνου. Τὸ Δυρράχιον (20.000 κ.), ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἤρχιζεν ἡ περίφημος «Ἐγνατία» ὁδός, ἄγουσα διὰ Θεσσαλονίκης εἰς Κων/λιν καὶ ἑνοῦσα τὸ Ἀνατολικὸν μὲ τὸ Δυτικὸν Ρωμαϊκὸν Κράτος. Ὁ Αὐλὼν (10.000 κ.)· οὗτος εὑρίσκεται εἰς τὸν μυχὸν τοῦ ὁμωνύμου κόλπου εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ ὁποίου κεῖται ἡ ὀχυρὰ νησὶς Σάσων . Ὁ Αὐλὼν εἶναι ἀπὸ τοὺς ἀσφαλέστατους Ἀλβανικοὺς λιμένας. Οἱ Ἅγιοι Σαράντα (3.500 κ.), ἀσφαλέστατος λιμὴν δυνάμενος νὰ δεχθῇ καὶ τὰ μεγαλύτερα πλοῖα. Μεταξὺ τῶν Ἁγ. Σαράντα καὶ τοῦ κόλπου τοῦ Αὐλῶνος εὑρίσκεται ἡ ῾Ελληνικωτάτη περιοχὴ τῆς Χειμάρρας .

Ἀνατολικῶς τῆς παρακτίου πεδινῆς περιοχῆς κυριώτεραι πόλεις εἶναι αἱ: Τίρανα (70.000 κ.) πρωτεύουσα τῆς Ἀλβανίας. Σκούταρι ἢ Σκόδρα (40.000 κ.) ἡ δευτέρα εἰς πληθυσμὸν πόλις τῆς Ἀλβανίας. Μὲ τὰ τεμένη (τζαμιά) της καὶ τοὺς στενούς της δρόμους ἔχει τὴν ὄψιν Τουρκικῆς πόλεως· οἱ περισσότεροι τῶν κατοίκων της εἶναι Μουσουλμάνοι τὸ θρήσκευμα. Δέλβινον (8.000 κ.) ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ᾽Ιωαννίνων -Ἁγ. Σαράντα.

Εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὀρεινὴν Ἀλβανίαν σπουδαιότεραι πόλεις αἱ : Βεράτιον (10.000 κ.) Κεῖται ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Ἄψου ἢ Βερατινοῦ. Ἐλβασὰν (25.000 κ.) πλησίον τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ ποταμοῦ Γενούσου, εἰς ὀρεινὴν περιοχήν. Ἀργυρόκαστρον (10.000 κ.), οἱ περισσότεροι τῶν κατοίκων τοῦ ὁποίου εἶναι ῞Ελληνες. Κορυτσᾶ (30.000 κ.) μὲ ἀμιγῆ Ἑλληνικὸν πληθυσμόν. Ἡ Κορυτσᾶ εἶναι ἡ περισσότερον ἐξευρωπαϊσμένη ἐκ τῶν πόλεων τῆς Ἀλβανίας χάρις εἰς τοὺς ἐκεῖ Ἕλληνας, πολλοὶ τῶν ὁποίων ἔχουν ζήσει ἐπὶ μακρὸν ὡς μετανάσται εἰς τὴν Ἀμερικήν.

Γιουγκοσλαβία

῞Ορια. ῎Εκτασις. Ἡ Γιουγκοσλαβία (λεγομένη καὶ Νοτιοσλαβία εὑρίσκεται εἰς τὴν Βαλκανικὴν χερσόνησον κατὰ τὰ ¾ της καὶ διὰ τοῦτο θεωρεῖται ὡς χώρα Βαλκανική, μολονότι τὸ βόρειον τμῆμά της ἀνήκει εἰς τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην (διότι ἡ Βαλκανικὴ χερσόνησος φθάνει μέχρι τοῦ Δουνάβεως καῖ τοῦ παραποτάμου του Σαύου). Ὁρίζεται πρὸς Ν. ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, πρὸς Α. ὑπὸ τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ρουμανίας, πρὸς Β. ὑπὸ τῆς Οὐγγαρίας καὶ τῆς Αὐστρίας καὶ πρὸς Δ. ὑπὸ τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἀδριατικῆς θαλάσσης πρὸς τὸ ΝΔ. δὲ μέρος της ὑπὸ τῆς Ἀλβανίας (Χαρτ. 5) .

Εἶναι μία ὁμόσπονδος Λαϊκὴ Δημοκρατία ἀποτελουμένη ἀπὸ 6 Λαϊκὰς Δημοκρατίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι αἱ:

1) Ἡ Παλαιὰ Σερβία μετὰ τῆς ἀνεξαρτήτου ἐπαρχίας τῆς Βοϊβοδίνας (πρὸς τὰ ΒΑ.) της καὶ τῆς ἐπίσης ἀνεξαρτήτου ἐπαρχίας τοῦ Κοσόβου (Κοσσυφοπεδίου) πρὸς νότον της (Χαρτ. 5) . 2) Ἡ Σερβικὴ Μακεδονία . 3) Ἡ Κροατία μετὰ τῆς Δαλματίας . 4) Ἡ Σλοβενία . 5) Ἡ Βοσνία καὶ Ἐρζεγοβίνη καὶ 6) Τὸ Μαυροβούνιον ἢ Τσέρνα Γκόρα . Ἡ συνολικὴ ἔκτασις τῆς ὁμοσπόνδου Λαϊκῆς Δημοκρατίας τῆς Γιουγκοσλαβίας εἶναι 255.500 τετρ. χιλ., πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φέρει τὴν χώραν αὐτὴν ἐνάτην, ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν, χώραν τῆς Εὐρώπης.

Φυσικαὶ Περιοχαί. Τὴν Γιουγκοσλαβίαν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν εἰς τὰς κάτωθι φυσικὰς περιοχάς:

Τὰς Ἄλπεις τῆς Σλοβενίας ἢ Ἰουλιανὰς Ἄλπεις (Χαρτ. 6) . Αὗται ἀποτελοῦν τὸ ἀνατολικώτερον τμῆμα τοῦ τόξου τῶν Ἄλπεων καὶ αἱ ὑψηλότεραι κορυφαί των εὑρίσκονται εἰς τὰ ὄρη Τριγκλὰβ (2.763 μ.) καὶ Καραβάγκεν (2.643 μ.). Εἶναι αἱ Ἄλπεις αὗται κατάφυτοι ἀπὸ δάση. Τὰ δασικὰ προϊόντα εἶναι ἄφθονα εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν, ἀρκετὰ δὲ εἶναι καὶ τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη.

Τὰς Δειναρικὰς Ἄλπεις. Αὗται ἀρχίζουσαι Ν. τῆς Σλοβενικῆς πόλεως Λουμπλιάνας φθάνουν μέχρι τῆς Ἀλβανίας, ἐντός τῆς ὁποίας προεκτείνονται διὰ τῶν Ἀλβανικῶν Ἄλπεων. Καταλαμβάνουν αἱ Δειναρικαὶ Ἄλπεις τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς Βοσνίας, τῆς ᾽Ερζεγοβίνης καὶ τοῦ Μαυροβουνίου καὶ κάμνουν τὰς περιοχὰς αὐτὰς τῆς Γιουγκοσλαβίας κατ’ ἐξοχὴν ὀρεινάς. Αἱ ὑψηλότεραι κορυφαί των εὑρίσκονται εἰς τὰ ὄρη Ντούρμιτορ (2.552 μ.) καὶ Προκλέτιε (2.656 μ.) ἀμφότερα εὑρισκόμενα εἰς τὸ Μαυροβούνιον. Αἱ ὀροσειραί, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀποτελοῦνται αἱ Δειναρικαὶ Ἄλπεις, εἶναι παράλληλοι μεταξύ των, ἐκτείνονται κατὰ μῆκος τῆς Ἀδριατικῆς θαλάσσης καὶ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀσβεστολιθικαί. Λόγῳ τῆς ἀσβεστολιθικῆς των συστάσεως καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀσβεστόλιθος διαβιβρώσκεται ἀπὸ τὸ ὕδωρ τῆς βροχῆς, τὸ ὁποῖον περιέχει διοξείδιον τοῦ ἄνθρακος, παρουσιάζονται πολλαχοῦ μεγάλα καὶ μικρὰ σπήλαια. Ὑπάρχουν ἐπίσης καταβόθραι διὰ τῶν ὁποίων βυθίζεται τὸ ὕδωρ τῆς βροχῆς καὶ ὑπόγειοι ὀχετοὶ διὰ τῶν ὁποίων τοῦτο ρέει ὑπογείως. Παρόμοια φαινόμενα, τὰ ὁποῖα λέγονται Καρστικὰ φαινόμενα, διότι παρατηροῦνται πολὺ εἰς τὸ ὀροπέδιον Κάρστ τῆς ΒΔ. Γιουγκοσλαβίας, παρουσιάζονται καὶ εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος ὅπου τὰ πετρώματα εἶναι ἀσβεστολιθικὰ (ὅπως π.χ. εἰς τὴν λίμνην Φενεὸν τῆς Πελοποννήσου, τὰ ὕδατα τῆς ὁποίας βυθίζονται ἐντὸς κατα βοθρῶν καὶ δι’ ὑπογείων ὀχετῶν διοχετεύονται εἰς τὸν ποταμὸν Λάδωνα). Λόγῳ τοῦ ἀσβεστολιθικοῦ τοῦ ἐδάφους τῶν δυτικῶν κυρίως πλευρῶν τῶν Δειναρικῶν ῎Αλπεων, τὸ περισσότερον ὕδωρ τῆς βροχῆς βυθίζεται ἐντὸς τῶν ἀσβεστολίθων καὶ δὲν περισσεύει τοιοῦτον διὰ τὴν δημιουργίαν ποταμῶν. Διὰ τοῦτο δὲν ἀνευρίσκομεν ποταμοὺς εἰς τὰς δυτικὰς πλευρὰς τῶν Δειναρικῶν Ἄλπεων. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ὑπάρχει καὶ πλατεῖα παραλιακὴ (πρὸς τὴν Ἀδριατικὴν) πεδινὴ ἔκτασις, διότι δὲν ὑπάρχουν ποταμοὶ οἱ ὁποῖοι, διὰ τῶν ὑλικῶν τὰ ὁποῖα θὰ μετέφερον τὰ ὕδατά των, θὰ ἔκαμναν προσχώσεις καὶ θὰ ἐδημιούργουν παραλιακὰς πεδιάδας.

Ἀντιθέτως εἰς τὰς ἀνατολικὰς πλευρὰς τῶν Δειναρικῶν Ἄλπεων τὰ πετρώματα δὲν εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου ἀσβεστολιθικὰ καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ δὲν βυθίζεται πολὺ ὕδωρ τῆς βροχῆς ἐντὸς τοῦ ἐδάφους. Τὸ ἀπομένον ὕδωρ σχηματίζει ἀρκετοὺς ποταμούς οἱ ὁποῖοι εἶναι παραπόταμοι τοῦ Σαύου καὶ διαρρέουν ἀρκετὰ εὐφόρους κοιλάδας. Τοιοῦτοι ποταμοὶ εἶναι οἱ: Κιούπα , Οὔνα, Μπίσνα καὶ Ντρίνα . Εἰς τὰς πρὸς τὴν Ἀδριατικὴν πλευρὰς τῶν ὀρέων δὲν ὑπάρχει ἀξιόλογος βλάστησις. Τοὐναντίον πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὰς ἀνατολικὰς πλευρὰς τῶν ὀρέων, ὅπου τὰ ἀσβεστολιθικὰ πετρώματα γίνονται ὀλιγώτερα, τὸ ἔδαφος συγκρατεῖ ἀρκετὴν ὑγρασίαν καὶ σκεπάζεται ἀπὸ πυκνὰ δάση. Ἡ Βοσνία ὑπολογίζεται ὡς ἡ πλέον δασώδης περιοχὴ τῆς Γιουγκοσλαβίας· τὰ ⅔ σχεδὸν τῆς ἐπιφανείας της καλύπτονται ὑπὸ δασῶν μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ μεγάλα δάση δρυῶν.

Τὰ πρὸς τὴν Ἀδριατικὴν παράλια τῆς Γιουγκοσλαβίας, τὰ ὁποῖα λέγονται καὶ Δαλματικαὶ ἀκταί . Τὰ παράλια ταῦτα παρουσιάζουν ἀρκετὸν θαλάσσιον διαμελισμὸν καὶ ὑπάρχουν εἰς ταῦτα ἀρκεταὶ χερσόνησοι πλὴν τῆς τοιαύτης τῆς Ἰστορίας καὶ ἀρκεταὶ μικραὶ καὶ μεγάλαι νησῖδες. Πλέον τῶν 600 ὑπολογίζονται αἱ πλησίον τῆς ἀκτῆς εὑρισκόμεναι νησῖδες. Μία νησίς, ἡ Πελαγκόζα , κειμένη σχεδὸν εἰς τὸ μέσον τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ τῶν Δαλματικῶν ἀκτῶν πρὸς τὰς Ἰταλικὰς τοιαύτας, ἔχει μεγάλην σημασίαν ἀπὸ στρατηγικῆς ἀπόψεως, διότι δεσπόζει τῆς Ἀδριατικῆς.

Τὴν περιοχὴν τῶν Παλαιῶν ἐδαφῶν. Καταλαμβάνει αὕτη τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν καὶ σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν Παλαιὰν Σερβίαν καὶ τὸ Κόσοβον. Εἶναι περιοχὴ ὀρεινή. Σημαντικώτερα ὄρη εἶνα τά: Βαρνοῦς (ἢ Περιστέρι 2.176 μ.), ἀνατολικῶς τῆς λίμνης Πρέσπας˙ ἀνατολικώτερον τούτου ὁ Βόρας (Καϊμακτσαλάν 2.523 μ.) καὶ ἡ Κερκίνη (Μπέλες 2.031 μ.). Τὰ ὡς ἄνω ὄρη εὑρίσκονται εἰς τὰ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γιουγκοσλαβίας καὶ Βουλγαρίας (τὸ Μπέλες) σύνορα. Εἰς τὰ πρὸς τὴν Βουλγαρίαν σύνορα τῆς Γιουγκοσλαβίας ἀνευρίσκομεν ὄρη καλούμενα γενικῶς Πλάνινα (τὸ ὁποῖον εἰς τὴν Σερβικὴν σημαίνει ὄρη) ὅπως: Τὸν Ὄρβηλον (Μάλες Πλάνινα 2.681 μ.), βορειότερον τὸ Ὀσογκόβσκα Πλάνινα (2.290 μ.) καὶ τέλος πρὸς βορρᾶν τὸ Στάρα Πλάνινα ἢ Δυτικὰ Βαλκάνια. Πρὸς τὸ ἐσωτερικόν, εἰς τὴν ΒΔ. Μακεδονίαν, ὑψοῦται τὸ ὄρος Σκάρδος (Σὰρ Πλάνινα 2.587 μ.) καὶ ἔτι πρὸς βορρᾶν, εἰς τὴν Παλαιὰν Σερβίαν, τὸ ὄρος Κοπάονικ (2.162 μ.).

Τὰ πρὸς τὴν Ἑλλάδα σύνορα τῆς Γιουγκοσλαβίας φράσσονται,καθὼς ἀνωτέρω βλέπομεν, ὑπὸ ὑψηλῶν ὀρέων, ἡ μόνη δὲ ἀξιόλογος δίοδος εἶναι ἡ διὰ τῆς κοιλάδος τοῦ ποταμοῦ Ἀξιοῦ (κοινῶς Βαρδάρη). Διὰ ταύτης διέρχεται τόσον ὁ Ἀξιὸς ποταμὸς ὅσον καὶ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἡ ἑνοῦσα τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην. Ἡ κοιλὰς αὕτη καθ’ ὅσον πλησιάζει πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ σύνορα στενοῦται πολύ, σχηματίζουσα τὴν στενωπὸν ἥτις λέγεται Σιδηραῖ Πῦλαι τοῦ Ἀξιοῦ (ἢ Δεμὶρ Καποῦ). (Χαρτ. 6) . Μεταξὺ τῶν ὡς ἄνω ὀροσειρῶν, αἱ ὁποῖαι φράσσουν ἀπὸ Α., Ν. καὶ Δ. τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Παλαιὰν Σερβίαν, ἐκτείνεται κατὰ μῆκος τῶν ποταμῶν Ἀξιοῦ, Μοράβα καὶ τοῦ παραποτάμου του Νισσάβα, τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Παλαιᾶς Σερβίας. Εἶναι μία λοφώδης περιοχὴ μὲ ἀρκετὰ λεκανοπέδια, ὄχι μεγάλα εἰς ἔκτασιν, ἀλλὰ εὔφορα. Τὰ σπουδαιότερα τούτων εἶναι: Τὸ τοῦ Περλεπὲ - Μοναστηρίου ˙ τὸ τῆς Στρωμνίτσης (εἰς τὰ ΝΑ. πρὸς τὴν Βουλγαρίαν σύνορα)· τὸ τοῦ Κοσόβου (Κοσσυφοπεδίου) καὶ τὸ τῆς Νίσσης .

Ποταμοὶ καὶ λίμναι. Εἰς τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Παλαιὰν Σερβίαν σπουδαιότεροι ποταμοὶ εἶναι οἱ: Ἀξιός , ὁ ὁποῖος πηγάζει ἀπὸ τὸ ὄρος Σκάρδον καὶ τὸ λεκανοπέδιον τοῦ Κοσόβου καὶ ἐκβάλλει εἰς τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος. Εἰς τὴν Ἀδριατικὴν χύνονται ὁ Μέλας καὶ ὁ Λευκὸς Δρῖνος , ἐκ τῶν ὁποίων ὁ πρῶτος πηγάζει ἐκ τῆς λίμνης Ὀχρίδος καὶ ὁ δεύτερος ἐκ τοῦ λεκανοπεδίου τοῦ Κοσόβου. Ἄλλοι ποταμοὶ εἶναι ὁ Μοράβας , ὁ ὁποῖος διευθύνεται πρὸς βορρᾶν καὶ συμβάλλει μὲ τὸν Δούναβιν, ἀφοῦ δεχθῆ τὸν παραπόταμόν του τὸν Νισσάβαν . Εἰς τὰ ΒΑ. καὶ πλησίον τῶν πρὸς τὴν Βουλγαρίαν συνόρων ρέει ὁ παραπόταμος τοῦ Δουνάβεως Τιμόκ, διαρρέων τὸ ὁμώνυμόν του λεκανοπέδιον (Χαρτ. 6) . Ὅλοι οἱ ὡς ἄνω ποταμοὶ διαρρέοντες ὀρεινὰς περιοχὰς ἔχουν ταχεῖαν ροὴν καὶ δὲν εἶναι πλωτοί.

Αἱ μεγαλύτεραι λίμναι τῆς Γιουγκοσλαβίας εἶναι: Ἡ λίμνη τῆς Δοϊράνης , κατεχομένη κατὰ τὸ ἥμισυ ὑπὸ τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ κατὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ λίμνη τῆς Ὀχρίδος (ἢ Ἀχρίδος) καὶ ἡ λίμνη τῆς Σκόδρας (ἢ Σκουτάρεως), αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος των εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ κατὰ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τὴν Ἀλβανίαν. Καὶ ἡ λίμνη τῆς Μεγάλης Πρέσπας (ἢ μεγάλης Βρυγηΐδος), ἀνήκουσα κατὰ τὸ μέγιστον μέρος της εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ κατὰ τὸ ὑπόλοιπόν της εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἀλβανίαν.

Τὸ Παννονικὸν λεκανοπέδιον

. Οὕτω καλεῖται ὅλον τὸ βορείως καὶ ἀνατολικῶς τῶν φυσικῶν περιοχῶν, αἱ ὁποῖαι περιεγράφησαν ἀνωτέρω, πεδινὸν τμῆμα (λεκανοπέδιον) τῆς Γιουγκοσλαβίας. Ὀνομάζεται Παννονικὸν λεκανοπέδιον διότι ἀπετέλει ἄλλοτε τμῆμα τῆς Ρωμαϊκῆς ἐπαρχίας τῆς Παννονίας. Εἶναι τοῦτο μία μεγάλη πεδινὴ ἔκτασις, καταλαμβάνουσα ὅλην σχεδὸν τὴν Β. Γιουγκοσλαβίαν καὶ προεκτεινομένη καὶ βορείως ταύτης εἰς τὴν Οὐγγαρίαν, Ρουμανίαν καὶ Αὐστρίαν (μεταξὺ τῶν Καρπαθίων καὶ τῶν Ἀνατολικῶν Ἄλπεων). Προῆλθεν ἀπὸ μίαν ἐδαφικὴν καταβύθισιν (ὅπως καὶ τὰ λεκανοπέδια τῆς Παλαιᾶς Σερβίας καὶ τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας), ἡ ὁποία πληρωθεῖσα ὕδατος ἀπετέλεσε μίαν μεγάλην λίμνην. Ὅταν ἀργότερον ἐσχηματίσθη ἡ στενὴ κοιλὰς ἡ λεγομένη Σιδηραῖ Πύλαι τοῦ Δουνάβεως, τὰ ὕδατα τῆς λίμνης διωχετεύθησαν ἐκεῖθεν, διὰ τοῦ Δουνάβεως, εἰς τὸν Εὔξεινον Πόντον καὶ ἀπέμεινε τὸ μέγα Παννονικὸν λεκανοπέδιον ἐλεύθερον ὑδάτων.

Ποταμοὶ διαρρέοντες τὸ Παννονικὸν λεκανοπέδιον εἶναι οἱ: Δραῦος καὶ Σαῦος , οἱ ὁποῖοι πηγάζοντες ἐκ τῶν Ἀνατολικῶν Ἄλπεων χύνονται εἰς τὸν Δούναβιν. ᾽Εκ τούτων ὁ Δραῦος σχηματίζει ἐπὶ ἀρκετὸν διάστημα τὰ πρὸς τὴν Οὐγγαρίαν φυσικὰ σύνορα τῆς Γιουγκοσλαβίας. Ὁ Δούναβις . Οὗτος πηγάζει ἐκ τοῦ Μέλανος Δρυμοῦ (θὰ τὸν συναντήσωμεν καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν, Αὐστρίαν, Τσεχοσλοβακίαν, Οὐγγαρίαν, Ρουμανίαν, Βουλγαρίαν). Διασχίζει τὴν μεγάλην Παννονικὴν πεδιάδα καὶ δεχόμενος, εἰς τὸ ἐντὸς τοῦ Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους τμῆμα ταύτης, τοὺς μεγάλους παραποτάμους του Δραῦον, Σαῦον καὶ Τάϊς ἢ Τίσα, διέρ χεται διὰ τοῦ στενοῦ τῶν Σιδηρῶν πυλῶν τὸ ὁποῖον διήνοιξε διαβρώσας τὸ μέρος ἐκεῖνο μὲ τὰ ὕδατά του. Ἐκβάλλει εἰς τὸν Εὔξεινον Πόντον, βορείως τῆς Κωστάντζας (Ρουμανία) ὅπου σχηματίζει μέγα Δέλτα. Διαρρέει τὴν Γιουγκοσλαβίαν ἐπὶ μήκους 590 χιλιομ. καὶ ἔχει μέσον βάθος 4 μ. Εἰς τὸ στενὸν τῶν « Σιδηρῶν Πυλῶν » τὸ βάθος του φθάνει τὰ 160 μ., ἐνῶ τὸ πλάτος δὲν φθάνει εἴς τινα σημεῖα τὰ 100 μέτρα. Τοῦτο διότι τὰ στενά, τῶν ὁποίων τὸ μῆκος ὑπερβαίνει τὰ 100 χιλιομ. εἴς τινα μέρη δὲν ἔχουν πλάτος ὑπερβαῖνον τὰ 100 μέτρα. Τὸ πλάτος του ποικίλλει φθάνον εἴς τινα σημεῖα τὰ 2.000 μ. Πλωτὸς καὶ μεγάλου μήκους ὁ ποταμὸς οὗτος διευκολύνει τὴν συγκοινωνίαν εἰς τὰς χώρας, διὰ τῶν ὁποίων διέρχεται.

Κλῖμα. Τὰ πρὸς τὴν Ἀδριατικὴν παράλια, τὰ παράλια δηλαδὴ τῆς Δαλματίας, ὑφιστάμενα τὴν ἐπίδρασιν τῆς Μεσογείου ἔχουν κλῖμα μεσογειακόν, δηλαδὴ γλυκεῖς χειμῶνας, δροσερὰ καὶ ξηρὰ θέρη, βροχὰς δε κυρίως κατὰ τὸ φθινόπωρον καὶ τὸν χειμῶνα. Ἐπηρεάζεται ὅμως τὸ κλῖμα τοῦτο ἀπὸ τὸν ψυχρὸν τοπικὸν ἄνεμον ὁ ὁποῖος πνέει κατὰ τὸν χειμῶνα ἀπὸ τὰς παρακειμένας χιονοσκεπεῖς Ἰουλιανὰς καὶ Δειναρικὰς Ἄλπεις καὶ ὁ ὁποῖος καλεῖται Μπόρα . Τὰ μέρη τῆς ἀκτῆς, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται περισσότερον ἐκτεθειμένα εἰς τὸν ἄνεμον αὐτόν, ἔχουν ψυχροτέρους χειμῶνας ἀπὸ τὰ μέρη τὰ ὁποῖα εἶναι προφυλαγμένα ἀπὸ τοῦτον.

Κλῖμα ἀποκλῖνον πρὸς τὸ μεσογειακὸν ἔχει καὶ ἀρκετὸν μέρος τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας, μέχρι τῆς ὁποίας φθάνουν, διὰ μέσου τῆς κοιλάδος τοῦ Ἀξιοῦ, οἱ ἐκ τοῦ Αἰγαίου πνέοντες ἄνεμοι. Καὶ ἐδῶ ὅμως ὁ ψυχρὸς βόρειος ἄνεμος ὁ γνωστὸς ὑπὸ τὸ ὄνομα Βαρδάρης κάμνει μερικὰς ἡμέρας τοῦ χειμῶνος ψυχροτάτας (ὁ ἄνεμος αὐτὸς φθάνει μέχρι τῆς Θεσσαλονίκης). Καθ’ ὅσον προχωροῦμεν ἀπὸ δυσμῶν ἢ ἀπὸ νότου, πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας, τὸ κλῖμα γίνεται ἠπειρωτικόν. Παρουσιάζει δηλαδὴ μεγάλην διαφορὰν θερμοκρασίας μεταξὺ χειμῶνος καὶ θέρους καὶ ἀρκετὰς βροχὰς κατανεμομένας κανονικῶς καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους. Ἡ θερμοκρασία εἰς τὸ Βελιγράδιον π.χ. φθάνει κατὰ τὸ θέρος τοὺς 41° ἐνῶ κατὰ τὸν χειμῶνα κατέρχεται εἰς τοὺς -26°, ἡ δὲ μέση θερ μοκασία τοῦ ᾽Ιανουαρίου εἶναι 0,7°Κ. καὶ τοῦ ᾽Ιουλίου 22,4°Κ.

Γεωργία-Κτηνοτροφία. Ἡ Γιουγκοσλαβία, παρὰ την καταβαλομένην μεταπολεμικῶς προσπάθειαν διὰ νὰ γίνῃ χώρα βιομηχανική, παραμένει ἀκόμη μία καθαρῶς γεωργικὴ χώρα καὶ τὰ 70% τῶν κατοίκων της ἐπιδίδονται εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Εἰς τὴν γεωργίαν ἐπιδίδονται κυριως οἰ κάτοικοι τῶν εὐφόρων πεδινῶν μερῶν καὶ τῶν κοιλάδων˙ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, οἱ κάτοικοι τῶν ὀρεινῶν περιοχῶν, ἰδίως τῆς Βοσνίας, τοῦ Μαυροβουνίου καὶ τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας, ὅπου διατρέφονται κυρίως πρόβατα καὶ αἶγες. Εἰς τὰ πεδινὰ μέρη διατρέφονται μεγάλα ζῶα, ἰδίως βόες καὶ ἵπποι. Παντοῦ τῆς χώρας ἐκτρέφονται χοῖροι μὲ τὰ βελανίδια τῶν δασῶν της. Ἡ Γιουγκοσλαβία ἐξάγει κρέατα καὶ τυρόν. Διατρέφονται ἐπίσης ἀρκετὰ πουλερικά.

Εἰς τὰ πεδινὰ μέρη καὶ τὰς κοιλάδας καλλιεργοῦντα δημητριακά. Κατὰ πρῶτον λόγον ἀραβόσιτος, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς διατροφῆς τῶν κατοίκων πολλῶν περιοχῶν τῆς χώρας, καὶ κατόπιν σῖτος, κριθὴ καὶ σίκαλις. Καλλιεργοῦνται ἐπίσης ἀρκετὰ σακχαρότευτλα διὰ τὴν παραγωγὴν σακχάρεως, γεώμηλα καὶ ὄσπρια. Ὁ καπνὸς καλλιεργεῖται κυρίως εἰς τὴν Παλαιὰν Σερβίαν καὶ τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν γίνεται δὲ καὶ ἐξαγωγὴ ἐκ τούτου. Εἰς μικρὰς ποσότητας καλλιεργεῖται καὶ βάμβαξ, σησάμι, ὄπιον, ἡλίανθος, κάνναβις καὶ λίνον. Ἡ καλλιέργεια τῶν ὀπωροφόρων δένδρων γίνεται εὐρέως παντοῦ τῆς χώρας· ἰδίως ἡ τῶν δαμασκηνεῶν, μὲ παραγωγὴν ἀρκετῶν δαμασκήνων, ἐκ τῶν ὁποίων γίνεται καὶ ἐξαγωγὴ τόσον ξηρῶν ὅσον καὶ νωπῶν. Κατόπιν ἔρχονται τὰ μῆλα, ἀχλάδια, κάστανα καὶ καρύδια. Ἡ ἄμπελος καλλιεργεῖται κυρίως εἰς τὰς Δαλματικὰς ἀκτάς, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ὅπως π.χ. τὴν κοιλάδα τοῦ Μοράβα καὶ τοῦ Δραύου, εἰς Ἐρζεγοβίνην, Κροατίαν καὶ Σλοβενίαν, παράγονται δὲ καλαὶ ποιότητες οἴνου. Εἰς τὴν Δαλματικὴν ἀκτὴν καλλιεργεῖται καὶ ἡ ἐλαία.

Δάση. Ἡ Γιουγκοσλαβία ἔχει πολλὰ δάση, ἰδίως εἰς τὴν Κροατίαν,τὴν Βοσνίαν, τὴν Ἐρζεγοβίνην καὶ τὴν Σλοβενίαν· κάμνει ἐξαγωγὴν ξυλείας. Τὰ μεγαλύτερα δάση εἶναι ἀπὸ πεῦκα, ἔλατα, ὀξύας καὶ δρῦς.

᾽ Ορυκτά. Ἡ Γιουγκοσλαβία ὑπολογίζεται ὡς μία ἐκ τῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὰ περισσότερα ὀρυκτά. Ἔχει εἰς διάφορα μέρη της χαλκὸν (εἰς τὸ λεκανοπέδιον Τιμὸκ κυρίως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Βοσνίαν καὶ τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν)· χρώμιον ὑπάρχει εἰς Παλαιὰν Σερβίαν καὶ τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν· εἰς πολλὰ μέρη βωξίτης (διὰ τὴν παραγωγὴν ἀλουμινίου), μαγγάνιον, μόλυβδος, ὀρυκτὸν ἅλας, ἀμίαντος κλπ. Δὲν γίνεται ὅμως ἀκόμη καλὴ ἐκμετάλλευσις τοῦ ὀρυκτοῦ πλούτου τῆς χώρας λόγῳ ἐλλείψεως συγκοινωνιῶν καὶ κεφαλαίων. Ἄνθρακες, ἰδίως λιγνῖται, ὑπάρχουν παντοῦ τῆς Γιουγκοσλαβίας, πλὴν τοῦ Μαυροβουνίου. Πετρέλαιον ὑπάρχει εἰς Βανᾶτον (ΒΑ. τῆς χώρας), Κροατίαν, Σλοβενίαν καὶ Σερβικὴν Μακεδονίαν˙ ἡ παραγωγὴ πετρελαίου τὸ 1956 ἀνῆλθεν εἰς 257.000 μετρ. τον. Πλὴν ὅμως τοῦ ἄνθρακος καὶ τοῦ πετρελαίου ἡ Γιουγκοσλαβία ἔχει ἀνεξαντλήτους πηγὰς λευκοῦ ἄνθρακος ἀπὸ τὰ ἐκ τῶν ὀρέων της ρέοντα ὁρμητικῶς καὶ σχηματίζοντα καταρράκτας ὕδατα. Τοῦ λευκοῦ τούτου ἄνθρακος ἤρχισε νὰ γίνεται σήμερον ἀρκετὴ ἐκμετάλλευσις.

Βιομηχανία. Ἡ Γιουγκοσλαβία ἔχει, ὡς ἐκ τῶν ἀνωτέρω καταφαίνεται, ὅλα τὰ προσόντα διὰ νὰ εἶναι χώρα μὲ ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν διότι ἔχει ἄνθρακα, πετρέλαιον καὶ ἄφθονον λευκὸν ἄνθρακα· ἔχει ἐπίσης ἀφθονίαν πρώτων ὑλῶν, τόσον ἀπὸ τὰ γεωργικά, τὰ δασικὰ καὶ τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα της, ὅσον καὶ ἀπὸ τὰ ὀρυκτά της. Παρὰ τοῦτο δὲν ἔχει ἀκόμη τόσην βιομηχανικὴν ἀνάπτυξιν, ὅσην θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχη. Τὴν πρώτην θέσιν κατέχει ἡ βιομηχανία τοῦ ξύλου· παράγει ξυλείαν, κόντρα πλακέ, ἔπιπλα, χαρτόμαζαν καὶ διαφόρων εἰδῶν χάρτην καὶ ἔχει τὸ μεγαλύτερον ἐν Εὐρώπῃ ἐργοστάσιον ἀποστάξεως ξύλου καὶ παραγωγῆς, διὰ τῆς ἀποστάξεως τούτου, διαφόρων χρησίμων προϊόντων. Παράγει ἐπίσης παντὸς εἴδους μηχανήματα, γεωργικὰς μηχανάς, τρακτέρ, αὐτοκίνητα, βαγόνια σιδηροδρόμων, τσιμέντα, λιπάσματα, σόδαν, διάφορα ὀξέα, καυστικὴν σόδαν, θειϊκὸν χαλκόν, σάκχαριν καὶ σάπωνας. ῎Εχει ὑφαντουργίαν, ζυθοποιεῖα, ἀλευρομύλους, ἐργοστάσια κατασκευῆς ζυμαρικῶν καὶ κονσερβῶν καθὼς καὶ καπνοβιομηχανίαν.

Συγκοινωνία. Εἰς τὰ πεδινὰ ὑπάρχουν ἀρκετοὶ δρόμοι καὶ σιδηροδρομικαὶ γραμμαί, ἀλλ’ εἰς τὰ ὀρεινὰ ἀπὸ συγκοινωνιακῆς ἀπόψεως ἡ κατάστασις δὲν εἶναι καὶ τόσον καλή. Εἰς τὸ Παννονικὸν λεκανοπέδιον ἡ συγκοινωνία διευκολύνεται καὶ διὰ τῶν ποταμῶν Σαύου, Δραύου καὶ Δουνάβεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι πλωτοὶ καὶ τὸ Βελιγράδιον εἶναι σημαντικὸς ἐπὶ τοῦ Δουνάβεως λιμήν. Περισσότερον ἐξυπηρετικός, ἀπὸ συγκοινωνιακῆς ἀπόψεως, εἶναι ὁ Σαῦος, πλωτὸς εἰς μῆκος 590 χιλι ομ. Ἀσφαλτοστρωμένοι δρόμοι δὲν ὑπάρχουν ἀρκετοὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὅλης τῆς χώρας, τὰ μεγαλύτερα ὅμως ἀστικὰ κέντρα συνδέονται μεταξύ των σιδηροδρομικῶς. Σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἑνώνει τὸ Βελιγράδιον (καὶ τὴν Γιουγκοσλαβίαν) μὲ τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην· ἡ γραμμὴ αὕτη προεκτείνεται ἐκ τοῦ Βελιγραδίου πρὸς τὴν Νίσσαν ὅπου διακλαδοῦται. Καὶ ἡ μὲν μία διακλάδωσις κατευθύνεται πρὸς τὰ ΝΑ. καὶ διὰ τῆς Σόφιας-Φιλιππουπόλεως καὶ Ἀδριανουπόλεως καταλήγει εἰς τὴν Κων/πολιν. Ἡ ἄλλη δὲ διὰ τῆς κοιλάδος τοῦ Μοράβα καὶ ἐν συνεχείᾳ τῶν Σκοπίων καὶ τῆς κοιλάδος τοῦ Ἀξιοῦ καταλήγει εἰς Θεσσαλονίκην.

Ὑπάρχει ἐπίσης ἀεροπορικὴ συγκοινωνία μὲ κέντρον τὸ Βελιγράδιον, τὸ ὁποῖον συνδέεται ἀεροπορικῶς μὲ τὴν Κεντρικὴν καὶ τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην καθὼς καὶ μὲ τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας αἱ σπουδαιότεραι πόλεις αὐτῆς, ὅπως Βελιγράδιον-Ζάγκρεμπ-Λουμπλιάνα-Σκόπια κλπ. συνδέονται ἀεροπορικῶς.

Ἐμπόριον καὶ νόμισμα. Τὸ ἐμπόριον διεξάγεται:

Διὰ τῆς ὁδοῦ τοῦ Δουνάβεως καὶ τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν τὴν Γιουγκοσλαβίαν μὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ μὲ τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην.

Διὰ τῶν λιμένων τῆς Ἀδριατικῆς καὶ ἰδίως τῶν λιμένων Πόλα , Ριέκα (Φιοῦμε), Σπλὶτ (Σπαλᾶτον) καὶ Ντουμπρόβνικ (Ραγκοῦζα).

Διὰ τῶν κοιλάδων τοῦ Μοράβα καὶ τοῦ Ἀξιοῦ πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἡ Γιουγνοσλαβία ἐξάγει οἶνον, ὀπωρικὰ καὶ ξηροὺς καρπούς, καπνόν, ἀραβόσιτον, κρέατα καὶ ζῶντα ζῶα, αὐγά, μεταλλεύματα διάφορα, ξυλείαν καὶ τσιμέντα. Εἰσάγει αὐτοκίνητα, μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, βάμβακα, ἔριον, ὑφάσματα, φάρμακα, χρώματα καὶ διάφορα ἄλλα χημικὰ προϊόντα, ἄνθρακας, βενζίνην καὶ πετρέλαιον. Τὸ ἐμπόριόν της διεξάγεται κυρίως μὲ την Ἑλλάδα καὶ τὰς ἄλλας γειτονικάς της χώρας, τὴν Τουρκίαν, τὴν Δ. Γερμανίαν, τὸ Βέλγιον, τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν καὶ τὰς Ἡν. Πολ. τῆς Ἀμερικῆς. Νομισματικὴ μονὰς εἶναι τὸ δηνάριον .

Πληθυσμὸς καὶ κάτοικοι. Ὁ πληθυσμὸς ἀνέρχεται εἰς 18.670.000 καὶ ἔρχεται ὡς πρὸς τοῦτον ἡ Γιουγκοσλαβία ὀγδόη κατὰ σειρὰν μεταξὺ τῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης. Ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι 70κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ. Οἱ κάτοικοι, λεγόμενοι Γιουγκοσλάβοι ἢ Νοτιοσλάβοι , εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον Σλαβικῆς καταγωγῆς, ἔζων ὅμως μέχρις ἐσχάτων εἰς χωριστὰ κράτη, διότι μέχρι τοῦ 1912 ὑπῆρχε μόνον τὸ Βασίλειον τῆς Παλαιᾶς Σερβίας μὲ κατοίκους τοὺς Σέρβους. Τὸ Μαυροβούνιον ἦτο χωριστὸν βασίλειον. Ἡ χερσόνησος τῆς ᾽Ιστρίας καὶ τὸ ΒΔ. τμῆμα. τῆς Γιουγκοσλαβίας (Γκορίτζια κλπ.) ἀνῆκεν εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἡ Σερβικὴ Μακεδονία εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἐδάφη εἰς τὴν Αὐστρίαν. Μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους (1912-1913) καὶ τὴν ἧτταν τῆς Τουρκίας, τὸ τότε βασίλειον τῆς Σερβίας προσήρτησε τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν. Μετὰ τὸν Α΄ Παγκόσμιον πόλεμον (1914-1918) ὅλοι οἱ Γιουγκοσλάβοι τῆς σημερινῆς Γιουγκοσλαβίας ἡνώθησαν εἰς ἓν κράτος (Σέρβοι-Κροάται-Σλοβένοι-Μαυραβούνιοι). Τοῦτο κατ’ ἀρχὰς ὠνομάσθη βασίλειον τῶν Σέρβων, Κροατῶν καὶ Σλοβένων. Ἀπὸ τοῦ 1929 ὠνομάσθη βασίλειον τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ διετηρήθη ὡς τοιοῦτον μέχρι τοῦ τέλους τοῦ ΒϘ Παγκοσμίου πολέμου, ὅτε ἐγένετο ὁμόσπονδος Λαϊκὴ Δημοκρατία (Νοέμβριος τοῦ 1945). Ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῆς Γιουγκοσλαβίας οἱ περισσότεροι, περὶ τὰ 7½ ἑκατομ. εἶναι Σέρβοι, περὶ τὰ 4½ ἑκατομ. εἶναι Κροάται, περὶ τὰ 2 Σλοβένοι καὶ περὶ τὸ 1 ἑκατομ. Σέρβοι τῆς Μακεδονίας. Οἱ ὑπόλοιποι εἶναι διαφόρων Ἐθνοτήτων μεταξὺ τῶν ὁποίων περὶ τοὺς 800.000 Ἀλβανοί, 500.000 Οὗγγροι καὶ 250.000 Μουσουλμάνοι.

῾Ομιλοῦνται εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν διάφοροι γλῶσσαι, ἐκ τῶν ὁποίων τρεῖς, δηλ. ἡ Σερβική, ἡ Κροατικὴ καὶ ἡ Σλοβενικὴ εἶναι αἱ ἐπίσημοι γλῶσσαι. ῾Ως πρὸς τὴν Θρησκείαν τὰ 50% τῶν κατοίκων εἶναι Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι καὶ τὰ 40% Καθολικοί. Ὀρθόδοξοι εἶναι κυρίως οἱ Σέρβοι καὶ Καθολικοὶ οἱ Κροάται καὶ οἱ Σλοβένοι. Οἱ ὑπόλοιποι εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον Μουσουλμάνοι (ὑπάρχουν καὶ ὀλίγοι Διαμαρτυρόμενοι καὶ ῾Εβραῖοι).

Πόλεις. Αἱ σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι: Εἰς τὴν Παλαιὰν Σερβίαν αἱ: Βελιγράδιον (522.000 κ.). Εἶναι πρωτεύουσα τῆς Δημοκρατίας τῆς Σερβίας καὶ ὁλοκλήρου τῆς Γιουγκοσλαβίας, παρὰ τὴν συμβολὴν τοῦ Σαύου καὶ τοῦ Δουνάβεως. Εἶναι κόμβος συγκοινωνιῶν, σπουδαῖος λιμὴν ἐπὶ τοῦ Δουνάβεως καὶ ἐμπορικόν, βιομηχανικὸν καὶ πνευματικὸν κέντρον, μὲ πανεπιστήμιον καὶ ἄλλα ἀνώτατα πνευματικὰ ἱδρύματα. Νίσσα , (Ἀρχ. Ναϊσσὸς ) εἰς τὴν συμβολὴν τῶν ποταμῶν Νισσάβα καὶ Μοράβα, κόμβος σιδηροδρομικῶν γραμμῶν (60.000 κ.). Σουμπότιτσα (115.000 κ.). Εἶναι πρωτεύουσα τῆς ἀνεξαρτήτου περιοχῆς τῆς Βοϊβοδίνας καὶ κόμβος σιδηροδρομικῶν γραμμῶν πλησίον τῶν πρὸς τὴν Οὐγγαρίαν συνόρων. Πριστίνα (25.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς ἀνεξαρτήτου περιοχῆς τοῦ Κοσόβου (Κοσσυφοπεδίου) ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τῆς ἑνούσης τὴν Νίσσαν μὲ τὰ Σκόπια.

Εἰς τὴν Σλοβενίαν: Ἡ Λουμπλιάνα (140.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Δημοκρατίας τῆς Σλοβενίας.

Εἰς τὴν Κροατίαν καὶ τὴν Δαλματίαν: Τὸ Ζάγκρεμπ ἢ Ἄγκραμ (400.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Δημοκρατίας τῆς Κροατίας καὶ ἡ δευτέρα εἰς πληθυσμὸν πόλις τῆς Γιουγκοσλαβίας. Εἶναι κόμβος σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ ἐμπορικὸν καὶ πνευματικὸν κέντρον μὲ πανεπιστήμιον. Ριέκα (τὸ πρώην Φιοῦμε ) (75.000 κ.), παλαιότερον λιμὴν τῆς Αὐστρο-Οὐγγαρίας, μετὰ τὸν Α´ Παγκόσμιον πόλεμον λιμὴν Ἰταλικὸς καὶ ἤδη ὁ σπουδαιότερος ἐπὶ τῆς Ἀδριατικῆς Γιουγκοσλαβικὸς λιμήν. Ἀπεδόθη εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν μετὰ τὸν Β´ Παγκόσμιον πόλεμον μαζὺ μὲ ὁλόκληρον τὴν χερσόνησον τῆς ᾽Ιστρίας, πλὴν τῆς Τεργέστης καὶ μικρᾶς περὶ αὐτὴν περιοχῆς. Πόλα (30.000 κ.), λιμὴν εἰς τὸ ἄκρον τῆς χερσονήσου τῆς ᾽Ιστρίας. Κατὰ μῆκος τῶν ἀκτῶν τῆς Δαλματίας σπουδαιότεραι παράλιαι πόλεις εἶναι αἱ: Ζάρα (ἢ Ζάνταρ), Σπλίτ (ἢ Σπαλᾶτον) καὶ Ντουμπρόβνικ (ἢ Ραγγούζα), ἡ ὁποία ἔχει Ρωμαϊκὰ μνημεῖα, μεσαιωνικὸν φρούριον καὶ κλῖμα ἤπιον, λόγῳ τοῦ ὁποίου εἶναι τουριστικὸν κέντρον.

Εἰς τὸ Μαυροβούνιον: Τὸ Τίτογκραντ (16.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Δημοκρατίας τοῦ Μαυροβουνίου. Κετίγνη , ἡ γραφικὴ παλαιὰ πρωτεύουσα τοῦ Βασιλείου τοῦ Μαυροβουνίου. Κοτὸρ (ἢ Κάτταρο, Χαρτ. 6α), λιμὴν ἀσφαλέστατος, εἰς τὸ βάθος στενοῦ κολπίσκου (6.000 κ.). Ὅλαι αἱ ὡς ἄνω πόλεις, μολονότι εἶναι λιμένες ἀσφαλέστατοι εἶναι ἐν τούτοις χωρὶς ἀνάπτυξιν, διότι χωρίζονται ἀπὸ τὴν ἐνδοχώραν διὰ τοῦ ὑψηλοῦ τείχους τῶν Δειναρικῶν Ἄλπεων, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ δυσκολωτάτην τὴν μετὰ τῆς ἐνδοχώρας ἐπικοινωνίαν.

Εἰς τὴν Βοσνίαν καὶ Ἐρζεγοβίνην : Τὸ Σεράγιεβον (122.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Δημοκρατίας τῆς Βοσνίας καὶ Ἐρζεγοβίνης μὲ τὰ τζαμιὰ καὶ τοὺς στενοὺς δρόμους του δίδει τὴν ἐντύπωσιν Τουρκικῆς πόλεως. Εἶναι ἱστορικὴ πόλις λόγῳ τῆς γενομένης ἐκεῖ τὸ 1914 δολοφονίας τοῦ Ἀρχιδουκὸς τῆς Αὐστροουγγρικῆς Μοναρχίας, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἀφορμὴ τῆς ἐκρήξεως τοῦ Α´ Παγκοσμίου πολέμου.

Εἰς τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν : Σκόπια (122.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Δημοκρατίας τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας, κόμβος σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ ἕδρα Πανεπιστημίου. Βιτόλια (Μοναστήριον) (37.000κ.). Περλεπὲς (32.000 κ.). Στρώμνιτσα (15.000 κ.).

Βουλγαρία

῞ Ορια. ῎Εκτασις. Ἡ Βουλγαρία ἔχουσα σχῆμα τετραπλεύρου ὁρίζεται πρὸς Ν. ὑπὸ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, πρὸς Β. ὑπὸ τῆς Ρουμανίας, πρὸς Δ. ὑπὸ τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ πρὸς Α. ὑπὸ τοῦ Εὐξείνου Πόντου.

Τὰ πρὸς τὴν Ρουμανίαν σύνορά της καθορίζονται κατὰ τὸ μέγιστον μῆκος των (400 χιλιομ.) ὑπὸ τοῦ Δουνάβεως. Ἡ ὅλη ἔκτασίς της εἶναι 110.850 τετρ. χιλ.

Φυσικαὶ περιοχαί. Μορφολογία ἐδάφους. Κλῖμα. Ποταμοί. Τὴν Βουλγαρίαν δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν εἰς τέσσαρας φυσικὰς περιοχάς. ῎Ητοι:

Τὴν Κεντρικὴν Βουλγαρίαν. Αὕτη ἀποτελεῖται ἀπὸ τὴν ὀροσειρὰν τοῦ Αἵμου , ἡ ὁποία λέγεται καὶ Βαλκάνια ὄρη καὶ ἀπὸ τὴν ἀπέναντι καὶ παραλλήλως του Αἵμου βαίνουσαν ἐκ Δ. πρὸς Α. ὀροσειρὰν τοῦ Ἀντιαίμου . Ὁ Αἷμος ἢ Βαλκάνια ὄρη, χάρις εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ χερσόνησος λέγεται καὶ Βαλκανικὴ χερσόνησος ἢ χερσόνησος τοῦ Αἵμου, ἀποτελεῖ συνέχειαν τῶν Καρπαθίων καὶ τῶν Τρανσυλβανικῶν Ἄλπεων. Ἀρχίζει ἀπὸ τὸ λεκανοπέδιον Τιμὸκ τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ διασχίζων τὴν Βουλγαρίαν ἀπὸ Δ. πρὸς Α. καταλήγει εἰς τὸ ἀκρωτήριον Αἱμώνειον (τοῦ Εὐξείνου Πόντου) (Χαρτ. 9) . ᾽Εδημιουργήθη οὗτος κατὰ τὴν Ἀλπικὴν πτύχωσιν. Τὸ μῆκος του φθάνει τὰ 660 χιλιομ. καὶ τὸ πλάτος του τὰ 30. Χωρίζεται εἰς τὸν Δ. Αἷμον ἢ Στάρα Πλάνινα (Χαρτ. 9) , τὸν ὁποῖον εἴδομεν καὶ εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν, τὸν Κεντρικὸν καὶ τὸν Ἀνατολικὸν Αἷμον. Τὸ μεγαλύτερον ὕψος του, εὑρισκόμενον εἰς τὸν Κεντρικὸν Αἷμον, φθάνει τὰ 2.373 μ., ἔχει ὅμως ἀρκετοὺς αὐχένας (λαιμοὺς) χαμηλούς, διὰ τῶν ὁποίων γίνεται εὐκόλως ἡ διάβασις τῆς ὀροσειρᾶς.

Αἱ βροχαὶ εἶναι ἀρκεταὶ καὶ διὰ τοῦτο ὑπάρχουν εἰς αὐτὸν ἄφθονα δάση (ἰδίως εἰς τὸν Κεντρικὸν καὶ Δυτικὸν Αἷμον). Μεταξὺ τοῦ Αἵμου καὶ τοῦ νοτιώτερον καὶ παραλλήλως τούτου ἐκτεινομένου Ἀντιαίμου εὑρίσκεται ἡ κοιλὰς τοῦ Καζανλὶκ ἡ λεγομένη καὶ « κοιλὰς τῶν ρόδων », ἀπὸ τὰ ρόδα, τὰ ὁποῖα εὐδοκιμοῦν καὶ καλλιεργοῦνται ἀφθόνως εἰς αὐτήν· τοῦτο, διότι ἡ κοιλὰς αὐτὴ προφυλασσομένη ἐκ τῶν ἀνέμων ἀπὸ τὰς δύο ὀροσειρὰς μεταξὺ τῶν ὁποίων εὑρίσκεται, ἔχει κλῖμα ἤπιον.

Τὴν Β. Βουλγαρίαν , ἡ ὁποία εἶναι ἔκτασις πεδινὴ ἐκτεινομένη βορείως τοῦ Αἵμου καὶ μέχρι τοῦ Δουνάβεως ποταμοῦ. Ἄρχεται αὕτη ἐκ τῶν πρὸς τὴν Γιουγκοσλαβίαν συνόρων καὶ φθάνει μέχρι τοῦ Εὐξείνου Πόντου, εἰς τὸν ὁποῖον περατοῦται διὰ τῆς Δοβρουτσᾶς (Χαρτ. 9) . Ἡ Δοβρουτσά, ὑψηλοτέρα τῆς ὑπολοίπου πεδιάδος, ἀναγκάζει τὸν Δούναβιν, μόλις οὗτος φθάσει εἰς αὐτήν, νὰ ἐκτραπῇ πρὸς βορρᾶν.

Ἡ Βόρειος Βουλγαρία μένει ἀπροστάτευτος ἀπὸ τοὺς Β. ἀνέμους ἐνῶ ἡ ὁροσειρὰ τοῦ Αἵμου ἐμποδίζει τοὺς Ν. ἀνέμους νὰ φθάσουν μέχρις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο τὸ κλῖμα τῆς Β. Βουλγαρίας εἶναι ἠπειρωτικὸν (τὸ μετριασμένον ἠπειρωτικὸν τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης). Αἱ χιονοπτώσεις κατὰ τὸν χειμῶνα εἶναι φαινόμενον σύνηθες, ἡ δὲ χιὼν καλύπτει ἐπὶ μακρὸν τὴν πεδινὴν καὶ εὔφορον Β. Βουλγαρίαν. Αἱ κλιματολογικαὶ συνθῆκαι εὐνοοῦν τὰ δημητριακά, τὰ ὁποῖα εὐδοκιμοῦν καὶ καλλιεργοῦνται πολὺ εἰς τὴν Β. Βουλγαρίαν, ἰδίως ὁ σῖτος καὶ ὁ ἀραβόσιτος. Οἱ σημαντικώτεροι ποταμοὶ εἶναι οἱ: ῎Ισκερ , Βὶντ καὶ ῎ Οσεμ παραπόταμοι καὶ οἱ τρεῖς τοῦ Δουνάβεως. Ὁ ῎Ισκερ πηγάζει ἀπὸ τὸ ὄρος Ρίλον, οἱ ἄλλοι ἀπὸ τὸν Αἷμον.

Τὴν Ν. τῆς ὀροσειρᾶς τοῦ Αἵμου καὶ τοῦ Ἀντιαίμου Ν. Βουλγαρίαν. Ταύτην δυνάμεθα νὰ τὴν ὑποδιαιρέσωμεν: α´) Εἰς ἓν πεδινὸν τμῆμα ἀποτελούμενον κυρίως ἀπὸ τὴν κοιλάδα τοῦ Ἕβρου ποταμοῦ καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἀπὸ τὰς κοιλάδας τῶν ποταμῶν Ἄρδα καὶ Τούντζα , παραποτάμων τοῦ Ἕβρου. ᾽Εκτείνεται τὸ πεδινὸν αὐτὸ τμῆμα ἀπὸ τὴν ὀροσειρὰν τῆς Ροδόπης μέχρι τοῦ Αἵμου πρὸς Β. καὶ τοῦ Εὐξείνου πρὸς Α. καὶ ἦτο παλαιότερον γνωστὸν μὲ τὴν ὀνομασίαν Ἀνατολικὴ Ρωμυλία . Οἱ σημαντικώτεροι ποταμοὶ εἰς τὸ τμῆμα αὐτὸ εἶναι ό Ἕβρος καὶ οἱ παραπόταμοί του Ἄρδας καὶ Τούντζα . Καὶ βϘ) ἓν ὀρεινὸν τμῆμα ἀποτελούμενον κυρίως ἀπὸ τὴν ὀροσειρὰν τῆς Ροδόπης. Ἡ ὀροσειρὰ αὕτη, τῆς ὁποίας τὸ νοτιοανατολικὸν ἄκρον ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα, περιλαμβάνεται μεταξὺ τῆς κοιλάδος τοῦ ποταμοῦ Νέστου καὶ τῶν κοιλάδων τῶν ποταμῶν Ἄδρα καὶ Ἕβρου (Χαρτ. 9) . Εἶναι μία ὀροσειρὰ παλαιοτέραν τῶν Ἄλπεων καὶ τοῦ Αἵμου (ἔγινε κατὰ πτύχωσιν παλαιοτέραν τῆς Ἀλπικῆς πτυχώσεως) καὶ ἡ ὑψηλοτέρα τῶν Βαλκα νίων (2.969 μ.) καλύπτεται δὲ μὲ ἀρκετὰ δάση. Τέλος, δυτικῶς τῆς καθαυτὸ Ροδόπης ἐκτείνεται:

Ἡ ΝΔ. ὀρεινὴ Βουλγαρία. Αὕτη ἀρχομένη δυτικῶς τῆς Ροδόπης ἐκ τῶν πρὸς τὴν Ἑλλάδα συνόρων φθάνει μέχρι τῆς Γιουγκοσλαβίας πρὸς δυσμὰς καὶ μέχρι τοῦ Αἵμου πρὸς βορρᾶν. Εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν ὀρεινὸν τμῆμα τῆς Βουλγαρίας ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀρκετὰ ὑψηλὰ ὄρη· ταῦτα ἀνήκοντα εἰς τὴν ὀροσειρὰν τῆς Ροδόπης διακόπτονται διὰ τῶν κοιλάδων τοῦ Νέστου καὶ τοῦ Στρυμόνος, αἱ ὁποῖαι, ὡς προελθοῦσαι ἀπὸ προσχώσεις, εἶναι κοιλάδες εὔφοροι. Σπουδαιότερα ὄρη εἶναι ὁ Ἀνατολ . Ὄρβηλος , χωριζόμενος τῆς καθαυτὸ Ροδόπης ὑπὸ τῆς κοιλάδος τοῦ Νέ στου. Ὁ Δυτ. Ὄρβηλος, χωριζόμενος ἀπὸ τὸν ἀνατολικὸν διὰ τῆς κοιλάδος τοῦ Στρυμόνος καὶ βορειότερον τὸ ὄρος Ρίλον (ἢ Σκόμιον) ἓν ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων ὀρέων τῆς Βαλκανικῆς (2.716 μ.).

Εἰς τὴν ΝΔ. Βουλγαρίαν ἔχομεν ποταμοὺς τὸν Στρυμόνα , πηγάζοντα ἐκ τοῦ Δ. Ὀρβήλου καὶ τῆς κοιλάδος τῆς Στρωμνίτσης, καὶ τὸν Νέστον , πηγάζοντα ἐκ τοῦ Ρίλου. Οἱ ἐκ τοῦ Αἰγαίου θαλάσσιοι ἄνεμοι δύνανται διὰ τῶν κοιλάδων τοῦ Νέστου καὶ τοῦ Στρυμόνος νὰ εἰσχωρήσουν ἀρκετὰ βαθέως εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ διὰ τοῦτο τὸ κλῖμα τῶν κοιλάδων αὐτῶν δὲν εἶναι καθαρῶς ἠπειρωτικὸν (ἀλλὰ μεταβατικὸν ἀπὸ τοῦ μεσογειακοῦ πρὸς τὸ ἠπειρωτικὸν τῆς Κεντρικῆς Εὐρώτης). Βορειότερον ὅμως, δηλαδὴ εἰς τὸ ὀροπέδιον τῆς Σόφιας, τὸ κλῖμα γίνε ται καθαρῶς ἠπειρωτικόν· τὸ ψῦχος κατὰ τὸν χειμῶνα φθάνει ἐνίοτε τοὺς -20°, ἐνῶ κατὰ τὸ θέρος ὑπερβαίνει τοὺς 35°. Αἱ βροχαὶ γενικῶς δὲν εἶναι πολλαὶ καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰ δάση εἰς τὰ ὄρη αὐτὰ δὲν εἶναι τόσα, ὅσα εἰς τὸν Αἷμον, ὅπου αἱ βροχαὶ εἶναι ἀφθονώτεραι.

Κλῖμα. Γενικῶς διὰ τὸ κλῖμα τῆς Βουλγαρίας, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι τοῦτο, καθαρῶς ἠπειρωτικὸν εἰς τὴν Β. Βουλγαρίαν, γίνεται ἠπιώτερον, ἀποκλῖνον πρὸς τὸ μεσογειακόν, εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Καζανλὶκ καὶ τὴν Ν. Βουλγαρίαν, καθὼς καὶ τὰς κοιλάδας τοῦ Νέστου καὶ τοῦ Στρυμόνος. Εἰς τὰ ὀρεινὰ οἱ χειμῶνες εἶναι δριμύτατοι. Εἰς τὰ πρὸς τὸν Εὔξεινον παράλια τὸ κλῖμα γίνεται καὶ ἐκεῖ, ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ Πόντου, ἠπιώτερον, προσομοιάζον πρὸς τὸ μεσογειακὸν (ποντικὸν κλῖμα Χαρτ. 7). Κλῖμα δηλαδὴ μὲ ἠπίους χειμῶνας καὶ ὄχι πολὺ θερμὰ θέρη, ἀρκετὰς ὅμως βροχὰς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος χωρὶς τὰς μακρὰς θερινὰς ἀνομβρίας τοῦ μεσογειακοῦ κλίματος.

Γεωργία. Ἡ Βουλγαρία εἶναι μία χώρα κατὰ πρῶτον λόγον γεωργικὴ καὶ κατὰ δεύτερον κτηνοτροφική. Τὰ 45% τῆς ἐκτάσεώς της εἶναι ἐδάφη εὔφορα καὶ καλλιεργοῦνται, τὰ 26% καλύπτονται ὑπὸ δασῶν καὶ τὰ ὑπόλοιπα εἶναι βοσκότοποι ἢ ἐκτάσεις ἄγονοι (Χαρτ. 10) . Μέχρι τοῦ 1940 τὰ 80% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Βουλγαρίας ἀπησχολοῦντο μὲ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Καλλιεργοῦνται δημητριακὰ παντοῦ τῆς Βουλγαρίας, περισσότερον ὅμως εἰς τὴν παραδουνάβειον πεδινὴν Β. Βουλγαρίαν. Παράγονται τόσα δημητριακά, ὥστε ὄχι μόνον ἐπαρκοῦν διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν, ἀλλὰ γίνεται καὶ ἐξαγωγή των, ἰδίως σίτου. Τὴν δευτέραν θέσιν κατέχει ὁ καπνός, ὁ ὁποῖος καλλιεργεῖται κυρίως εἰς τὰς κοιλάδας τοῦ Νέστου, τοῦ Στρυμόνος, τοῦ Ἄρδα καὶ τοῦ Ἕβρου. Γίνεται ἀρκετὴ ἐξαγωγὴ Βουλγαρικῶν καπνῶν, τὰ ὁποῖα συναγωνίζονται τὰ Ἑλληνικὰ Μακεδονικὰ καπνά. Εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Ἕβρου καὶ τοῦ Στρυμόνος καλλιεργεῖται καὶ βάμβαξ καθὼς καὶ ὄρυζα (λόγῳ τοῦ ἠπίου κλίματος). Καλλιεργοῦνται ἐπίσης εἰς τὴν Βουλγαρίαν σακχαρότευτλα διὰ τὴν ἐξαγωγὴν σακχάρεως, ἡλίανθος, ἀπὸ τὰ σπέρματα τοῦ ὁποίου παράγεται βρώσιμον ἔλαιον τὸ ὑπόλειμμα δὲ χρησιμοποιεῖται ὡς κτηνοτροφή, κάνναβις λίνον, ὄσπρια καὶ λαχανικὰ διάφορα. Εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Καζανλὶκ καλλιεργοῦνται πολὺ αἱ ροδαῖ ἀπὸ τὰ πέταλα τῶν ἀνθέων τῶν ὁποίων ἐξάγεται ροδέλαιον, διὰ τοῦτο δὲ ἡ κοιλὰς αὕτη καλεῖται καὶ « κοιλὰς τῶν ρόδων ». Τὸ ροδέλαιον τῆς Βουλγαρίας ἦτο παλαιότερον πολὺ ἀκριβὸν καὶ τὰ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς του ἔσοδα ἦσαν σημαντικά. Σήμερον, μὲ τὴν παρασκευὴν ὑπὸ τῆς Χημείας ἀρωματικῶν ἐλαίων, ἡ ἀξία του ἔχει ἐλαττωθῆ, ἐξακολουθοῦν ὅμως νὰ εἶναι ἀκόμη σημαντικὰ τὰ. ἐκ τούτου ἔσοδα. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν ὑπάρχουν ἐπίσης ἀρκετὰ μορεόδενδρα καὶ ἐκτρέφονται πολλαχοῦ τῆς χώρας μεταξοσκώληκες. Ἡ καλλιέργεια ὀπωροφόρων δένδρων ἔχει μεγίστην ἀνάπτυξιν. Παράγονται σταφυλαὶ ἐπιτραπέζιοι καὶ τοιαῦται διὰ τὴν παραγωγὴν οἴνου, μῆλα, δαμάσκνηνα, καρύδια, βερύκοκκα, φράουλες κλπ. εἰς τὰς κοιλάδας τῆς Νοτίου καὶ τῆς ΝΔ. Βουλγαρίας.

Ἡ Κτηνοτροφία, μὲ αἶγας καὶ πρόβατα, ἐπικρατεῖ κυρίως εἰς τὰ ὀρεινά, ὅπου ὑπάρχουν ἀρκετοὶ βοσκότοποι καὶ ὑπολογίζονται εἰς 10ἑκατομ. κεφαλὰς τὰ διατρεφόμενα εἰς Βουλγαρίαν αἰγοπρόβατα. Βόες καὶ ἵπποι ἐκτρέφονται εἰς τὰ πεδινὰ κυρίως, βούβαλοι εἰς τὰ βαλτώδη μέρη καὶ ὄνοι καὶ ἡμίονοι παντοῦ. Μεγάλην ἀνάπτυξιν ἔχει εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ ἡ πτηνοτροφία λόγῳ τῶν ἀφθόνως παραγομένων σιτηρῶν καὶ γίνεται ἐξαγωγὴ πουλερικῶν καὶ αὐγῶν.

Δασικὸς πλοῦτος. Εἴδομεν ἀνωτέρω ὅτι τὰ 26% τοῦ ἐδάφους τῆς Βουλγαρίας καλύπτονται ἀπὸ δάση. Τὰ μεγαλύτερα δάση εὑρίσκονται εἰς τὸν Αἷμον, ὅπου αἱ βροχαὶ εἶναι περισσότεραι, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὸ Ρίλον καὶ τὴν Ροδόπην. Ἐλλείψει ὅμως συγκοινωνιῶν δὲν γίνεται καλὴ ἐκμετάλλευσις τοῦ δασικοῦ πλούτου τῆς χώρας.

Ἁλιεία. Ὀρυκτὸς πλοῦτος. Τὰ προϊόντα τῆς ἁλιείας, ἡ ὁποία διεξάγεται εἰς τὸν Εὔξεινον καὶ τὸν Δούναβιν, εἶναι ὀλίγα. Σημαντικὸς εἶναι ὁ ὀρυκτὸς πλοῦτος τῆς χώρας, ἀλλὰ λόγῳ ἐλλείψεως συγκοινωνιῶν, δὲν γὶνεται καλὴ ἐκμετάλλευσις τούτου. Ὑπάρχουν μεταλλεύματα χαλκοῦ, μολύβδου καὶ ψευδαργύρου. Τὸ σπουδαιότερον ὀρυκτὸν εἶναι ὁ λιγνίτης, ὑπάρχουν δὲ ὑπὸ ἐκμετάλλευσιν ἐκτεταμένα κοιτάσματα τούτου εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Στρυμόνος. Λευκὸς ἄνθραξ ὑπάρχει ἀρκετὸς ἐκ τῶν ὑδατοπτώσεων τῶν ποταμῶν τῶν κατερχομένων ἀπὸ τὰ ὄρη τῆς Βουλ γαρίας· οὗτος ὅμως μένει κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνεκμετάλλευτος καὶ μόνον ἐσχάτως ἱδρύθησαν μερικὰ ὑδροηλεκτρικὰ ἐργοστάσια πρὸς παραγωγὴν ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Ἐσχάτως ἀνεκαλύφθη καὶ πετρέλαιον, ἡ ἐτησία παραγωγὴ τοῦ ὁποίου φθάνει τοὺς 150.000 μετρ. τόννους.

Βιομηχανία. Αὕτη δὲν εἶναι σημαντική. Ὑπάρχουν κυρίως βιομηχανίαι χρησιμοποιοῦσαι τὰς ἐκ τῆς γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας πρώτας ὕλας, ἤτοι ἀλευρόμυλοι, ἐργοστάσια παραγωγῆς ζύθου, σακχάρεως, ἐλαίου ἀπὸ τὰ σπέρματα τοῦ ἡλιάνθου, ἐπεξεργασίας καπνοῦ καὶ δερμάτων, παραγωγῆς ροδελαίου, ἐπεξεργασίας μετάξης καὶ βαμβακοσπόρων.Ἐσχάτως ἐγένετο καὶ ἐργοστάσιον κατασκευῆς χημικῶν λιπασμάτων.

Συγκοινωνία. Αὕτη δὲν εἶναι ἀρκούντως ἀνεπτυγμένη. Οὔτε δρόμοι οὔτε καὶ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἀρκεταὶ ὑπάρχουν. Μία σιδηροδρομικὴ γραμμὴ συνδέει τὴν Σόφιαν, διὰ μέσου τῆς Φιλιππουπόλεως καὶ Ἀδριανουπόλεως, μὲ τὴν Κων/πολιν ἀφ’ ἑνὸς καὶ μὲ τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην, διὰ Νίσσης-Βελιγραδίου, ἀφ’ ἑτέρου. Ἄλλη γραμμὴ συνδέει τὴν Σόφιαν μὲ τὸν λιμένα Στάλιν (Βάρναν) καὶ ἐν συνεχείᾳ μὲ τὸν λιμένα Μπουργκὰς (Πύργον). Διακλαδώσεις τῆς γραμμῆς αὐτῆς φθάνουν μέχρι διαφόρων ἐπὶ τοῦ Δουνάβεως λιμένων. Τὸ Μπουργκὰς συνδέεται σιδηροδρομικῶς καὶ μὲ τὴν Φιλιππούπολιν. Μὲ τὴν Ἑλλάδα ἡ Βουλγα ρία δὲν συνδέεται ἀπ’ εὐθείας σιδηροδρομικῶς ἀλλὰ μόνον μέσῳ Γιου γκοσλαβίας καὶ Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας. Ἡ Σόφια συνδέεται ἀεροπορικῶς μὲ τὴν Μόσχαν, Βουδαπέστην καὶ Πράγαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μὲ τὰς πόλεις Πλοντὶβ (Φιλιππούπολιν), Μπουργκὰς (Πύργον), Στάλιν (Βάρναν).

Ἐμπόριον. Ἡ Βουλγαρία ἐξάγει γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικὰ προϊόντα καὶ εἰσάγει τοιαῦτα βιομηχανικά. Ἐξάγει δηλαδὴ δημητριακά, ροδέλαιον, καπνόν, ὀπώρας λιγνίτην, πουλερικὰ καὶ αὐγά, κρέας καὶ ζῶντα ζῶα, τυρόν. Εἰσάγει μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, πετρελαιοειδῆ, ὑφάσματα, λιπάσματα, φάρμακα καὶ χημικὰ ἐν γένει προϊόντα. Δύο κυρίως ὁδοὶ ὑπάρχουν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ὡς ἄνω προϊόντων. Ἡ μία εἶναι διὰ τῶν ἐπὶ τοῦ Εὐξείνου Πόντου λιμένων Στάλιν (Βάρνας) καὶ Μπουργκὰς (Πύργου). Ἡ ἄλλη διὰ τῶν ἐπὶ τοῦ Δουνάβεως λιμένων καὶ ἰδίως τῶν λιμένων Ροῦσσε (Ρουτσουκίου) καὶ Βίντιν (Βιδινίου). Τόσον τὸ εἰσαγωγικὸν ὅσον καὶ τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον διεξάγονται κυρίως μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν καὶ τὰ ἄλλα κομμουνιστικὰ κράτη καὶ κατὰ δεύτερον λόγον μὲ τὰς χώρας τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης καὶ ἰδίως ἐκ τούτων τὴν Γερμανίαν. Αἱ μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἐμπορικαὶ σχέσεις διακοπεῖσαι τελείως ἀπὸ τοῦ ΒϘ Παγκοσμίου Πολέμου εἶναι σήμερον ἀσήμαντοι. Νομισματικὴν μονάδα ἡ Βουλγαρία ἔχει τὸ Λέβ .

Κάτοικοι καὶ Πληθυσμὸς. Οἱ Βούλγαροι εἶναι λαὸς Ἀσιατικὸς ἀνήκων εἰς τὴν Κιτρίνην φυλήν. Ἡ μεγάλη ὅμως ἐπιμιξία μὲ τοὺς λευκούς, ἀφ’ ὅτου ἐγκατεστάθησαν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐξησθένησε πολὺ τὰ Μογγολικὰ χαρακτηριστικά των. Οἱ Βούλγαροι ἐγκατεστάθησαν κατὰ τὸν 5ον μ.Χ. αἰῶνα παρὰ τὴν Ἀζοφικὴν θάλασσαν καὶ ἐν συνεχείᾳ εἰς τὰς παραδουναβείους χώρας, ἐπεκταθέντες ἀργότερον εἰς τὸν Αἷμον καὶ νοτιώτερον τούτου, εἰς βάρος τοῦ τότε Βυζαντινοῦ Κράτους. Τὸ Βουλγαρικὸν κράτος εἶχεν ἀρκετὰς περιπετείας. Ὑπετάγη εἰς τὸ Βυζάντιον καὶ ἀπετέλεσεν ἐπί τινα χρόνον ἐπαρχίαν τοῦ Βυζαντινοῦ κράτους˙ ὑπετάγη εἰς τοὺς Σέρβους καὶ ἡ ἀνάμιξις τῶν Βουλγάρων μὲ Σλαβικὰς φυλὰς συνέτεινεν ὥστε νὰ ἐκσλαβισθοῦν οὗτοι ὡς πρὸς τὴν γλῶσσαν καὶ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμά των. Τὸ Βυζάντιον εἶχε σημαντικὴν ἐπίδρασιν ἐπ’ αὐτῶν, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν Σέρβων. Μετέδωσεν εἰς αὐτοὺς τὸν Χριστιανισμὸν καὶ τοὺς ἔκαμεν Ὀρθοδόξους Χριστιανούς. Ἔθεσε δὲ γενικῶς τὰς βάσεις τῆς πολιτιστικῆς αὐτῶν ἀναπτύξεως.

Τελικῶς ἡ Βουλγαρία κατελήφθη ὑπὸ τῶν Τούρκων (τὸ 1396) καὶ παρέμεινεν ὑπὸ Τουρκικὴν κατοχὴν μέχρι τοῦ 1878, ὁπότε μὲ τὴν βοήθειαν τῆς Ρωσίας ἀπεσπάσθη τῆς Τουρκίας τὸ μεταξὺ τοῦ Αἵμου καὶ τοῦ Δουνάβεως τμῆμα, ἀποτελέσαν σὺν τῷ χρόνῳ ἀνεξάρτητον Βασίλειον. Τὸ 1885 προσήρτησεν, ἀποσπάσασα αὐτὴν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, τὴν Ἑλληνικωτάτην Ἀνατολικὴν Ρωμυλίαν, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς μαρτυρήσας ὑπὸ τοὺς Βουλγάρους ἐξεδιώχθη τελικῶς ἐκεῖθεν.

Κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους (1912-1913), νικήτρια τῶν Τούρκων καὶ σύμμαχος τῆς Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἦλθε, λόγῳ τῆς ἀπληστίας της ἡ Βουλγαρία εἰς ρῆξιν μὲ τοὺς δύο συμμάχους της, ἡττηθεῖσα. Κατὰ τοὺς δύο Παγκοσμίους πολέμους ἡ Βουλγαρία ὑπῆρξε σύμμαχος τῆς Γερμανίας καὶ ἐχθρὰ τῆς Ἑλλάδος, εἰσβαλοῦσα δὲ κατὰ τὴν διάρκειαν καὶ τῶν δύο τούτων πολέμων εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, προέβη εἰς συστηματικὴν λεηλασίαν καὶ πολλάκις εἰς ὁμαδικὴν σφαγὴν τῶν κατοίκων χωρίων καὶ πόλεων. Ὁ σημερινὸς πληθυσμὸς τῆς Βουλγαρίας εἶναι 7.793.000 κάτοικοι, ἔχει δηλαδὴ αὕτη πυκνότητα πληθυσμοῦ 70 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ.

Πολίτευμα. Θρησκεία. Ἡ Βουλγαρία μετὰ τὸν ΒϘ Παγκόσμιον πόλεμον ἔγινε Λαϊκὴ Δημοκρατία, δηλαδὴ κράτος κομμουνιστικόν. Οἱ Βούλγαροι εἶναι Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι, ἡ ἐκκλησία ὅμως ἐτέθη ὑπὸ διωγμὸν μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῆς Λαϊκῆς Δημοκρατίας.

Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι: Ἡ Σόφια (612.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Βουλγαρίας, εἰς τὸ ὁμώνυμόν της ὀροπέδιον καὶ εἰς ὕψος 650 μ. Εἶναι βιομηχανικὴ πόλις ἔχουσα διάφορα Ἐργοστάσια, κόμβος συγκοινωνιῶν, ἐμπορικὸν καὶ πνευματικὸν κέντρον μὲ Πανεπιστήμιον καὶ διάφορα ἄλλα ἀνώτερα πνευματικὰ ἱδρύματα. Πετρίτσιον , εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Στρυμόνος πλησίον τῶν συνόρων Ἑλλάδος-Γιουγκοσλαβίας-Βουλγαρίας. Νευροκόπιον , εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ ποταμοῦ Νέστου. Εἰς τὴν Β. Βουλγαρίαν: Ρουτσούκιον (Ροῦσσε, 54.000 κ.), καὶ Λὸμ (17.000 κ.), ποτάμιοι λιμένες ἐπὶ τοῦ Δουνάβεως. Τὸ Λὸμ εἶναι ἐπίνειον, ἐπὶ τοῦ Δουνάβεως, τῆς Σόφιας. Πλέβνα (Πλέβεν 40.000 κ.), κέντρον ἐμπορικόν, ἰδίως ζώων, ροδελαίου καὶ οἴνων. Τύρνοβον (13.000 κ.), πρωτεύουσα ἄλλοτε, κατὰ τὸν Μεσαίωνα, τῆς Βουλγαρίας. Ἅπασαι αἱ ὡς ἄνω πόλεις συνδέονται μεταξύ των καὶ μετὰ τῆς Σόφιας σιδηροδοομικῶς. Εἰς τὴν Ν. Βουλγαρίαν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι ἡ Σλίβεν (Σίλημνος 36.000 κ.) καὶ Καζανλὶκ (15.000 κ.). Εὑρίσκονται ἀμφότεραι εἰς τὴν «κοιλάδα τῶν ρόδων» καὶ ἔχουν ἐργοστάσια κατασκευῆς ροδελαίου. Ἡ Στάρα Ζαγορὰ (37.000 κ.) νοτιώτερον καὶ ἡ ᾽Ιάμπολις (Γιάμποα 15.000 κ.). Ἡ Φιλιππούπολις (Πλοβντὶβ 127.000 κ.), ἡ δευτέρα εἰς πληθυσμὸν πόλις τῆς Βουλγαρίας, ἐπὶ τῶν ὀχθῶν τοῦ ποταμοῦ Ἕβρου καὶ εἰς πλουσίαν γεωργικὴν περιοχήν, ἡ ὁποία παράγει δημητριακά, σῖτον, ὀπωρικά, καπνὸν καὶ ροδέλαιον, εἶναι πόλις ἐμπορική. Νοτίως τῆς Φιλιππουπόλεως εὑρίσκεται ἡ Στενήμαχος˙ καὶ αἱ δύο αὐταὶ πόλεις καθὼς καὶ ὁλόκληρος ἡ περιοχὴ εἶχον ἄλλοτε ἀμιγῆ Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν ἐκδιωχθέντα ἐκεῖθεν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων.

Εἰς τὴν πρὸς τὸν Εὔξεινον παραλίαν ὑπάρχουν δύο σημαντικοὶ λιμένες˙ οὗτοι εἶναι ὁ Πύργος (Μπουργκὰς 44.000 κ.) καὶ ἡ Βάρνα (Στάλιν 78.000 κ.), ἡ ὁποία ἔχει καὶ Πανεπιστήμιον. Καὶ οἱ δύο αὐτοὶ λιμένες καθὼς καὶ ἡ Μεσημβρία καὶ ἡ Ἀγχίαλος εἶχον παλαιότερον πολλοὺς Ἕλληνας, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων εὑρίσκετο ὅλη ἡ ἐμπορικὴ κίνησις.

Εὐρωπαϊκὴ Τουρκία

Ἔκτασις. Ὅρια. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Τουρκία, τὸ εἰς τὴν Εὐρώπην δηλαδὴ ἀνῆκον τμῆμα τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας, ἔχει ἔκτασιν 23.500 τετρ. χιλ., ἀποτελοῦν τὸ ⅟₃₂ τῆς ὁλικῆς ἐκτάσεως τῆς χώρας (ὁλικὴ ἔκτασις 77.000 τετρ. χιλιομ.). ᾽Αποτελεῖται ἀπὸ τὴν Ἀνατ. Θράκην (ἡ Δυτικὴ Θράκη ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα) καὶ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου Ἴμβρον καὶ Τένεδον (Χαρτ. 12) . Ὁρίζεται πρὸς βορρᾶν ὑπὸ τῆς Βουλγαρίας, πρὸς Ν. ὑπὸ τοῦ Αἰγαίου πελάγους, τοῦ Ἑλλησπόντου καὶ τῆς Προποντίδος. Πρὸς Α. ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Βοσπόρου καὶ τοῦ Εὐξείνου Πόντου καὶ πρὸς Δ. ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος (Δ. Θράκης). Τὰ μετὰ τῆς Ἑλλάδος φυσικὰ ὅρια καθορίζονται ἀπὸ τὸν ποταμὸν Ἕβρον (πλὴν μικροῦ τριγωνικοῦ τμήματος, Δ. τῆς ᾽Αδριανουπόλεως, ὅπου ὁ Ἕβρος εἰσχωρεῖ ἐντὸς τοῦ Τουρκικοῦ ἐδάφους).

Φυσικαὶ περιοχαί. Μορφολογία τοῦ ἐδάφους. Τὴν Εὐρωπαϊκὴν Τουρκίαν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν εἰς δύο φυσικὰς περιοχάς, τὴν παράκτιον ὀρεινὴν ζώνην καὶ τὴν ἐσωτερικὴν πεδινὴν τοιαύτην , ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀδριανουπόλεως.

Ἡ Παράκτιος ὀρεινὴ ζώνη ἐκτείνεται κατὰ μῆκος τῶν ἀκτῶν τοῦ Εὐξείνου, τοῦ Βοσπόρου, τῆς Προποντίδος, τοῦ Ἑλλησπόντου καὶ τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Τὰ ὑψηλότερα ὄρη εὑρίσκονται εἰς τὰ πρὸς τὸν Εὔξεινον παράλια· εἶναι τὰ ὄρη Στράντζα (Στράντζα Βαλκὰν 1031 μ.) τὰ ὁποῖα ἔρχονται ὡς συνέχεια τῶν Βαλκανίων καὶ προεκτεινόμενα πρὸς τὰ ΝΑ. σχηματίζουν τὴν χερσόνησον τῆς Κων/πόλεως. Χαμηλοτέρα τούτων εἶναι ἡ κατὰ μῆκος τῆς Προποντίδος ἐκτεινομένη παράκτιος ὀροσειρά, ἡ καλουμένη Ἱερὸν Ὄρος (Τεκὶρ-Ντὰγ 877 μ.). Συνέχεια τῆς ὀροσειρᾶς ταύτης εἶναι ἡ στενὴ καὶ ἐπιμήκης χερσόνησος τῆς Καλλιπόλεως , ἡ ὁποία κλείει ἀπὸ τὸ μέρος τῆς Εὐρώπης τὰ θαλάσσια στενὰ τοῦ Ἑλλησπόντου. Ἡ χερσόνησος τῆς Κων/πόλεως εἶναι ὀροπέδιον (250 μ. ὕψος) καὶ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς ἀντίπερα Ἀσιατικῆς ἀκτῆς ἐκτείνεται στενὴ θαλασσία λωρίς, διὰ τῆς ὁποίας συγκοινωνεῖ ὁ Εὔξεινος μετὰ τῆς Προποντίδος· εἶναι αὕτη ὁ πορθμὸς τοῦ Βοσπόρου , τὸ μῆκος τοῦ ὁποίου εἶναι 21 χιλιομ., τὸ μέγιστον πλάτος 3 χιλιομ., τὸ ἐλάχιστὸν 500 μ. καὶ τὸ βάθος ποικίλει μεταξὺ 45-118 μ. Ὁ πορθμὸς παρουσιάζει εἰς τὴν ἐκ τῆς Προποντίδος εἴσοδόν του μίαν κόλπωσιν, τὸν Κεράτιον κόλπον , ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ λιμένα ἀσφαλέστατον (Χαρτ.13) . Συνέχειαν τοῦ Βοσπόρου ἀποτελεῖ ἡ Προποντὶς μετὰ τῶν εἰς αὐτὴν νησίδων ἐκ τῶν ὁποίων μεγαλυτέρα εἶναι ἡ νῆσος Μαρμαρᾶ (Προκόνησος), ἐκ τῆς ὁποίας ἡ Προποντὶς λέγεται καὶ θάλασσα Μαρμαρᾶ. Παρὰ τὴν νῆσον Μαρμαρᾶ εἶναι αἱ Πριγκηπόνησοι (Πρώτη, Ἀντιγόνη, Χάλκη, Πρίγκηπος, Τερέβινθος κλπ.) καί τινες ἄλλαι μικραὶ νησῖδες. Αἱ νῆσοι αὗται, πλησίον τῆς Ἀσιατικῆς ἀκτῆς εὑρισκόμεναι, θεωροῦνται ὅτι ἀνήκουν εἰς τὴν Ἀσιατικὴν ἤπειρον (Χαρτ. 12) . Κατὰ μῆκος τῆς πρὸς τὴν Προποντίδα ἀκτῆς εὑρίσκεται ὁ κόλπος τῆς Ραιδεστοῦ. Ἀκολουθεῖ πρὸς τὰ ΝΔ. ἡ στενὴ καὶ ἐπιμήκης χερσόνησος τῆς Καλλιπόλεως, καταλήγουσα εἰς τὸ ἀκρωτήριον τῆς Ἕλλης (Σεντὶλ-Μπάχρ). Δυτικῶς τῆς χερσονήσου τῆς Καλλιπόλεως καὶ μεταξὺ ταύτης καὶ τῆς ξηρᾶς τῆς Ἀνατ. Θράκης, σχηματίζεται ὁ κόλπος Μέλας ἢ κόλπος τοῦ Ξηροῦ . Πρὸ τῶν στενῶν τοῦ Ἑλλησπόντου εὑρίσκονται αἱ εἰς τὴν Τουρκίαν ἀνήκουσαι νησῖδες Ἴμβρος καὶ Τένεδος .

Τὰ Στενὰ τοῦ Ἑλλησπόντου. Ἡ Προποντὶς συγκοινωνεῖ μὲ τὸ Αἰγαῖον διὰ τοῦ Πορθμοῦ ἢ Στενῶν τοῦ Ἑλλησπόντου (Χαρτ. 14) καλουμένων καὶ στενῶν τῶν Δαρδανελλίων· ἔχουν ταῦτα μῆκος περὶ τὰ 70 χιλιομ., πλάτος 1200-4000 μ. καὶ μεγίστην στρατηγικὴν σημασίαν, διότι δεσπόζουν τῆς θαλασσίας ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ Αἰγαίου πρὸς τὸν Εὔξεινον Πόντον καὶ ἐκ τούτου πρὸς χώρας πλουσίας εἰς γεωργικὰ προϊόντα καὶ ἰδίως σιτηρά, καθὼς καὶ εἰς πετρέλαια, (Ρουμανίαν, Σοβιετικὴν Ἕνωσιν). Τὰ ὕδατα τοῦ Εὐξείνου πλεονάζουν λόγῳ τοῦ ὅτι ὑφίστανται, ἐξ αἰτίας τῆς ἐκεῖ μικρᾶς θερμοκρασίας, ὀλιγωτέραν ἐξάτμισιν ἀπὸ τὰ ὕδατα τοῦ Αἰγαίου καὶ ἀκόμη διότι εἰς τὸν Εὔξεινον χύνονται πολλοὶ καὶ μεγάλοι ποταμοί. Διὰ τοῦτο ρέουν διὰ μέσου τοῦ Βοσπόρου πρὸς τὴν Προποντίδα καὶ ἐκεῖθεν, διὰ μέσου τοῦ Ἑλλησπόντου, πρὸς τὸ Αἰγαῖον καὶ σχηματίζονται εἰς τοὺς δύο τούτους πορθμοὺς ἰσχυρὰ ρεύματα ὡς ἐὰν ἔρρεεν ἐκεῖ ποταμός.

Τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀδριανουπόλεως. Εἶναι μία ἔκτασις τῆς ὁποίας τὸ ὕψος οὐδαμοῦ ὑπερβαίνει τὰ 100 μ. καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ μικροὺς λόφους καὶ ἀβαθεῖς κοιλάδας. Διὰ τῆς κοιλάδος τοῦ Ἕβρου συγκοινωνεῖ τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀδριανουπόλεως μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Θράκης καὶ διὰ τῆς αὐτῆς κοιλάδος καθὼς καὶ τῆς κοιλάδος τοῦ Τούντζα, παραποτάμου τοῦ Ἕβρου, μετὰ τῆς Βουλγαρίας.

Κλῖμα. Τὰ παρὰ τὸ Αἰγαῖον πέλαγος καὶ τὴν Προποντίδα τμήματα τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας ἔχουν κλῖμα μεσογειακὸν ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἐκ τῆς Μεσογείου πνεόντων ἀνέμων. Τὰ πρὸς τὸν Εὔξεινον παράλια ἔχουν, ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ Εὐξείνου Πόντου, κλῖμα προσιδιάζον καὶ προσόμοιον πρὸς τὸ μεσογειακὸν τὸ λεγόμενον ποντικὸν κλῖμα. Ὅσον προχωροῦμεν πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας παρουσιάζεται κλῖμα μεταβατικὸν ἀπὸ τοῦ μεσογειακοῦ πρὸς τὸ ἠπειρωτικόν, εἰς δὲ τὸ ἐσωτερικὸν γίνεται ἠπειρωτικὸν μὲ ψυχροὺς χειμῶνας, θερμὰ θέρη καὶ ὀλίγας βροχάς. Εἰς μερικὰ μέρη τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης αἱ βροχαὶ εἶναι ἐλάχισται, μόλις ἀρκοῦσαι διὰ νὰ φυτρώσῃ ἐκεῖ ὀλίγη χλόη καὶ αὐτὴ μικροῦ ὕψους, ἡ ὁποία ξηραίνεται συντόμως, μόλις αἱ βροχαὶ παρέλθουν (κλῖμα στεππῶδες). Εἶναι κατάλληλα τὰ μέρη ταῦτα διὰ τὴν νομαδικὴν κτηνοτροφίαν προβάτων, τὰ ὁποῖα μετακινοῦνται διαρκῶς πρὸς ἀνεύρεσιν χλόης (ἀναλόγως τοῦ μέρους, ὅπου ἔπεσε βροχὴ καὶ ἐφύτρωσε χλόη). Οἱ χειμῶνες εἶναι γενικῶς ἀρκετὰ ψυχροί, διότι οἱ Β. ψυχροὶ ἄνεμοι, μὴ εὑρίσκοντες ὑψηλὰ ὄρη νὰ τοὺς ἐμποδίσουν, πνέουν ἐλευθέρως ἀπὸ τὸν Εὔξεινον πρὸς τὴν ξηράν. Τόσον δριμεῖς εἶναι οἱ χειμῶνες, ὥστε νὰ μὴ εἶναι σπάνιον τὸ φαινόμενον νὰ παγώνῃ ὁ Κεράτιος κόλπος. Δένδρα δὲν ἀνευρίσκονται παρὰ μόνον ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ὕδωρ, δάση δὲ μόνον εἰς τὰς πρὸς τὸν Εὔξεινον ἐστραμμένας πλευρὰς τῆς ὀροσειρᾶς τῆς Στράντζας, ὅπου πίπτουν ἀρκεταὶ βροχαί.

Ποταμοί. Αἱ ὀλίγαι βροχαί, αἱ ὁποῖαι πίπτουν γενικῶς εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν Τουρκίαν, δὲν δύνανται νὰ τροφοδοτήσουν μὲ ὕδωρ μεγάλους ποταμούς. Οἱ δύο μεγάλοι ποταμοί, οἱ ὁποῖοι διαρρέουν τὴν πεδιάδα τῆς Ἀδριανουπόλεως, ὁ Ἕβρος δηλαδὴ καὶ ὁ Τούντζα, προέρχονται ἐκ Βουλγαρίας. Ὁ Ἕβρος, σχηματίζων τὰ μετὰ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας σύνορα τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ τριεθνοῦς σημείου, ἀπὸ τῆς συναντήσε ως δηλαδὴ τῶν συνόρων Τουρκίας-Βουλγαρίας-Ἑλλάδος, (Χαρτ. 12) , εἰσέρχεται εἰς τὸ Τουρκικὸν ἔδαφος ὀλίγον βορειότερον τοῦ Καραγάτς, προαστίου τῆς Ἀδριανουπόλεως. Ἐκεῖ δέχεται τὸν ποραπόταμόν του Ἄρδαν, φθάνει εἰς τὴν Ἀδριανούπολιν ὅπου συναντᾶται μὲ τὸν ἕτερον παραπόταμόν του Τούντζα καὶ ἐκεῖθεν στρέφει πρὸς Νότον. Ὀλίγον νοτιώτερον σχηματίζει πάλιν τὰ σύνορα μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας μέχρι τοῦ κόλπου τοῦ Αἴνου ὅπου ἐκβάλλει σχηματίζων μέγα Δέλτα, τὸ ὁποῖον ἀνήκει ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν βροχῶν ὁ Ἕβρος ἐκχειλίζει καὶ πολλάκις, καταστρέφων τὰ προστατευτικὰ ἀναχώματα, πλημμυρίζει τὰς πέριξ ἐκτάσεις προξενῶν καταστροφάς. Διὰ κοινῆς συμφωνίας Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ἐκτελοῦνται ἐκεῖ ἔργα ἀντιπλημμυρικὰ πρὸς προστασίαν ἀπὸ τὰς πλημμύρας. Πολλάκις ἀλλάσσει καὶ κοίτην καὶ ἀποτελεῖ διαρκῶς αἰτίαν συζητήσεων καὶ διενέξεων πρὸς ἀκριβῆ καθορισμὸν τῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συνόρων. Ἄλλος ποταμός, πλὴν τῶν τριῶν ἀνωτέρω ἀναφερομένων, εἶναι ὁ Ἐργίνης ˙ οὗτος συλλέγων τὰ ὕδατα τοῦ μεγίστου τμήματος τοῦ λεκανοπεδίου τῆς Ἀδριανουπόλεως χύνετα εἰς τὸν Ἕβρον, παρὰ τὴν Ἑλληνικὴν πολίχνην Τύχιον .

Λίμναι. Μικρὰς λίμνας καὶ λιμνοθαλάσσας ἀνευρίσκομεν πλησίον τῶν παραλίων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας, πλησίον τῶν ἐκβολῶν τοῦ ῞Εβρου, τὴν Σεκταρίδα λίμνην (Γιάλα-Γκιὸλ) καὶ εἰς τὰς πρὸς τὸν Εὔξεινον Πόντον ἀκτάς, τὴν λίμνην τῶν Δέρκων .

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Τουρκία εἶναι χώρα γεωργικὴ καὶ κτηνοτροφική. Τὰ ἐδάφη τοῦ ἐσωτερικοῦ της εἶναι κατάλληλα, λόγῳ τοῦ κλίματος, διὰ τὴν καλλιέργειαν δημητριακῶν, ἀπὸ τῶν ἀρχαίων δὲ χρόνων ἡ Θράκη ἐφημίζετο ὡς σιτοβολών. Καλλιεργεῖται σῖτος, ἀραβόσιτος, κριθὴ καὶ σίκαλις. Καλλιεργοῦνται ἐπίσης ἄμπελοι καὶ εἰς τὰς παραποταμίους, τὰς δυναμένας νὰ ἀρδευθοῦν καὶ πλημμυρισθοῦν τεχνητῶς ἐκτάσεις, βάμβαξ, ὄρυζα, ὄσπρια, λαχανικὰ καὶ τεῦτλα πρὸς παραγωγὴν σακχάρεως. Καπνὸς καλλιεργεῖται παντοῦ καὶ γίνεται ἀρκετὴ παραγωγή του, ἀλλὰ δὲν εἶναι καλῆς ποιότητος. Εἰς τὰς μὲ μεσογειακὸν κλῖμα παραλίους περιοχὰς τοῦ Αἰγαίου καὶ τῆς Προποντίδος καλλιεργοῦνται πλὴν τῆς ἀμπέλου καὶ ἐλαῖαι, μορέαι διὰ τὴν ἐκτροφὴν μεταξοσκωλήκων καὶ διάφορα ὀπωροφόρα δένδρα. Εἰς τὰ στεππώδη ἐδάφη τοῦ ἐσωτερικοῦ διατρέφονται ἀρκετὰ ποίμνια προβάτων, κυρίως τοιούτων μὲ πλατεῖαν οὐράν, καθὼς καὶ βοῶν, ἵππων καὶ βουβάλων εἰς τὰ ἑλώδη μέρη. Τόσον ὅμως εἰς τὴν γεωργίαν ὅσον καὶ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν δὲν ἐφαρμόζονται αἱ νεώτεραι ἐπιστημονικαὶ μέθοδοι καὶ τὰ νεώτερα μέσα καλλιεργείας, καὶ διὰ τοῦτο αἱ ἀποδόσεις εἶναι μικραὶ καὶ τὰ προϊόντα ὄχι καλῆς ποιότητος.

Ἁλιεία. Πλουτοφόρος διὰ τὴν χώραν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταστῇ ἡ ἁλιεία, διότι εἰς τὰ παράλια καὶ ἰδίως τὰ τοιαῦτα τῆς Προποντίδος ἀφθονοῦν οἱ ἰχθύες. Ἡ ἁλιεία ἄλλοτε διενηργεῖτο ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων ἐντατικῶς καὶ μὲ μεγάλας ἀποδόσεις· ἀφ’ ὅτου ὅμως, κατὰ τὸ 1922, ἐξεδιώχθησαν οἱ Ἕλληνες ἐκ τῆς Ἀνατ. Θράκης, πλὴν τῆς Κων/πόλεως ἡ ἁλιεία διενεργεῖται ἀπὸ Τούρκους, κάθε ἄλλο παρὰ ἐπιτηδείους πρὸς τοῦτο, καὶ ἡ ἀπόδοσις εἶναι μικρά. Ἁλιεύονται σκόμβροι, παλαμίδες, κέφαλοι, ξιφίαι, κλπ.

Ὀρυκτά, ἄξια λόγου δὲν ὑπάρχουν πλὴν λιγνιτῶν εἰς διάφορα μέρη, οἵτινες ὅμως μένουν ἀνεκμετάλλευτοι. Ὑπάρχουν ἐπίσης ἐνδείξεις ὑπάρξεως καὶ γίνονται ἔρευναι πρὸς ἀνακάλυψιν πετρελαίου.

Συγκοινωνία. Ὑπάρχει μία σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἐκ τῆς Κων/πόλεως πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Εἰσέρχεται αὕτη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος παρὰ τὸ Πύθιον, ὅπου διακλαδοῦται. Ἡ μία διακλάδωσις διὰ μέσου τοῦ Καραγὰτς (προαστίου τῆς Ἀδριανουπόλεως) καὶ Σόφιας ὁδεύει πρὸς τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην καὶ ἡ ἄλλη μέσῳ Διδυμοτείχου, Ἀλεξανδρουπόλεως, κλπ., πρὸς Θεσσαλονίκην. Διακλάδωσις τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς φθάνει καὶ μέχρι τῶν Σαράντα Ἐκκλησιῶν, οὐδεμία ὅμως διακλάδωσις φθάνει μέχρι τῶν παραλίων. Αἱ ἁμαξιταὶ ὁδοὶ εἶναι ὀλίγαι καὶ κονιορτοβριθεῖς κατὰ τὸ θέρος. Αἱ ὁδοὶ γενικῶς συντηροῦνται κακῶς καὶ ἡ συγκοινωνία εἶναι ἀνεπαρκεστάτη. Νοτίως τοῦ Σουφλίου κατασκευάζεται μεγάλη γέφυρα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Ἕβρου, διὰ τῆς ὁποίας συντομεύεται ὁ ἐκ Κων/λεως πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ λοιπὴν Εὐρώπην αὐτοκινητόδρομος.

Ἡ Βιομηχανία δὲν ἔχει καὶ αὐτὴ ἀρκετὴν ἀνάπτυξιν. Ὑπάρχει ἓν Ἐργοστάσιον παραγωγῆς σακχάρεως, ἀλευρόμυλοι, ἐργοστάσια κατασκευῆς ζυμαρικῶν, κονσερβῶν καὶ ἁλιπάστων ἰχθύων, ἐπεξεργασίας καπνοῦ, μετάξης καὶ βάμβακος. Τὰ σπουδαιότερα βιομηχανικὰ κέντρα εἶναι ἡ Ἀδριανούπολις καὶ ἡ Κων/λις. Τὸ ἐμπόριον διεξάγεται κυρίως διὰ τοῦ λιμένος τῆς Κων/πόλεως καὶ εὑρίσκεται εἰς χεῖρας Ἑλλήνων, Ἀρμενίων, Ἑβραίων καὶ διαφόρων Εὐρωπαίων. Ἐξάγονται κυρίως γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικὰ προϊόντα καὶ εἰσάγονται βιομηχανικὰ τοιαῦτα. Αἱ μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἐμπορικαὶ σχέσεις βελτιωμέναι ἀρκετὰ μέχρι τοῦ 1955, περιωρίσθησαν σημαντικῶς ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1955, λόγῳ τῶν διωγμῶν τῶν Ἑλλήνων τῆς Κων/πόλεως ὑπὸ τῶν Τούρκων.

Κάτοικοι καὶ Πληθυσμὸς. Τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην (πλὴν τῆς Κων/πόλεως) κατοικοῦν σήμερον μόνον Τοῦρκοι. Οἱ εὐημεροῦντες τόσον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας ὅσον καὶ εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Προποντίδος καὶ τοῦ Αἰγαίου πολυπληθεῖς Ἕλληνες ἐξεδιώχθησαν ἐκεῖθεν τὸ 1922 Ἐπετράπη ἡ παραμονὴ μόνον εἰς τὴν Κων/πολιν 110.000 περίπου Ἑλλήνων, καὶ εἰς ἀντάλλαγμα παρέμειναν οἱ Τοῦρκοι τῆς Δυτ. Θράκης. Ὑπάρχουν ἐπίσης καὶ μερικοὶ Ἀρμένιοι, Ἑβραῖοι καὶ Πομάκοι. Ὁ πληθυσμὸς ὑπολογίζεται εἰς 1.625.000 (ἐπὶ συνολικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας 24 ἑκατομμυρίων), πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δίδει πυκνότητα 21 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ. Εἶναι δηλαδὴ ἡ Εὐρωπαϊκὴ Τουρκία χώρα ἀραιῶς κατοικουμένη καὶ τοῦτο γίνεται περισσότερον αἰσθητὸν εἰς τὴν ὕπαιθρον, ὅπου οἱ κάτοικοι εἶναι πολὺ ὀλιγώτεροι· διότι σχεδὸν τὰ ⅔ τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι συγκεντρωμένα εἰς τὴν Κων/πολιν (1 ἑκατομ.) καὶ τὴν Ἀδριανούπολιν (30000).

Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Κωνσταντινούπολις (Ἰσταμποὺλ 1.000.000 κ.) μετὰ τῶν προαστίων της. Ἱδρύθη ἀπὸ ἀποίκους Μεγαρεῖς τὸν 7ον π.Χ. αἰῶνα ὀνομασθεῖσα Βυζάντιον. Ὁ Μέγας Κων/τῖνος ἐξετίμησε τὴν μεγάλην σημασίαν της ἕνεκα τῆς ἐξαιρετικῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της, καὶ τὴν κατέστησε πρωτεύουσαν τοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους. ῎Εκτοτε, ἰδίᾳ δὲ μετὰ τὸν ὁριστικὸν χωρισμὸν τοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους εἰς Ἀνατολικὸν καὶ Δυτικόν, ἔμεινεν ὡς πρωτεύουσα τοῦ Ἀνατολικοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους. Τοῦτο ταχέως ἐξελληνισθὲν ἀπετέλεσε τὴν Βυζαντινὴν Αὐτοκρατορίαν, καὶ ἐπὶ 1000 ἔτη ἡ Κων/πολις ἀπετέλεσε τὸ κέντρον τοῦ ῾Ελληνισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ τὸ προπύργιον τῆς Εὐρώπης κατὰ τῶν βαρβάρων.

Καταληφθεῖσα ὑπὸ τῶν Τούρκων τὸ 1453 ἐπὶ Κων/νου τοῦ Παλαιολόγου, κατέστη πρωτεύουσα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας διατηρηθεῖσα ὡς τοιαύτη μέχρι τοῦ 1919, ὁπότε ἡ πρωτεύουσα μετεφέρθη εἰς Ἄγκυραν. Εἶναι ἡ ἕδρα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, ἀρχηγοῦ τῆς Ὀρθοδοξίας. Διαιρεῖται εἰς τὴν παλαιάν, ἐντὸς τῶν τειχῶν πόλιν καὶ τὴν νέαν τοιαύτην (Γαλατᾶς καὶ Πέραν) μὲ τὰς Εὐρωπαϊκὰς συνοικίας της καὶ τὰ ἐπὶ τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἀκτῆς προάστιά της. Ἡ Κων/πολις ἔχει στρατηγικὴν σημασίαν, διότι δι’ αὐτῆς διέρχεται ἡ ἐκ τῆς Ἀσίας πρὸς τὴν Εὐρώπην κυριωτέρα ὁδὸς καὶ ἡ τοιαύτη ἡ ὁδηγοῦσα πρὸς χώρας, αἵτινες ἔχουν σιτηρὰ καὶ πετρέλαια (Ρουμανίαν-Σοβιετικὴν Ἕνωσιν). Ἐμπορικωτάτη ἄλλοτε πόλις καὶ σημαντικὸς λιμήν, φθίνει, διότι πολλοὶ τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων, εἰς τὰς χεῖρας τῶν ὁποίων ὑπῆρχεν ὅλον τὸ ἐμπόριον, ἀνεχώρησαν ἢ ἐξεδιώχθησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων. Καὶ ἡ κατάστασις θὰ βαίνῃ διαρκῶς ἐπιδεινουμένη διότι καὶ τῶν παραμενόντων εἰσέτι Ἑλλήνων ἡ θέσις καθίσταται προβληματικὴ λόγῳ τῶν διωγμῶν παντὸς εἴδους, τοὺς ὁποίους οὗτοι ὑφίστανται. Πλὴν τῶν θαυμασίων τοπίων καὶ γραφικῶν τοποθεσιῶν τὰς ὁποίας ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ἡ Κων/πολις, ἔχει καὶ ἀξιόλογα μνημεῖα ὅπως: Τὰ Σουλτανικὰ ἀνάκτορα, τὴν γέφυραν τοῦ Γαλατᾶ ἐπὶ τοῦ Κερατίου κόλπου, συνδέουσαν τὴν παλαιὰν καὶ νέαν πόλιν, διάφορα τεμένη (τζαμιά), τὸ ἀνάκτορον τοῦ Ντολμᾶ-Μπαξὲ καὶ κυρίως τὸν περικαλῆ ναὸν τῆς Ἁγ.Σοφίας. Οὗτος εἶναι μετὰ τοῦ Ἁγ.Πέτρου τῆς Ρώμης καὶ τοῦ Ἁγ.Παύλου τοῦ Λονδίνου, εἷς ἐκ τῶν τριῶν μεγαλυτέρων καὶ ὡραιοτέρων ναῶν τῆς Χριστιανοσύνης. Μεταβληθεῖσα ὑπὸ τῶν Τούρκων ἡ Ἁγ.Σοφία εἰς τέμενος μετὰ τὴν ὑπ’ αὐτῶν κατάληψιν τῆς Κω/πόλεως, εἶναι σήμερον μουσεῖον, τὸ ὁποῖον προσελκύει πλείστους ἐπισκέπτας. Εἰς τὸ Καχριὲ Τζαμί, πρώην « μονὴν τῆς χώρας », ἔχουν ἀποκαλυφθῆ Βυζαντινὰ ψηφιδωτὰ ἐξαιρετικῆς τέ χνης. Ἡ Κων/πολις εἶναι ἕδρα Τουρκικοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἔχει καὶ πολλὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὴν Μεγάλην τοῦ Γένους Σχολήν.

Ἀδριανούπολις (Ἐντιονέ, 30.000 κ.), ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἑνώνει τὴν Κων/πολιν μετὰ τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης καὶ εἰς τὴν συμβολὴν τῶν ποταμῶν Ἕβρου καὶ Τούντζα. Τὸ ὄνομά της ὀφείλει εἰς τὸν Ρωμαῖον Αὐτοκράτορα Ἀδριανόν, ὁ ὁποῖος τὴν ἔκτισε (τὸ 135 μ.Χ.). Ὑπὸ τῶν Τούρκων μετωνομάσθη εἰς Ἐντιρνέ . ῎Εχει ὀνομαστὸν τέμενος (τὸ τέμενος τοῦ Σουλτάνου Σελίμ), 7 ὡραίας γεφύρας ἐπὶ τοῦ Ἕβρου καὶ τοῦ Τούντζα, αἱ ὁποῖαι συνδέουν τὰ διάφορα μέρη τῆς πόλεως καὶ ὡραῖα προάστια. Τὸ ὡραιότερον τῶν προαστίων της εἶναι τὸ Καραγάτς .

Σαράντα ᾽Εκκλησίαι (Κιρκλαρελὶ 15.000 κ.), συνδεομένη σιδηροδρομικῶς μὲ τὴν Ἀδριανούπολιν. Ἀρκαδιούπολις (Λουλὲ-Μπουργκὰς) καὶ βορειοανατολικῶς ταύτης ἡ Βιζύη πατρὶς τοῦ Ἕλληνος ποιητοῦ Γεωργ. Βιζυηνοῦ. Ραιδεστὸς (Τεκὶρ-Ντὰγ 15.000 κ.), εἰς τὸν ὁμώνυμόν της κόλπον ἐπὶ τῶν ἀκτῶν τῆς Προποντίδος. Καλλίπολις (10.000 κ.) εἰς τὰ στενὰ τοῦ Ἑλλησπόντου. Σηλυβρία καὶ πλεῖσται ἄλλαι πολίχναι εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Προποντίδος. Ὅλαι αἱ ὡς ἄνω πόλεις εἶχον πρὸ τοῦ 1922 ἀμιγεῖς Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς.

Β. ΙΤΑΛΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ Ἰταλία

Ὅρια. Ἔκτασις. Ἡ Ἰταλικὴ χερσόνησος εἶναι ἐπιμήκης, εἰς σχῆμα ὑψηλοῦ ὑποδήματος. Πρὸς Β. συνορεύει μὲ τὴν Ἑλβετίαν καὶ τὴν Αὐστρίαν, πρὸς Δ. μὲ τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Τυρρηνικὴν θάλασσαν, πρὸς Ν. μὲ τὴν Μεσόγειον θάλασσαν καὶ τὸ Ἰόνιον Πέλαγος καὶ πρὸς Α. μὲ τὸ Ἰόνιον Πέλαγος, τὴν Ἀδριατικὴν θάλασσαν καὶ τὴν Γιουγκοσλαβίαν (Χαρτ. 15) . Αἱ Ἄλπεις ἀποτελοῦν τὰ φυσικὰ ὅρια, τῆς Ἰταλίας, αἱ μὲν Δυτικαὶ μετὰ τῆς Γαλλίας, αἱ Κεντρικαὶ μετὰ τῆς Ἑλβετίας καὶ αἱ Ἀνατολικαὶ Ἄλπεις μετὰ τῆς Αὐστρίας καὶ τῆς Γιουγκοσλαβίας. Νοτίως τῆς Ἰταλικῆς χερσονήσου εὑρίσκεται ἡ νῆσος Σικελία ἀπέχουσα τῆς Ἀφρικῆς 141 χιλιομ. Πρὸς τὴν Βαλκανικὴν χερσόνησον πλησιάζει εἰς τὸ θαλάσσιον στενὸν τοῦ Ὀτράντο , τὸ πλάτος τοῦ ὁποίου εἶναι 75-140 χιλιομ. Ἡ ἔκτασις τῆς Ἰταλίας ἀνέρχεται εἰς 301.000 τετρ. χιλιόμ.Μεταξὺ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν ἡ Ἰταλία ἔρχεται ὀγδόη ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν.

Μορφολογία τοῦ ἐδάφους. Φυσικαὶ περιοχαί. Τὴν Ἰταλίαν δυνάμεθα νὰ τὴν χωρίσωμεν εἰς τρεῖς φυσικὰς περιοχὰς: τὰς Ἰταλικὰς Ἄλπεις · τὴν πεδιάδα τοῦ Πάδου καὶ τὰ Ἀπέννινα .

Αἱ Ἰταλικαὶ Ἄλπεις. Αὗται περιβάλλουν τὴν Β. Ἰταλίαν ἐν εἴδει στεφάνου. Τὸ δυτικὸν ἄκρον των ἄρχεται σχεδὸν ἀπὸ τῆς θαλάσσης (κόλπου τῆς Γενούης) μὲ τὰς λεγομένας παραθαλασσίας Ἄλπεις. Ἑκεῖθεν προχωροῦν πρὸς βορρᾶν καὶ κατόπιν πρὸς Α. σχηματίζουσαι τὰς Κεντρικὰς Ἄλπεις Εἰς τὰς Κεντρικὰς Ἄλπεις ἀνήκουν αἱ Πεννινικαὶ Ἄλπεις ἢ Ἄλπεις Πεννὶν μὲ ὑψηλοτέρας κορυφὰς τὰς Μόντε Ρόζα (4052 μ.) καὶ Μόντε Σερβίνο (4482 μ.) Ἀνατολικώτερον εὑρίσκεται τὸ ὀρεινὸν συγκρότημα Μπερνίνα (4052 μ.) καὶ ἀκόμη ἀνατολικώτερον αἱ χαμηλότεραι Δολομιτικαὶ Ἄλπεις τοῦ Τυρόλου. ᾽Ονομάζονται αὐταὶ οὕτω ἐξ αἰτίας τῶν περιφήμων Δολομιτῶν , πετρωμάτων ἐξ ἀνθρακικοῦ ἀσβεστίου καὶ ἀνθρακικοῦ μαγνησίου, οἱ ὁποῖοι ὑψοῦνται ὡς κατάλευκοι πύργοι ἐν τῷ μέσῳ καταπρασίνων δασῶν καὶ λειβαδιῶν. Τὸ ὀρεινὸν συγκρότημα Μπερνίνα, αἱ Δολομιτικαὶ Ἄλπεις καθὼς καὶ αἱ ἀνατολικώτερον τούτων ᾽Ιουλιαναὶ Ἄλπεις (2864 μ.) σχηματίζουν τὰς λεγομένας Ἀνατολικὰς Ἄλπεις , αἱ ὁποῖαι εἰσχωροῦν καὶ ἐντὸς τοῦ Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους δεσπόζουσαι τοῦ ἀσβεστολιθικοῦ ὑψιπέδου τοῦ Κάρστ. Αἱ Ἄλπεις παρὰ τὸ μέγα ὕψος των ἔχουν καὶ χαμηλά τινα σημεῖα, αὐχένας, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι εὔκολος ἡ διάβασις. Τοιαῦτα π.χ. εἶναι ὁ αὐχὴν τοῦ Ἁγ. Βερνάρδου ἀπὸ Ἑλβετίας εἰς Ἰταλίαν καὶ τοῦ Μπρένερο ἀπὸ Αὐστρίας εἰς Ἰταλίαν (βλ. Αὐστρίαν).

Ἡ Πεδιὰς τοῦ Πάδου. ᾽Εκτείνεται αὕτη ἀπὸ τῶν Ἄλπεων μέχρι τῶν Ἀπεννίνων καὶ ἀποτελεῖται κυρίως ἀπὸ ἐδάφη προελθόντα ἀπὸ προσχώσεις δι’ ὑλικῶν προερχομένων ἐκ διαβρώσεως τῶν πετρωμάτων καὶ μεταφερομένων ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῶν ρεόντων ἐκ τῶν Ἄλπεων καὶ τῶν Ἀπεννίνων. Εἶναι εὔφορος πεδιὰς καὶ ἡ μεγαλυτέρα τῆς Ν. Εὐρώπης, ἔχουσα πλάτος 100 καὶ μῆκος 400 χιλιομ.

Τὰ Ἀπέννινα. Ταῦτα (Χάρτ 15) διασχίζουν κατὰ μῆκος τὴν χερσόνησον περὶ τὸ κέντρον της καὶ προεκτεινόμενα, καὶ πέρα ταύτης, εἰς τὴν Σικελίαν, συνεχίζονται καὶ εἰς τὴν Β. Ἀφρικὴν μὲ τὴν ὀροσειρὰν τοῦ Ἄτλαντος. Τὸ μέγιστον ὕψος των φθάνει εἰς τὸ Γκρὰν Σάσο (ὑψηλοτέραν κορυφήν των) εἰς τὰ Κεντρικὰ Ἀπέννινα τὰ 2914 μ. Δυτικῶς τῶν Ἀπεννίνων καὶ χωριζόμενον ἐκ τούτων διὰ τῆς πεδιάδος τῆς Καμπανίας εὑρίσκεται τὸ ἐνεργὸν ἡφαίστειον Βεζούβιος (1200 μ.). Εἰς τὴν Σικελίαν εὑρίσκεται ὁ τεράστιος κῶνος τοῦ ἐνεργοῦ ἡφαιστείου Αἴτνα (3279 μ.) καὶ ἄλλο, ἐνεργὸν καὶ αὐτό, ἡφαίστειον εἰς τὴν μικρὰν νησῖδα Στρόμπολι. Ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἰταλίαν τῶν Ἀπεννίνων διάφοροι ἄλλαι μικρότεραι πεδιάδες, παράκτιοι, ἀνατολικῶς καὶ δυτικῶς τῆς ὀροσειρᾶς· τοιαῦται εἶναι ἡ πεδιὰς τῆς Τοσκάνης καὶ ἡ πεδιὰς τῆς Καμπανίας δυτικῶς τῶν Ἀπεννίνων, καὶ ἀνατολικῶς τούτων ἡ πεδιὰς τῆς Ἀπουλίας καὶ ἡ πεδιὰς τῆς Καλαβρίας .

Τ ὰ παράλια τῆς Ἰταλίας. Ἡ Ἰταλία δὲν ἔχει μέγαν θαλάσσιον διαμελισμὸν καὶ παρουσιάζει οὕτω μόνον ὀλίγους σημαντικοὺς κόλπους καὶ ἀκρωτήρια. Πρὸς τὸ Τυρρηνικὸν πέλαγος εὑρίσκονται ὁ κόλπος τῆς Γενούης (εἰς τὰ ΒΔ.) καὶ ὁ κόλπος τῆς Ἁγ. Εὐφημίας (εἰς τὰ ΝΔ. τῆς ᾽Ιταλικῆς χερσονήσου). Εἰς τὸ Ἰόνιον ὁ κόλπος τοῦ Τάραντος καὶ ὀλίγον βορειότερον τὸ ἀκρωτήριον τοῦ Ὀτράντο · μεταξὺ τούτου καὶ τῆς ἀπέναντι Ἀλβανικῆς ἀκτῆς εὑρίσκεται τὸ θαλάσσιον στενὸν τοῦ ᾽Οτράντο. Εἰς τὸ ΒΑ. μέρος τῆς Ἰταλικῆς χερσονήσου εὑρίσκεται ὁ κόλπος τῆς Βενετίας .

Κλῖμα. Ἡ θέσις τῆς Ἰταλίας καὶ ἡ μορφολογία τοῦ ἐδάφους της προσδιορίζουν καὶ τὸ κλῖμά της. Εἰς τὰς Ἄλπεις λόγῳ τοῦ ὕψους οἱ χειμῶνες εἶναι ψυχροὶ καὶ τὰ θέρη δροσερά· εἰς τὰς καλῶς ὅμως προφυλασσομένας ἀπὸ τοὺς βορείους ἀνέμους κοιλάδας τῶν Ἄλπεων, ὅπως π.χ. εἰς τὰς κοιλάδας τῆς περιοχῆς τῶν λιμνῶν τῆς Β. Ἰταλίας, οἱ χειμῶνες εἶναι τόσον γλυκεῖς, ὥστε νὰ εὐδοκιμοῦν εἰς αὐτὰς ἀκόμη καὶ φυτὰ εὐδοκιμοῦντα μόνον εἰς τὸ μεσογειακὸν κλῖμα. Αἱ βροχαί, πίπτουσαι καθ᾽ ὅλον τὸ ἔτος, εἶναι ἀρκεταί, τὸν χειμῶνα ὅμως ἐπικρατοῦν αἱ χιονοπτώσεις καὶ τὰ ὄρη καλύπτονται ὑπὸ χιόνων, αἱ ὁποῖαι εἰς τὰς κορυφὰς τῶν ὑψηλῶν ὀρέων παραμένουν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.

Εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ Πάδου οἱ χειμῶνες εἶναι, ἐν σχέσει μὲ τὸ γεωγραφικὸν πλάτος τῆς περιοχῆς, ἀρκετὰ ψυχροί· τὰ θέρη ὅμως δὲν εἶναι πολὺ θερμά, αἱ δὲ βροχαὶ πίπτουν κυρίως κατὰ τὴν ἄνοιξιν καὶ τὸ φθινόπωρον. ῎Εχει δηλαδὴ ἡ πεδιὰς τοῦ Πάδου κλῖμα μὲ χαρακτηριστικὰ τόσον τοῦ μεσογειακοῦ ὅσον καὶ τοῦ ἠπειρωτικοῦ κλίματος. Ὅλη ἡ ὑπόλοιπος, ἡ νοτίως δηλαδὴ τῆς πεδιάδος τοῦ Πάδου Ἰταλία, ἔχει κλῖμα μεσογειακόν, δηλαδὴ ἠπίους καὶ βροχεροὺς χειμῶνας καὶ θερμὰ καὶ ξηρὰ θέρη. Αἱ βροχαὶ εἶναι περισσότεραι εἰς τὴν δυτικήν, τὴν πρὸς τὸ Τυρρηνικὸν πέλαγος δηλαδὴ παραλίαν, λόγῳ τῶν ἐκεῖ πνεόντων ἀπὸ τὴν θάλασσαν ΝΔ. ἀνέμων.

Μεγάλοι ποταμοὶ ὑπάρχουν μόνον βορείως τῶν Ἀπεννίνων, εἰς τὴν κοιλάδα δηλαδὴ τοῦ Πάδου, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουν ἀφ’ ἑνὸς μεγάλαι ἐκτάσεις, τὰ ὕδατα τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀποστραγγισθοῦν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου πολλὰ ὕδατα ἐκ τῶν βροχῶν καὶ ἐκ τῆς τήξεως τῶν χιόνων τῶν Ἄλπεων. Οὕτω εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Πάδου ἔχομεν δύο μεγάλους ποταμούς: Τὸν Ἀδίγην , ὁ ὁποῖος πηγάζει ἀπὸ τὰς Δολομιτικὰς Ἄλπεις καὶ περιοχὴν Μπρένερο καὶ χύνεται εἰς τὴν Ἀδριατικὴν ὀλίγον βορειότερον τῶν ἐκβολῶν τοῦ Πάδου, πλησίον καὶ νοτίως τῆς Βενετίας, καὶ τὸν Πάδον (ἢ Πό), ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μεγαλύτερος ποταμὸς τῆς Ἰταλίας. Πηγάζει οὗτος ἀπὸ τὸ Μόντε Βίζο τῶν Δυτ. Ἄλπεων καὶ διαρρέει τὴν πεδιάδα τοῦ Πάδου ἐκ Δ. πρὸς Α. καθ’ ὅλον τὸ μῆκος της, δεχόμενος πλῆθος παραποτάμων τόσον ἀπὸ τὰς Ἄλπεις ὅσον καὶ ἀπὸ τὰ Β. Ἀπέννινα. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν βροχῶν καὶ τῆς τήξεως τῶν χιόνων ὑπερχειλίζων πολλάκις καταστρέφει τὰ ἀναχώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑψώσει εἰς τὰς ὄχθας του. Πλημμυρίζει τότε μεγάλας ἐκτάσεις καὶ ἐπιφέρει καταστροφάς. Οἱ ἐκ τῶν Ἄλπεων καὶ τῶν Ἀπεννίνων ρέοντες ὁρμητικῶς πολυάριθμοι παραπόταμοι τοῦ Πάδου παρέχουν εἰς τὴν Β. Ἰταλίαν ἄφθονον « λευκὸν ἄνθρακα », ὁ ὁποῖος χρησιμοποιεῖται διὰ τὴν παραγωγὴν ἠλεκτρικοῦ ρεύματος καὶ κίνησιν τῶν μηχανῶν τῶν ἐργοστασίων καὶ τῶν σιδηροδρόμων. Μικρότερος ποταμὸς χυνόμενος εἰς τὴν Ἀδριατικὴν εἶναι ὁ Πιάβε , ἐκβάλλων ΒΑ. τῆς Βενετίας, καὶ ὁ Ἰζόντζο , ἐκβάλλων πλησίον τῆς Τεργέστης. Εἰς τὴν νοτίως τῆς πεδιάδος τοῦ Πάδου Ἰταλίαν δὲν ἔχομεν σημαντικοὺς ποταμούς, διότι ἡ ἔκτασις διὰ τὴν συλλογὴν ὑδάτων εἶναι μικρά, τὸ κλῖμα μεσογειακὸν χωρὶς βροχὰς κατὰ τὸ θέρος καὶ τὰ Ἀπέννινα ὄρη ὄχι ὑψηλὰ ὥστε νὰ συγκρατοῦν πολλὰς χιόνας. Οἱ σπουδαιότεροι ἐκ τούτων εἶναι ὁ Ἄρνος καὶ νοτιώτερον ὁ Τίβερις , διαρρέοντες τὰς ὁμωνύμους, πεδιάς. Ὁ Τίβερις διέρχεται διὰ τῆς Ρώμης.

Λίμναι ἀρκεταὶ ὑπάρχουν κυρίως εἰς τὴν Β. Ἰταλίαν, ὁ σχηματισμός των δὲ ὀφείλεται εἰς τοὺς παγετῶνας. Τοιαῦται εἶναι αἱ: Λάκο Ματζόρε (μεγάλη λίμνη) καὶ Λάκο ντὶ Κόμο . Νοτιοανατολικῶς τούτων εὑρίσκεται ἡ λίμνη Γκάρντα , ἡ μεγαλυτέρα τῆς Ἰταλίας. Πλὴν τούτων ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἄλλαι μικρότεραι λίμναι, ὅλαι γραφικώταται.

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Παρὰ τὴν ἐσχάτως παρατηρηθεῖσαν αὔξησιν τῆς βιομηχανίας, ἡ Ἰταλία ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ χώρα γεωργική· τὰ 42% τῶν κατοίκων της ἐπιδίδονται εἰς τὴν γεωργίαν. Οἱ Ἰταλοὶ μορφωμένοι γεωργικῶς εἰς τὰ γεωργικὰ σχολεῖα των, καλλιεργοῦν τὸ ἔδαφος ἐπιστημονικῶς καὶ μὲ εὐρεῖαν χρῆσιν λιπασμάτων. Δὲν εἶναι σπάνιον εἰς τὴν Ἰταλίαν τὸ φαινόμενον ἀγρῶν, εἰς τοὺς ὁποίους γίνονται συγχρόνως τρεῖς καλλιέργειαι, ὅπως π.χ. ἐλαιῶν, μεταξὺ αὐτῶν ἀμπέλων καὶ ἀναδενδράδων (κληματαριὲς) καὶ κάτωθεν τούτων φυτῶν εὐδοκιμούντων καὶ εἰς τὴν σκιάν, ὅπως π.χ. βρώμης. Ἡ εὐφορωτέρα καὶ ἀποδοτικωτέρα περιοχὴ εἶναι ἡ τῆς πεδιάδος τοῦ Πάδου. Καλλιεργοῦνται εἰς αὐτὴν σῖτος (τὰ 50% τῆς ὁλικῆς παραγωγῆς εἰς σῖτον τῆς Ἰταλίας), ἀραβόσιτος, βάμβαξ καὶ ὄρυζα εἰς τὰ δυνάμενα νὰ πλημμυρισθοῦν ἐδάφη. ᾽Εδῶ ὑπάρχουν οἱ βορειότεροι ὅλου τοῦ κόσμου ἀγροὶ ὀρύζης. Καλλιεργοῦνται ἐπίσης σακχαρότευτλα, λαχανικὰ καὶ ὑπάρχουν μεγάλα τεχνητὰ λειβάδια διὰ τὴν διατροφὴν μεγάλων ζώων καὶ ἰδίως ἀγελάδων, μὲ μεγάλην παραγωγὴν τυροῦ καὶ βουτύρου (παράγονται τὰ 95% τοῦ ὅλου ἐν Ἰταλίᾳ παραγομένου βουτύρου). Εἰς τὴν βορειοτέραν λοφώδη περιοχὴν καλλιεργοῦνται καὶ ἄμπελοι παράγουσαι ἐκλεκτὸν οἶνον καθὼς καὶ μορέαι διὰ τὴν διατροφὴν μεταξοσκωλήκων. Αἱ μορέαι καλλιεργοῦνται εἰς τοιαύτην κλίμακα, ὥστε ἡ Ἰταλία νὰ ἔρχεται πρώτη ἐν Εὐρώπῃ εἰς τὴν παραγωγὴν μετάξης καὶ ἔχει ἀκμάζουσαν βιομηχανίαν μεταξωτῶν (Μιλάνον). Ἡ ὀρυζοκαλλιέργεια ἐπίση εἰς τὴν Ἰταλίαν εἶναι ἀπὸ τὰς πλέον τελοιοποιημένας τοῦ κόσμου. (Χαρτ.16 καὶ 17).

Εἰς τὴν πρὸς νότον τῆς πεδιάδος τοῦ Πάδου Ἰταλίαν τῶν Ἀπεννίνων, πλὴν τῶν εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ Πάδου καλλιεργουμένων φυτῶν, καλλιεργεῖται, ἰδίως εἰς τὰς παραλίους μικρὰς πεδιάδας καὶ ἡ ἐλαία, τὰ ἑσπεριδοειδῆ καὶ διάφορα ἄλλα ὀπωροφόρα δένδρα (ταῦτα ἰδίως εἰς τὰς λοφώδεις περιοχὰς) καὶ πολλαὶ ἄμπελοι.

Εὐφορωτέρα ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν τῶν Ἀπεννίνων εἶναι ἡ νότιος Ἰταλία (ἰδίως ἡ πεδιὰς τῆς Καμπανίας) ὅπου οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες εἶχον, λόγῳ τοῦ πλουσίου ἐδάφους, δημιουργήσει ἀποικίας τόσον ἀκμαίας καὶ πλουσίας, ὥστε ἡ περιοχὴ ἐκαλεῖτο Μεγάλη Ἑλλάς. Ὑπάρχουν ἐκεῖ χωρία εἰς τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον ἀκόμη ὁμιλεῖται ἡ Ἑλληνικὴ ἀναμεμιγμένη μὲ τὴν Ἰταλικὴν γλῶσσαν. Ἡ Ἰταλία κατέχει τὴν δευτέραν θέσιν ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν ἐλαίου (μετὰ τὴν Ἱσπανίαν) καὶ τὴν δευτέραν ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν οἴνου (μετὰ τὴν Γαλλίαν), παράγει δὲ πολλοὺς καρποὺς (ξηροὺς καὶ νωπούς), ἐκ τῶν ὁποίων κάμνει καὶ ἐξαγωγήν, ἰδίως ἑσπεριδοειδῶν (πορτοκάλια-λεμόνια κυρίως). Εἰς τὴν παραγωγὴν ἑσπεριδοειδῶν καὶ κυρίως λεμονίων ἐπὶ κεφαλῆς ἔρχεται ἡ Σικελία, λόγῳ τοῦ ἠπίου κλίματός της. Εἶναι τόσον ἤπιον τὸ κλῖμα τῆς Σικελίας, ὥστε εἰς μερικὰ μέρη της νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ καλλιέργεια καὶ φυτῶν τῶν θερμῶν χωρῶν, ὅπως φοινίκων καὶ βανανεῶν.

Ἡ κτηνοτροφία εἶναι μεγαλυτέρα εἰς τὰς ὀρεινὰς περιοχὰς τῶν Ἀπεννίνων, περιοριζομένη κυρίως εἰς πρόβατα. Εἰς τὰ πεδινὰ ἐκτρέφονται καὶ μεγάλα ζῶα, ἰδίως γαλακτοπαραγωγικαὶ ἀγελάδες, καθὼς καὶ χοῖροι. Κτηνοτροφία προβάτων ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν ὀρεινὴν νῆσον Σαρδηνίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἐλάχιστα πεδινά, εὔφορα καὶ καλλιεργήσιμα ἐδάφη καὶ εἶναι γενικῶς ἡ πτωχοτέρα ὅλης τῆς Ἰταλίας ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν γεωργικῶν προϊόντων.

Ὀρυκτά. Ἡ Ἰταλία δὲν ἔχει ἀρκετὸν ὀρυκτὸν πλοῦτον. Ἔχει ὑδράργυρον, σιδηρομετάλλευμα (εἰς τὴν νῆσον Ἔλβαν, τὴν Σαρδηνίαν καὶ τὰς Ἄλπεις), τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν βιομηχανίαν της, χαλκόν, ψευδάργυρον καὶ ἀργυροῦχον μόλυβδον (εἰς Σαρδηνίαν) καὶ θεῖον εἰς τὴν Σικελίαν. Ἐσχάτως ἀνεκαλύφθη πετρέλαιον, τοῦ ὁποίου παράγονται 204.000 μετρ. τόν. ἐτησίως. Ὁ ἄνθραξ, ἀπαραίτητος διὰ τὴν βιομηχανίαν, ἐλλείπει ἀντικαθιστάμενος ἐν μέρει ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα ἄφθονον, εἰς τὴν Β. ἰδίως Ἰταλίαν, λευκὸν ἄνθρακα. Ἔχει ἀρκετὰ μάρμαρα, εἶναι δὲ γνωστὰ εἰς ὅλον τὸν κόσμον τὰ περίφημα μάρμαρα τῆς Καρράρας .

Ἡ ἁλιεία, μολονότι οἱ Ἰταλοὶ εἶναι ἐπιδέξιοι ἁλιεῖς, δὲν ἔχει μεγάλην ἀπόδοσιν καὶ οὐδὲ διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν ἐπαρκεῖ˙ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἡ Μεσόγειος εἶναι πτωχὴ εἰς ἰχθῦς. Ἁλιεύονται, πλὴν τῶν ἄλλων ἰχθύων, τόννοι καὶ σαρδέλλαι εἰς τὴν Σαρδηνίαν καὶ τὴν Σικελίαν, ἀρκετὴ ποσότης τῶν ὁποίων κονσερβοποιεῖται, ἐκτρέφονται δὲ πολλαχοῦ χέλια, στρείδια καὶ μύδια.

Βιομηχανία. (Χαρτ. 18) . Μολονότι ἡ Ἰταλία στερεῖται τόσον πρώτων ὑλῶν (δὲν ἔχει π.χ. ἀρκετὸν σίδηρον) καθὼς καὶ ἀρκετοῦ ἄνθρακος καὶ πετρελαίου, ἐν τούτοις ἔχει ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν, ἰδίως ἡ Βόρειος Ἰταλία, ὅπου τὸν ἄνθρακα καὶ τὸ πετρέλαιον ἀντικαθιστᾷ ὁ λευκὸς ἄνθραξ. Ὡς πρὸς τὸν λευκὸν ἄνθρακα, δηλ. τὴν παραγομένην ὑδροηλεκτρικὴν ἐνέργειαν ἀπὸ τὰ ρέοντα ὕδατα, ἡ Ἰταλία ἔρχεται πρώτη μεταξὺ τῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης. Αἱ σπουδαιότεραι βιομηχανίαι εἶναι αἱ βιομηχανίαι κατασκευῆς αὐτοκινήτων, μοτοσυκλετῶν, γραφομηχανῶν, ραπτομηχανῶν, ἀτμομηχανῶν καὶ γενικῶς μηχανῶν παντὸς εἴδους, μουσικῶν ὀργάνων, ἠλεκτρικῶν ὀχημάτων, βαγονίων κλπ. Ὁμοίως βιομηχανίαι βαμβακερῶν, μεταξωτῶν καὶ μαλλίνων ὑφασμάτων, λιπασμάτων διὰ τὴν γεωργίαν καὶ γενικῶς χημικῶν προϊόντων καὶ φαρμάκων. Ὑπάρχουν ἐπίσης βιομηχανίαι χρησιμοποιοῦσαι ὡς πρώτας ὕλας προϊόντα γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικά, π.χ. ἡ τῆς κατασκευῆς ζυμαρικῶν καὶ ἰδίως μακαρονίων, σαπώνων, οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, βουτύρου, τυροῦ κλπ. Τὰ μεγαλύτερα βιομηχανικὰ κέντρα εἶναι τὸ Μιλᾶνον , τὸ Τουρῖνον , τὸ Λιβόρνον καὶ ἡ Γένουα .

Συγκοινωνία. Ἡ συγκοινωνία, ἐξαιρουμένων τῶν ὀρεινῶν περιοχῶν καὶ τῶν νήσων, εἶναι ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένη. Ὑπάρχουν ἀρκεταὶ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ καὶ δρόμοι ἀσφαλτοστρωμένοι καὶ καλῶς συντηρούμενοι, ἰδίως εἰς τὴν Β. Ἰταλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν λόγῳ τῆς ἀφθόνως παραγομένης ἐκεῖ ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι ἠλεκτροκίνητοι. Μεγάλην δυσκολίαν παρουσίασεν ἡ σύνδεσις σιδηροδρομικῶς τῆς Ἰταλίας μὲ τὴν Ἑλβετίαν λόγῳ τῶν παρεμβαλλομένων ὑψηλῶν Ἄλπεων, ἐχρειάσθη δὲ νὰ κατασκευασθοῦν μακρόταται σήραγγες (τοῦννελ). Ἡ συγκοινωνία διευκολύνεται καὶ ἀτμοπλοϊκῶς, κυριώτεροι δὲ λιμένες της εἶναι ἡ Γένουα , τὸ Λιβόρνον , ἡ Νεάπολις, τὸ Βρινδήσιον (Πρίντεζι), ἡ Βενετία καὶ ἡ Τεργέστη. Ἔχει ἀρκετὰ πλοῖα τόσον ἐπιβατικὰ ὅσον καὶ ἐμπορικὰ καὶ μεγάλα ναυπηγεῖα εἰς τὴν Γένουαν, τὸ Λιβόρνον κλπ.

Ἀνεπτυγμένη εἶναι καὶ ἡ ἀεροπορικὴ συγκοινωνία, ἡ ὁποία διεξάγεται τόσον μὲ τὸ ἐξωτερικὸν ὅσον καὶ μεταξὺ τῶν μεγάλων πόλεων τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς χώρας. Οἱ μεγαλύτεροι ἀερολιμένες εἶναι ὁ τῆς Ρώμης, ὁ τῆς Νεαπόλεως καὶ ὁ τοῦ Μιλάνου.

Ἐμπόριον. Ἡ Ἰταλία ἐξάγει κυρίως αὐτοκίνητα, μουσικὰ ὄργανα, μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, ὑφάσματα, φάρμακα καὶ χημικὰ προϊόντα. Ἐπίσης θεῖον, ἔλαιον, οἴνους, τυρόν, (εἶναι ὀνομαστὸς ὁ τυρὸς ὁ καλούμενος Παρμεζάνα), νωπὰς σταφυλάς, ἑσπεριδοειδῆ, μακαρόνια καὶ ζυμαρικὰ ἐν γένει. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξάγει ὑφάσματα, θεῖον, μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, φάρμακα καὶ χημικὰ προϊόντα. Εἰσάγει πρώτας ὕλας διὰ τὰς βιομηχανίας της καὶ κυρίως βάμβακα, ἔριον, σίδηρον, ἄνθρακας καὶ πετρέλαιον. Ἐκ τῆς Ἑλλάδος εἰσάγει μεταλλεύματα διάφορα, τερεβινθέλαιον (νέφτι) καὶ διάφορα δασικὰ προϊόντα.

Τουρισμός. Ὁ τουρισμὸς ἀποτελεῖ σημαντικὴν πρόσοδον διὰ τὴν Ἰταλίαν. Αἱ φυσικαὶ καλλοναὶ τῆς χώρας, τὸ ἤπιον κλῖμα της, ἰδίως τῆς Ἰταλικῆς Ριβιέρας εὑρισκομένης εἰς τὸν μυχὸν τοῦ κόλπου τῆς Γενούης, καθὼς καὶ τῆς νησῖδος Κάπρι κειμένης πλησίον τῆς Νεαπόλεως, καὶ αἱ ἀρχαιότητές της προσελκύουν κατ’ ἔτος ἑκατομμύρια ξένων. Ὑπολογίζονται πλέον τῶν 7 ἑκατομ. οἱ ξένοι, οἱ ὁποῖοι ἐπισκέπτονται κατ’ ἔτος τὴν Ἰταλίαν ὡς περιηγηταί.

Πληθυσμὸς. Μετανάστευσις. Ἡ Ἰταλία ἔχει 50.763.000 κατ. καὶ πυκνότητα 168 κατ. κατὰ τετρ. χιλιόμετρον. Ἔρχεται 8η ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν καὶ 4η ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν χώρα τῆς Εὐρώπης (μετὰ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, Γερμανίαν καὶ τὸ Ἡν. Βασίλειον). Ὁ πληθυσμός της αὐξάνει συνεχῶς, διότι αἱ γεννήσεις ὑπερτεροῦν τῶν θανάτων, ἀλλὰ ἡ χώρα εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ὀρεινὴ καί, ἐκτὸς τούτου, τὰ πεδινά της μέρη ἔχουν μεγάλας ἑλώδεις ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλλιεργηθοῦν. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἡ Ἰταλία εἶναι χώρα πτωχὴ καὶ οἱ πόροι της δὲν ἐπαρκοῦν διὰ τὴν διατροφὴν τοῦ πληθυσμοῦ της, ὁ ὁποῖος ἐξαναγκάζεται νὰ μεταναστεύῃ. Ὑπολογίζονται πλέον τῶν 10 ἑκατομμυρίων οἱ Ἰταλοί, οἱ ὁποῖοι ζοῦν εἰς ξένας χώρας, ἰδίως τὰς Ἡν. Πολιτείας καὶ τὴν Ν. Ἀμερικήν. Ὁ πληθυσμὸς δὲν εἶναι ἐξ ἴσου κατανεμημένος εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν. Πυκνότερον κατοικοῦνται ἡ εὔφορος πεδιὰς τῆς Καμπανίας (Νεαπόλεως), ἡ ὁποία εἶναι μία ἀπὸ τὰς πυκνότερον κατοικουμένας περιοχὰς τῆς Γῆς (πλέον τῶν 300 κατ. κατὰ τετρ. χιλιόμετρον). Πυκνῶς κατοικοῦνται καὶ αἱ περιοχαὶ τοῦ Μιλάνου, Τουρίνου, Γενούης καὶ Λιβόρνου, διότι ἔχουν ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν.

Πολίτευμα καὶ αἱ σπουδαιότεραι πόλεις. Ἡ Ἰταλία μετὰ τὸν ΒϘ Παγκόσμιον πόλεμον, εἰς τὸν ὁποῖον, πολεμήσασα παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Ἰαπωνίας, ἡττήθη, ἀνεκηρύχθη Δημοκρατία (19 ᾽Ιουνίου τοῦ 1946)· ἀπώλεσε μετὰ τὴν ἧτταν της μέρος τῆς περιοχῆς Βενέτσια Τζούλια (Ἰουλιανῆς Βενετίας) καὶ τὴν χερσόνησον τῆς ᾽Ιστρίας, πλὴν τῆς Τεργέστης καὶ μικρᾶς περιοχῆς της. Ταῦτα ἐδόθησαν εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν. Σπουδαιότεραι Ἰταλικαὶ πόλεις εἶναι αἱ: Ρώμη (1.853.000 κ.). Εἶναι πρωτεύουσα τῆς Ἰταλίας καὶ λέγεται Ἁγία Πόλις , διότι εἶναι τὸ θρησκευτικὸν κέντρον τῶν Καθολικῶν (ἀνερχομένων εἰς 450 ἑκατομ. εἰς ὅλην τὴν Γῆν). Εἶναι ἐκτισμένη ἐπὶ ἑπτὰ λόφων, διὰ τοῦτο δὲ ἐκαλεῖτο καὶ ἑπτάλοφος . Εἰς ταύτην πλὴν τοῦ περικαλλοῦς ναοῦ τοῦ Ἁγ. Πέτρου (ἀνήκοντος εἰς τὸ Κράτος τοῦ Βατικανοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ὁμιλήσωμεν κατωτέρω καὶ τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται ἐντὸς τῆς Ρώμης) ὑπάρχουν καὶ πολλὰ μνημεῖα, λείψανα τῆς ἀρχαίας Ρώμης. Τοιαῦτα εἶναι π.χ. ὁ λόφος τοῦ Καπιτωλίου μετὰ τῶν ἐπ’ αὐτοῦ ἀρχαίων Ρωμαϊκῶν μνημείων, ἡ ἀρχαία Ρωμαϊκὴ Ἀγορά, τὸ Κολοσσαῖον τεράστιον θέατρον, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ Χριστιανοὶ ἐρρίπτοντο εἰς τὰ θηρία ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν θεατῶν, αἱ κατακόμβαι , εἰς τὰς ὁποίας κατέφευγον καὶ ἐκρύπτοντο οἱ Χριστιανοὶ διὰ νὰ σωθοῦν ἀπὸ τοὺς διωγμούς. Μιλᾶνον (1.275.000 κ.), ἡ δευτέρα εἰς πληθυσμὸν καὶ ἡ βιομηχανικωτέρα πόλις τῆς Ἰταλίας, φημιζομένη διὰ τὰ μεταξωτά της. Εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Ἰταλικῆς ἐπαρχίας τῆς Λομβαρδίας καὶ ἔχει περίφημον καθεδρικὸν ναόν, τὸν λεγόμενον «Ντουόμο», γοτθικοῦ ρυθμοῦ. Τουρῖνον (720.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας τοῦ Πεδεμοντίου˙ ἔχει ὀνομαστὰ ἐργοστάσια αὐτοκινήτων (Φίατ, Λάντζια) καὶ ἀεροπλάνων. Γένουα (680.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας τῆς Λιγουρίας καὶ σημαντικὸς λιμὴν εἰς τὸν ὁμώνυμόν της κόλπον. Εἶναι συγχρόνως πόλις βιομηχανική, ἔχουσα μεταλλουργικὰ ἐργοστάσια καὶ ναυπηγεῖα. Τεργέστη (270.000 κ.), λιμὴν ἐπὶ τῆς Ἀδριατικῆς θαλάσσης. Λιβόρνον (145.000 κ.), λιμὴν καὶ βιομηχανικὴ πόλις ἔχουσα καὶ ναυπηγεῖα. Αἱ ὡς ἄνω πέντε πόλεις εἶναι αἱ βιομηχανικώτεραι πόλεις τῆς Ἰταλίας. Βενετία (317.000 κ.). Ἐκτισμένη ἡ πόλις αὕτη ἐπὶ 100 νησίδων ἔχει περισσοτέρας ἀπὸ 150 διώρυγας χρησιμοποιουμένας ὡς ὁδούς, διὰ τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι κυκλοφοροῦν μὲ εἰδικὰς λέμβους (γόνδολες). Εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα τουριστικὰ κέντρα τῆς Ἰταλίας. Ραβέννα (120.000) νοτίως τῆς Βενετίας, ἔχουσα ναοὺς μὲ περίφημα Βυζαντινὰ ψηφιδωτά.

Νεάπολις (1.010.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας Καμπανίας καὶ σημαντικὸς λιμὴν εἰς τὴν Τυρρηνικὴν θάλασσαν. Κεῖται αὕτη πλησίον τοῦ Βεζουβίου , μέχρι τῆς κορυφῆς τοῦ ὁποίου φθάνει ὀδοντωτὸς σιδηρόδρομος. Πλησίον τῆς Νεαπόλεως σώζονται αἱ ἀρχαῖαι Ρωμαϊκαὶ πόλεις Πομπηΐα, Ἡράκλειον καὶ Σταβία , καταχωσθεῖσαι ὑπὸ τῆς σποδοῦ (τέφρας) τοῦ Βεζουβίου κατὰ μίαν ἔκρηξίν του τὸ 79 μ.Χ.· αὗται ἐκκαθαρισθεῖσαι ἀπὸ τὴν σποδὸν (τέφραν) εἶναι σήμερον κέντρα τουρισμοῦ. Αἱ ἀπέναντι τῆς Νεαπόλεως νησῖδες Ἴσχια καὶ Κάπρι εἶναι ἐπίσης τουριστικὰ κέντρα. Φλωρεντία (375.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Τοσκάνης· ἡ Πίζα , γνωστὴ διὰ τὸν κεκλιμένον πύργον της, τὸν περίφη μον πύργον τῆς Πίζας· ἡ Καρράρα γνωστὴ διὰ τὰ ὡραῖα μάρμαρά της. Ἀγκὼν (85.000 κ.), φυσικὸς λιμὴν εἰς τὴν Ἀδριατικὴν. Μπάρι (270.000 κ.), λιμὴν εἰς τὴν Ἀδριατικήν. Βρινδήσιον (Πρίντεζι 60.000 κ.), ὁ πλησιέστερος πρὸς τὴν Ἑλλάδα λιμὴν ἐπὶ τῆς Ἀδριατικῆς.

Εἰς τὴν Σικελίαν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Παλέρμον (490.000 κ.), ἡ μεγαλυτέρα καὶ ὡραιοτέρα πόλις τῆς Σικελίας. Κατάνη (300.000 κ.), εἰς τοὺς πρόποδας τῆς Αἴτνης. Μεσσήνη (220.000 κ.), εἰς τὸ βόρειον ἄκρον τοῦ ὁμωνύμου θαλασσίου στενοῦ, τὸ ὁποῖον χωρίζει τὴν Σικελίαν ἀπὸ τὴν Ἰταλικὴν χερσόνησον. Συρακοῦσαι , εἰς τὰς ὁποίας σώζεται ἀρχαῖον Ἑλληνικὸν θέατρον. Μεταξὺ Σικελίας καὶ Τύνιδος (Ἀφρικὴ) καὶ πλησιέστερον πρὸς τὴν Τύνιδα εὑρίσκεται ἡ μικρὰ ἡφαιστειογενὴς νῆσος Παντελλερία (9.000 κ.), ἔχουσα ὡραῖα δάση καὶ ἀμπέλους· εἰς αὐτὴν ἀπεβιβάσθησαν τὸ πρῶτον, προερχόμενα ἐκ τῆς Ἀφρικῆς, τὰ Συμμαχικὰ στρατεύματα κατὰ τὸν Β´ Παγκόσμιον πόλεμον, διαπεραιωθέντα ἐν συνεχείᾳ ἐκεῖθεν εἰς Σικελίαν. Βορείως τῆς Σικελίας εὑρίσκονται διάφοροι μικραὶ νησῖδες, καλούμεναι Λιπάραι (ἢ Αἰολικαὶ) νῆσοι˙ βορειοτέρα τούτων εἶναι ἡ νῆσος Στρόμπολι , ἔχουσα ἐνεργὸν ἡφαίστειον.

Σαρδηνία. Βορειοανατολικῶς τῆς Σικελίας εὑρίσκεται ἡ ὀλίγον μικροτέρα ταύτης ὀρεινὴ καὶ ἄγονος νῆσος Σαρδηνία, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀραιότερον κατοικουμένη περιοχὴ τῆς Ἰταλίας. Ἡ μεγαλυτέρα σπουδαιότης τῆς νήσου ταύτης ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἔχει μεταλλεύματα χαλκοῦ, ψευδαργύρου καὶ ἀργυρούχου μολύβδου. Ἔχει ἐπίσης δάση ἀπὸ φελλοδρῦς, ἀπὸ τὸν φλοιὸν τῶν ὁποίων παράγεται ἀρκετὸς φελλός.Πρωτεύουσά της εἶναι ἡ Καλιάρι , (140.000 κ.) εὑρισκομένη εἰς τὸ νότιον ἄκρον τῆς νήσου. Ὀλίγον βορειότερον τῆς Σαρδηνίας εὑρίσκεται ἡ εἰς τὴν Γαλλίαν ἀνήκουσα νῆσος Κορσικὴ καὶ ἀνατολικῶς ταύτης διάφοροι μικραὶ νησῖδες, ἀνήκουσαι εἰς τὴν Ἰταλίαν. Μεταξὺ τούτων εἶναι καὶ ἡ νῆσος Ἔλβα, ὅπου ἐκρατήθη ἐξόριστος ὁ Μέγας Ναπολέων κατὰ τὴν πρώτην ἐξορίαν του. Ἡ Ἔλβα ἔχει καὶ ὀρυχεῖα σιδηρομεταλλεύματος.

Κράτος τοῦ Βατικανοῦ. Τοῦτο εὑρισκόμενον ἐντὸς τῆς πόλεως τῆς Ρώμης ἔχει ἔκτασιν 4.400 τετρ. μέτρων καὶ πληθυσμὸν 1.000 κατοίκων. Περιλαμβάνει τὸν περικαλλῆ ναὸν τοῦ Ἁγ. Πέτρου μετὰ τῆς πλατείας του καὶ τὰ Παπικὰ ἀνάκτορα μετὰ τῶν ἐξαρτημάτων των καὶ τοῦ θη σαυροφυλακίου, ὅπου φυλάσσονται σημαντικοὶ θησαυροὶ τοῦ Κράτους τοῦ Βατικανοῦ.

Δημοκρατία τοῦ Ἁγ. Μαρίνου . Αὕτη περιλαμβανομένη ἐντὸς τοῦ Ἰταλικοῦ ἐδάφους ἔχει ἔκτασιν 61 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 14.000 κατοίκων (Χαρτ. 15) . Τὸ ἔδαφός της εἶναι ὀρεινὸν καὶ οἱ κάτοικοί της γεωργοὶ καὶ κτηνοτρόφοι, ἔχει δὲ καὶ λατομεῖα μαρμάρου. Ἡ Δημοκρατία τοῦ Ἁγ. Μαρίνου εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Ἰταλίας.

Μάλτα. Ἡ Μάλτα εἶναι ἡ μεγαλυτέρα ἐκ τῶν τριῶν νήσων (Μάλτα, Γκόζο καὶ Κομίνο), αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ΝΔ. τῆς Σικελίας μεταξὺ ταύτης καὶ τῆς Ἀφρικῆς. Αἱ νῆσοι αὗται ἔχουν στρατηγικὴν σημασίαν διότι δεσπόζουν τοῦ θαλασσίου στενοῦ μεταξὺ Σικελίας καὶ Ἀφρικῆς.Κατέχονται ἀπὸ τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Βορ. Ἰρλανδίας. Καὶ αἱ τρεῖς νῆσοι ἔχουν ἔκτασιν 316 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 450.000 κ., ὁ ὁποῖος ζητεῖ καὶ ἀγωνίζεται, διὰ νὰ ἀποκτήση πλήρη ἀνεξαρτησίαν. Πρωτεύουσα εἶναι ἡ Λαβαλὲτ (50.000 κ.).

Γ. ΙΒΗΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ

Θέσις. Ἔκτασις. Ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος ὀνομάζεται οὕτω ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς κατοίκους της τοὺς Ἴβηρας Λέγεται καὶ χερσόνησος τῶν Πυρηναίων , λόγῳ τῆς ὑψηλῆς ὀροσειρᾶς τῶν Πυρηναίων, ἡ ὁποία ὑψώνεται κατὰ μῆκος τῶν πρὸς τὴν Γαλλίαν συνόρων τῆς χερσονήσου (Χαρτ. 20) . Ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος εὑρίσκεται πλησιέστερον ἀπὸ κάθε ἄλλο μέρος τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἀφρικήν. ᾽Απὸ αὐτὴν χωρίζεται διὰ τοῦ στενοῦ ἢ πορθμοῦ τοῦ Γιβραλτάρ , ὁ ὁποῖος ἔχει μέγιστον πλάτος 16χιλιομ. καὶ μέγιστον βάθος 450 μ. Ἡ χερσόνησος ὁρίζεται ἀπὸ Β. ὑπὸ τοῦ Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ καὶ τῆς Γαλλίας, ἀπὸ Α. ὑπὸ τῆς Μεσογείου θαλάσσης, ἀπὸ Δ. ὑπὸ τοῦ Ἀτλαντικοῦ καὶ ἀπὸ Ν. ὑπὸ τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ Ἀτλαντικοῦ.

Μορφολογία ἐδάφους. Φυσικαὶ περιοχαί. Τὴν Ἰβηρικὴν χερσόνησον δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν εἰς δύο φυσικὰς περιοχάς: Τὸ Μέγα ἐσωτερικὸν ὀροπέδιον καὶ τὰς Παραλιακὰς πεδινὰς ἐκτάσεις .

Τὸ μέγα ἐσωτερικὸν ὀροπέδιον εἶναι τὸ μεγαλύτερον ὀροπέδιον τῆς Εὐρώπης. Ἐδημιουργήθη ἀπὸ πτύχωσιν τοῦ ἐδάφους γενομένην παλαιότερον τῆς Ἀλπικῆς, ὡς παλαιὸν δὲ ἔχει ὑποστῆ μεγάλας διαβρώσεις. Ἔχει σχῆμα τραπεζοειδὲς καὶ διὰ τοῦτο καλεῖται καὶ Μεζέτα (τὸ ὁποῖον εἰς τὴν Ἱσπανικὴν σημαίνει τράπεζα). Τὸ μέσον ὕψος του εἶναι 600-800 μ. καὶ διασχίζεται ἀπὸ διάφορα ὑψηλότερα ὄρη τὰ ὁποῖα ἔχουν γενικῶς τὸ ὄνομα Σιέρρα. Εἶναι ταῦτα ἀπὸ Α. πρὸς Δ. τά: Σιέρρα ντὲ ᾽Εστρέλα , Σιέρρα ντὲ Γκάτα , Σιέρρα ντὲ Γκρέντος, Σιέρρα ντὲ Γκουανταρράμα , τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ὑψηλότερον ὅλων (2405 μ.) Διὰ τῶν ὡς ἄνω ὀρέων τὸ ὀροπέδιον χωρίζεται εἰς δύο τμήματα, τὸ βορείως τῶν ὀρέων, τὸ ὁποῖον λέγεται Παλαιὰ Καστίλλη (Χαρτ. 21) καὶ τὸ νοτίως τούτων, λεγόμενον Νέα Καστίλλη. Πρὸς ἀνατολὰς τὸ ὀροπέδιον περιβάλλετα ἀπὸ τὴν Ἰβηρικὴν ὀροσειρὰν (2349 μ.), ἡ ὁποία τὸ χωρίζει ἀπὸ τὸ λεκανοπέδιον τοῦ ποταμοῦ Ἕβρου, τὸ ὁποῖον λέγεται καὶ πεδιὰς τῆς Ἀραγωνίας . Βορείως τῆς πεδιάδος ταύτης ὑψοῦται ἡ ὀροσειρὰ τῶν Πυρηναίων , τὰ ὁποῖα ἀνήκουν τόσον εἰς τὴν Ἱσπανίαν ὅσον καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν. Ταῦτα ἐδημιουργήθησαν μὲ τὴν Ἀλπικὴν πτύχωσιν, ἔγιναν δηλαδὴ συγχρόνως μὲ τὰς Ἄλπεις. Ἡ ὑψηλοτέρα κορυφὴ τῶν Ἱσπανικῶν Πυρηναίων εἶναι ἡ εὑρισκομένη εἰς τὸν ὀρεινὸν ὄγκον Μαλαντέττα (3404 μ.). Ὀλίγοι αὐχένες ὑπάρχουν, οἱ ὁποῖοι ἐπιτρέπουν τὴν ἐπικοινωνίαν μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἱσπανίας καὶ τὴν δι’ αὐτῶν δίοδον σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ αὐτοκινητοδρόμων. Τὰ Πυρηναῖα συνεχίζονται πρὸς δυσμὰς μὲ τὰς Βασκικὰς ὀροσειρὰς καὶ τὰ Καντάβρια ὄρη (σχηματισθέντα καὶ ταῦτα κατὰ τὴν Ἀλπικὴν πτύχωσιν). Τὰ Βασκικὰ καὶ τὰ Καντάβρια ὄρη κλείουν ἀπὸ βορρᾶ τὸ Ἱσπανικὸν ὀροπέδιον καὶ χωρίζουν τὴν Παλαιὰν Καστίλλην ἀπὸ τὴν παράλιον, πρὸς τὸν Ἀτλαντικόν, περιοχήν. Πρὸς Ν. τὸ Ἱσπανικὸν ὀροπέδιον κλείεται διὰ τῆς Σιέρρα Μορένα , ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἓν εἶδος τείχους μήκους 400 χιλιομ. καὶ ὕψους 1400-1600 μ. καὶ χωρίζει τὸ ἐσωτερικὸν ὀροπέδιον ἀπὸ τὴν πεδιάδα τῆς Ἀνδαλουσίας. Νοτίως τῆς πεδιάδος ταύτης, εἰς τὴν Ν. δηλ. Ἱσπανίαν, εὑρίσκεται μία ὀροσειρά, ἡ ὁποία ἀποτελοῦσα συνέχειαν τοῦ Ἄτλαντος (Ἀφρικὴ) συνεχίζεται καὶ εἰς τὰς Βαλεαρίδας νήσους. Τὸ ὑψηλότερον ὄρος τῆς ὀροσειρᾶς ταύτης, σχηματισθείσης κατὰ τὴν Ἀλπικὴν πτύχωσιν καὶ λεγομένης Βαιτικῆς ὀροσειρᾶς (ὄρη Μπετὶκ) εἶναι ἡ Σιέρρα Νεβάδα . Αὕτη μὲ τὸ ἐκ 3481 μ. ὕψος της εἶναι τὸ δεύτερον (μετὰ τὰς Ἄλπεις) εἰς ὕψος ὄρος τῆς Εὐρώπης (τρίτα ἔρχονται τὰ Πυρηναῖα).

Ἀκταί. Ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος δὲν ἔχει μέγαν θαλάσσιον διαμελισμόν. Οὕτω ὑπάρχουν μόνον τρεῖς μεγάλοι κόλποι, ὁ Βισκαϊκὸς πρὸς Β., ὁ κόλπος τοῦ Κάδιξ εἰς τὰ ΝΔ. καὶ ὁ κόλπος τῆς Βαλεντίας εἰς τὰ Α.(Μεσόγειον). Εἰς τὰ Β. τῆς χερσονήσου σχηματίζονται πολλοὶ στενοὶ καὶ ἐπιμήκεις κολπίσκοι ἀποτελοῦντες ἀσφαλῆ φυσικὰ ὁρμητήρια. Εἰς ὅλην ὅμως τὴν ἀνατολικὴν παραλίαν αἱ ἀκταί, ἐπίπεδοι, ἀβαθεῖς καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀμμώδεις, δὲν ἐπιτρέπουν τὴν δημιουργίαν ἀσφαλῶν λιμένων. Ἐξαίρεσιν ἀποτελοῦν μόνον ὁ ἀσφαλὴς ποταμόκολπος ὅπου εὑρίσκεται ὁ λιμὴν τῆς Λισσαβῶνος καὶ ὁ τοιοῦτος τοῦ Κάδιξ . Ἀντιθέτως εἰς τὰ πρὸς τὴν Μεσόγειον παράλια τῆς χερσονήσου ὑπάρχουν περισσότεροι ἀσφαλεῖς ὅρμοι δυνάμενοι νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς λιμένες (Καρθαγένη, Βαρκελώνη κλπ.).

Πεδιάδες. Μεγάλαι πεδιάδες τῆς Ἰβηρικῆς χερσονήσου εἶναι ἡ Πορτογαλικὴ πεδιὰς (μεγαλυτέρα ὅλων),ἡ πεδιὰς τῆς Ἀνδαλουσίας καὶ ἡ πεδιὰς τῆς Ἀραγωνίας ἢ κοιλὰς τοῦ Ἕβρου, ἡ ὁποία κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος της εἶναι ἄγονος καὶ στεππώδης· ὑπάρχουν ἐπίσης, τόσον κατὰ μῆκος τῆς Μεσογείου ὅσον καὶ κατὰ μῆκος τοῦ Ἀτλαντικοῦ, μικραὶ πεδιναὶ ἐκτάσεις καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μικραὶ κοιλάδες διαρρεό μεναι ἀπὸ ποταμούς. Τοιαῦται μικρότεραι πεδιάδες εἶναι αἱ τῆς Βαλεντίας, Μουρκίας, Ἐστρεμαντούρας, Καταλανίας κλπ.

Κλῖμα. Ἡ θέσις καὶ ἡ μορφολογία τοῦ ἐδάφους τῆς Ἰβηρικῆς χερσονήσου ὁμιλοῦν εὐγλώττως διὰ τὸ κλῖμα της. Πράγματι ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος διαχωρίζεται τελείως ἀπὸ τὴν ὑπόλοιπον Εὐρώπην διὰ τῆς ὑψηλῆς ὀροσειρᾶς τῶν Πυρηναίων. Περιβάλλεται ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα μέρη της ἀπὸ δύο θαλασσίας ἐκτάσεις τελείως διαφόρους· τὸν πλατὺν Ὠκεανὸν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν σχετικῶς πρὸς τοῦτον μικρὰν καὶ θερμὴν Μεσόγειον. Ὑφίσταται οὕτω ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος ἀπὸ ἀπόψεως κλίματος τὴν ἐπίδρασιν ἀμφοτέρων. Ἐκτὸς τούτου ἀποτελεῖται κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ ἓν ὀροπέδιον (τὸ μεγαλύτερον τῆς Εὐρώπης), εὑρίσκεται ἐγγύτερον πάσης ἄλλης περιοχῆς τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἀφρικήν, ὑφισταμένη τὴν ἐπίδρασιν τῆς θερμῆς ταύτης ἠπείρου, καὶ ἔχει μικρὸν θαλάσσιον διαμελισμόν. Λόγῳ τῶν ἀνωτέρω ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος πρὸς οὐδὲν ἄλλο μέρος τῆς Εὐρώπης προσομοιάζει καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι ἀποτελεῖ μίαν μεταβατικὴν κατάστασιν ἀπὸ τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἀφρικήν, ἡ δὲ Ν. Ἱσπανία δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ περισσότερον ὡς Ἀφρικανικὴ παρὰ ὡς Εὐρωπαϊκὴ χώρα.

Τὸ Ἱσπανικὸν ὀροπέδιον εὑρίσκεται εἰς μεγάλην ἀντίθεσιν, ὡς πρὸς τὸ κλῖμα του, μὲ τὰς παραλίους περιοχάς (διότι τὰ περιβάλλοντα τοῦτα ὄρη καὶ ὁ μικρὸς θαλάσσιος διαμελισμὸς τῆς χερσονήσου ἐμποδίζουν τοὺς θαλασσίους ἀνέμους νὰ φθάσουν μέχρις αὐτοῦ). Ἔχει σαφῶς ἠπειρωτικὸν κλῖμα μὲ ψυχροὺς χειμῶνας καὶ καυστικὰ θέρη, δηλ. μὲ μεγάλας διαφορὰς μεταξὺ τῆς μέσης θερμοκρασίας χειμῶνος καὶ θέρους. Εἰς τὰς δύο Καστίλλας (αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ Ἱσπανικὸν ὀροπέδιον) λέγουν οἱ κάτοικοι ὅτι εἶναι κατ’ ἔτος «τρεῖς μῆνες κολάσεως ἀπὸ τὸν ὑπερβολικὸν καύσωνα, καὶ ἐννέα μῆνες χειμῶνος» . Οἱ χειμῶνες εἶναι μεγάλης διαρκείας καὶ λίαν δριμεῖς. Ἡ χιὼν καλύπτει ἐπὶ ὁλοκλήρους ἑβδομάδας τὸ ὀροπέδιον καὶ ἡ θερμοκρασία κατέρχεται κάτω τῶν -1Ο° Κ., ἐνῶ κατὰ τὸ θέρος φθάνει τοὺς 42°. Αἱ βροχαὶ εἶναι σπάνιαι καὶ ἡ ξηρασία παρατείνεται πολλάκις ἐπὶ πολλοὺς μῆνας (κλῖμα στεππῶδες)· μόνον ἐκεῖ ὅπου εἶναι δυναταὶ ἀρδεύσεις, τὸ ἔδαφος γίνεται γόνιμον καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν καλλιέργειαι. Διὰ τοῦτο εἰς ὁλόκληρον τὸ ὀροπέδιον ἐπικρατεῖ ἡ κτηνοτροφία προβάτων καὶ αἰγῶν καὶ τὰ δάση εἶναι ἀνύπαρκτα. Εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ὀροπέδιον ἔρχονται αἱ παράλιοι περιοχαί. Αἱ πρὸς τὸν Ἀτλαντικὸν βόρειαι καὶ δυτικαὶ παράλιοι περιοχαὶ ἔχουν, ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ Ἀτλαντικοῦ, κλῖμα ὠκεάνιον μὲ μικρὰν διαφορὰν μεταξὺ τῆς μέσης θερμοκρασίας χειμῶνος καὶ θέρους. Ἔχομεν δηλαδὴ ἠπίους χειμῶνας, δροσερὰ θέρη καὶ πολλὰς βροχὰς κατανεμημένας κανονικῶς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰς περιοχὰς αὐτὰς ὑπάρχουν ἀξιόλογα δάση καὶ τὰ εὐφορώτερα ἐδάφη, εἶναι δὲ αἱ περιοχαὶ αὐταί, ἀπὸ τοῦ Βισκαϊκοῦ κόλπου μέχρι τῆς Λισσαβῶνος, αἱ πυκνότερον κατοικούμεναι. Τὰ ὑπόλοιπα μέρη, δηλαδὴ ἡ Ν. Πορτογαλία, ἡ Ἀνδαλουσία καὶ τὰ πρὸς τὴν Μεσόγειον παράλια τῆς Ἱσπανίας ἔχουν ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς Μεσογείου, κλῖμα μεσογειακόν, μὲ γλυκεῖς χειμῶνας, δροσερὰ ἀλλὰ ξηρὰ θέρη καὶ βροχὰς ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου μέχρι τοῦ Ἀπριλίου. Κατὰ τὸ θέρος ὁ οὐρανὸς εἶναι σχεδὸν διαρκῶς αἴθριος.

Ποταμοί. Σπουδαιότεροι ποταμοὶ εἶναι οἱ: Ντουέρο ˙ οὗτος πηγάζει ἀπὸ τὰ Ἰβηρικὰ ὄρη καὶ δεχόμενος καὶ τὰ ὕδατα τῆς νοτίας πλευρᾶς τῶν Κανταβρίων ὀρέων χύνεται εἰς τὸν Ἀτλαντικὸν (εἰς τὸν λιμένα τῆς Πορτογαλίας Πόρτο). Τάγος ˙ πηγάζει καὶ οὗτος ἐκ τῆς Ἰβηρικῆς ὀροσειρᾶς, διασχίζει τὸ ὀροπέδιον καὶ ἐν συνεχείᾳ τὴν Πορτογαλικὴν πεδιάδα καὶ χύνεται εἰς τὸν θαυμάσιον ποταμόκολπον τῆς Λισσαβῶνος. Γκουαντιάνα · πηγάζει ἀπὸ τὰς στεππώδεις ἐκτάσεις τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Ν. Καστίλλης καὶ χύνεται εἰς τὸν κόλπον τοῦ Κάδιξ. Εἰς τὸν αὐτὸν κόλπον καὶ ὀλίγον βορειότερον τοῦ λιμένος Κάδιξ χύνεται καὶ ὁ ποταμὸς Γκουανταλκιβίρ , ὁ ὁποῖος διαρρέει τὴν πεδιάδα τῆς Ἀνδαλουσίας καὶ εἶναι πλωτὸς μέχρι τῆς Σεβίλλης. Ἀπὸ τοὺς εἰς τὴν Μεσόγειον ἐκβάλλοντας ποταμοὺς ἄξιος νὰ ἀναφερθῇ εἶναι μόνον ὁ ποταμὸς Ἕβρος .Οὗτος πηγάζει ἀπὸ τὰ Βασκικὰ ὄρη καὶ διασχίζων μικρὸν τμῆμα τοῦ Ἱσπανικοῦ ὀροπεδίου εἰσέρχεται εἰς τὴν ὁμώνυμον κοιλάδα ἢ πεδιάδα τῆς Ἀραγωνίας, ἐκβάλλων εἰς τὴν Μεσόγειον. Τὸ περισσότερον ὕδωρ του προέρχεται ἀπὸ τοὺς ἐκ τῶν Πυρηναίων κατερχομένους παραποτάμους του. Αἱ ὀλίγαι βροχαί, αἱ ὁποῖαι πίπτουν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χερσονήσου, ἡ μεγάλη ἐξάτμισις κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολὺ θερμοῦ θέρους καὶ τὸ ἀνώμαλον τοῦ ἐδάφους, κάμνουν ὥστε οἱ ποταμοί της νὰ εἶναι οὔτε πολὺ μεγάλοι οὔτε καὶ πλωτοὶ (πλὴν τοῦ Γκουανταλκιβὶρ ὁ ὁποῖος εἶναι πλωτὸς μέχρι τῆς Σεβίλλης). Κατὰ τὰ θέρη, ὅτε δὲν βρέχει, ἡ ποσότης τοῦ ὕδατός των ἐλαττοῦται πολύ, ἐνῶ κατὰ τὸν χειμῶνα καὶ ἰδίως ἔπειτα ἀπὸ ραγδαίας βροχὰς τὰ ὕδατά των ἐκχύνονται κατακλύζοντα τὰς γύρω τῶν ποταμῶν ἐκτάσεις. Οὐδεμία ἀξιόλογος λίμνη ὑπάρχει εἰς τὴν Ἰβηρικὴν χερσόνησον.

Κάτοικοι. Οἱ πρῶτοι κάτοικοι τῆς χερσονήσου ἦσαν οἱ Ἴβηρες. Ἐν συνεχείᾳ ἦλθον εἰς τὴν Ἰβηρικὴν χερσόνησον, ἀπὸ παλαιοτάτων ἐποχῶν, διάφοροι λαοί, π.χ. Ἕλληνες, Ρωμαῖοι, Κέλται, Βάνδαλοι, Βησιγότθοι κλπ. καὶ τέλος, κατὰ τὸν 8ον μ.Χ. αἰῶνα, Ἄραβες ἀκολουθούμενοι καὶ ἀπὸ πολλοὺς Ἑβραίους. Οἱ Ἄραβες κατέλαβον σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν Ἰβηρικὴν χερσόνησον (πλὴν τῶν βορείων ὀρεινῶν περιοχῶν της) καὶ παρέμειναν ἐκεῖ ἐπὶ πολύ· ἀφῆκαν, μετὰ τὴν ἐκεῖθεν ἐκδίωξίν των ἀπὸ τοὺς Ἱσπανοὺς (1452), ἀρκετὰ λαμπρὰ μνημεῖα Ἀραβικῆς τέχνης καθὼς καὶ ἀρκετὸν Ἀραβικὸν αἷμα εἰς τοὺς Ἱσπανοὺς κατοίκους. Παρουσιάζουν οὕτω οἱ κάτοικοι τῆς Ἰβηρικῆς χερσονήσου λόγῳ τῆς μεγάλης ἐπιμιξίας των μὲ τόσους λαούς, οἱ ὁποῖοι κατὰ διαφόρους ἐποχὰς κατέλαβον τὴν χώραν των, διαφόρους φυλετικοὺς τύπους. Ἐξαίρεσιν ἀποτελοῦν οἱ Βάσκοι οἱ κατοικοῦντες εἰς ἀμφοτέρας τὰς πλευρὰς τῶν δυτικῶν Πυρηναίων· εἰς τούτους, ἀνερχομένους εἰς 800.000 περίπου καὶ κατοικοῦντας τόσον εἰς τὰ Ἱσπανικὰ ὅσον καὶ τὰ Γαλλικὰ Πυρηναῖα, ἡ ἐπιμιξία εἶναι μικροτέρα. Ἀποτελοῦν οὗτοι ἀνθρώπινον τύπον μὴ συναντώμενον ἀλλαχοῦ τῆς Εὐρώπης καὶ προσομοιάζοντα μὲ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον τοῦ Κρο-Μανιόν , θεωροῦνται δὲ ὡς ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων Ἰβήρων.

Ἡ Ἰβηρικὴ χερσόνησος περιλαμβάνει τὴν Ἱσπανίαν καὶ τὴν Πορτογαλίαν .

Ἱσπανία

Ἔκτασις. Πληθυσμὸς. Ἡ Ἱσπανία ἔχει ἔκτασιν, μετὰ τῶν Βαλεαρίδων καὶ τῶν Καναρίων νήσων, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς αὐτὴν θεωρούμεναι ὡς μητροπολιτικὸν ἔδαφος, 503.500 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 29.894.000 κ., πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κάμνει ὥστε νὰ ἔχῃ πυκνότητα πληθυσμοῦ 59 κατ. κατὰ τετρ. χιλιόμετρον.

Γεωργία. Ἡ Ἱσπανία δὲν ἔχει μεγάλην ἔκτασιν πρὸς καλλιέργειαν, διότι τὸ μεγαλύτερον τμῆμα της κατέχεται ὑπὸ τοῦ ξηροῦ καὶ ἀγόνου μεγάλου Ἱσπανικοῦ ὀροπεδίου καὶ ὀροσειρῶν. Τὰ 60% τοῦ ἐδάφους εἶναι τελείως ἄγονα μὴ δυνάμενα νὰ καλλιεργηθοῦν, τὰ δὲ ὑπόλοιπα 40% καλλιεργοῦνται, ἀλλὰ μὲ μετριωτάτας ἀποδόσεις. Τὰ ⁹⁄₁₀ ἄλλωστε τῆς χώρας δέχονται ὀλίγας βροχὰς εἰς τρόπον ὥστε ἀποδοτικαὶ καλλιέργειαι νὰ γίνωνται μόνον ἐκεῖ, ὅπου εἶναι δυναταὶ αἱ ἀρδεύσεις.

Τὰ εὐφορώτερα μέρη τῆς Ἱσπανίας εἶναι τὰ βόρειά της, ὅπου αἱ βροχαὶ εἶναι ἀρκεταί, καθὼς καὶ αἱ παραλιακαὶ πεδιάδες, ἀλλὰ μόνον ἂν αὗται δύνανται νὰ ἀρδευθοῦν. Τὰ μέρη τῶν παραλιακῶν πεδιάδων τὰ δυνάμενα νὰ ἀρδευθοῦν ἔχουν μεταβληθῆ εἰς πραγματικοὺς κήπους μὲ πορτοκαλέας, λεμονέας καὶ διάφορα ἄλλα ὀπωροφόρα δένδρα, κάτω ἀπὸ τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦνται κυρίως λαχανικὰ ἀλλὰ καὶ δημητριακά. Εἰς τὰς περιοχὰς τῆς Ἀλικάντε, Μαλάγας, Χερέθ, καλλιεργοῦνται ἄμπελοι ἐκ τῶν ὁποίων παράγονται ἐξαίρετοι οἶνοι (οἶνοι Μαλάγας, Χερέθ). Ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰ μέρη τοῦ ἐσωτερικοῦ καλλιεργεῖται ἡ ἄμπελος. Εἰς τὰ χαμηλὰ τῆς πεδιάδος τῆς Μαλάγας καὶ τῆς Ἀνδαλουσίας καλλιεργοῦνται καὶ εὐδοκιμοῦν ἡ ὄρυζα, τὸ σακχαροκάλαμον (φυτὸν θερμῶν χωρῶν)· Καλλιεργεῖται ἐπίσης ἡ μορέα (Μουρκίαν καὶ Ἀλικάντην) διὰ τὴν διατροφὴν μεταξοσκωλήκων, εἰδικὸν χόρτον (σπάρτον) διὰ τὴν κατασκευὴν σχοινίων καὶ πλεκτῶν εἰδῶν, λίνον, κάνναβις, καπνός, ὄσπρια. Δημητριακὰ καλλιεργοῦνται παντοῦ τῆς χώρας, ὅπου ὑπάρχει καλλιεργήσιμον ἔδαφος. Σῖτος καλλιεργεῖται περισσότερον εἰς τὴν Β. Ἱσπανίαν, ὅπου αἱ βροχαὶ εἶναι ἀρκεταί, ἡ παραγωγὴ ὅμως δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν διατροφὴν τῶν κατοίκων καὶ εἰσάγεται σῖτος ἔξωθεν. Εἰς τὰ νότια τῆς χώρας εὐδοκιμοῦν καὶ καλλιεργοῦνται, λόγῳ τοῦ θερμοῦ κλίματος, καὶ φυτὰ θερμῶν χωρῶν, π.χ. σακχαροκάλαμον, φοίνικες καὶ βανανέαι. Σπουδαίαν θέσιν μεταξὺ τῶν καλλιεργειῶν εἰς τὴν Ἱσπανίαν κατέχει ἡ καλλιέργεια τῆς ἐλαίας, ἔρχεται δὲ ἡ χώρα πρώτη, ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν ἐλαίου, εἰς τὸν κόσμον.

Κτηνοτροφία. Ἡ ξηρότης τοῦ κλίματος δὲν ἐπιτρέπει τὴν ὕπαρξιν μεγάλων λειβαδιῶν διὰ τὴν διατροφὴν μεγάλων ζώων. Διὰ τοῦτο βοοειδῆ διατρέφονται μόνον εἰς τὴν Β. Ἱσπανίαν, ὅπου πίπτουν ἀρκεταὶ βροχαί, καὶ εἰς τὴν Ἀνδαλουσίαν, τῆς ὁποίας ἡ περὶ τὴν Σεβίλλην περιοχὴ εἶναι εἰδικευμένη εἰς τὴν ἐκτροφὴν ταύρων διὰ τὰς ταυρομαχίας. Χοῖροι ἀρκετοὶ ἐκτρέφονται εἰς τὰς περιοχὰς ὅπου ὑπάρχουν δάση δρυῶν, διότι ἐκεῖ διατρέφονται οὗτοι μὲ τὰ βελανίδια. Κυρίως ὅμως ἡ κτηνοτροφία περιορίζεται εἰς τὴν διατροφὴν αἰγῶν καὶ προβάτων, τὰ ὁποῖα προσαρμόζονται πρὸς τὸ κλῖμα τῆς χώρας. Εἶναι γνωστὰ τὰ περίφημα Ἱσπανικὰ πρόβατα « μερινὸς » τὰ ὁποῖα ἔχουν ὡραῖον μαλλίον.

Ὁ Δασικὸς πλοῦτος εἶναι ἀσήμαντος. Δάση ὑπάρχουν εἰς τὴν Β. Ἱσπανίαν καὶ τὴν Ἐστρεμαντούρα, ὅπου αἱ βροχαὶ εἶναι ἀφθονώτεραι. Ὑπάρχουν εἰς τὰς περιοχὰς αὐτὰς μεγάλα δάση φελλοδρυῶν, ἀπὸ τὸν φλοιὸν τῶν ὁποίων παράγεται φελλός.

Ὀρυκτά. Βιομηχανία. Ἔχει ἡ Ἱσπανία ἀρκετὰ ὀρυκτά. Σίδηρον, ἀρίστης μάλιστα ποιότητος, ἰδίως πλησίον τῶν πόλεων Μπιλμπάο καὶ Σαντάντερ. Εἰς τὸν χαλκὸν καὶ τὸν ὑδράργυρον ἔρχεται ἡ Ἱσπανία μεταξὺ τῶν κυριωτέρων παραγωγῶν τοῦ κόσμου. Ὀρυχεῖα χαλκοῦ ὑπάρχουν εἰς Σιέρρα Μορένα, ἰδίως πλησίον τῆς Σεβίλλης καὶ ὑδραργύρου, ἀπὸ τὰ σημαντικώτερα τοῦ κόσμου, εἰς τὸ Ἀλμαντέν. (Χαρτ. 22) . Ὑπάρχει ἐπίσης ἀργυροῦχος μόλυβδος, ψευδάργυρος, κασσίτερος κλπ. Δὲν ὑπάρχει ὅμως ἀρκετὸς ἄνθραξ. Ὁ ὑπάρχων τοιοῦτος εἰς τὸ Ὀβιέντο, Νέαν Καστίλλην καὶ Κορδούην, δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν καὶ δὲν γίνεται ἐκμετάλλευσις τοῦ ὑπάρχοντος λευκοῦ ἄνθρακος. Διὰ τοῦτο ἡ βιομηχανία δὲν εἶναι ἀνεπτυγμένη, τὰ δὲ μεταλλεύματα ἐξάγονται κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν (ἀκατέργαστα). Τὰ ὑπὸ ἐκμετάλλευσιν ὀρυχεῖα καὶ τὰ περισσότερα ἐργοστάσια εὑρίσκονται εἰς ξένας χεῖρας καὶ λειτουργοῦν μὲ ξένα κεφάλαια καὶ ξένους μηχανικοὺς καὶ ἀρχιτέκτονας. Ἡ περισσότερον ἀνεπτυγμένη βιομηχανία εἶναι ἡ ὑφαντουργικὴ συγκεντρωμένη ἰδίως εἰς Βαρκελώνην. Ὑπάρχει ἐπίσης μεταλλουργικὴ βιομηχανία, ἰδίως εἰς Μπιλμπάο, δηλαδὴ πλησίον τῶν μεταλλευμάτων σιδήρου καὶ ἄνθρακος, ὑαλουργία, βιομηχανία κατασκευῆς κονσερβῶν, ναυπηγική, ἐλαιουργία, οἰνοποιΐα καὶ βιομηχανία κατασκευῆς φελλοῦ καὶ δερμάτων.

Συγκοινωνία . Αὕτη λόγῳ τῆς ὑπάρξεως τοῦ μεγάλου ἐσωτερικοῦ ὀροπεδίου καὶ τῶν διαφόρων ὀροσειρῶν δὲν εἶναι ἀνεπτυγμένη καὶ εἶναι δύσκολος ἡ μετάβασις ἀπὸ τῆς μιᾶς περιοχῆς εἰς τὴν ἄλλην λόγῳ τῶν παρεμβαλλομένων ὑψηλῶν ὀροσειρῶν. Αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ εἶναι ὀλίγαι, ἡ ἀκρίβεια δὲ τῶν δρομολογίων καὶ ἡ ταχύτης τῶν σιδηροδρομικῶν συρμῶν (τραίνων) ὄχι καλή. Αἱ Ἱσπανικαὶ γραμμαὶ ἔχουν διάφορον πλάτος ἀπὸ τὰς Γαλλικὰς τοιαύτας καὶ διὰ νὰ μεταβῇ κανεὶς ἐκ τῆς μιᾶς χώρας εἰς τὴν ἄλλην ὑφίσταται τὴν ταλαιπωρίαν τῆς ἀλλαγῆς τραίνου εἰς τὰ σύνορα. Τὰ προϊόντα ἀποστελλόμενα σιδηροδρομικῶς ἀπὸ Βαλεντίαν π.χ. εἰς Μπιλμπάο στοιχίζουν περισσότερον παρ᾽ὅσον στοιχίζουν ἂν ἀποσταλοῦν διὰ θαλάσσης μέσῳ Ἀγγλίας. Ἀεροπορικὴ συγκοινωνία ὑπάρχει μὲ τὰς διαφόρους Εὐρωπαϊκὰς πρωτευούσας, τὸ Ἱσπανικὸν Μαρόκον καὶ τὴν Ν. Ἀμερικήν.

Ἐμπόριον . Διενεργεῖται κυρίως διὰ τῶν λιμένων της Μπιλμπάο, Σαντάντερ, Κάδιξ, Σεβίλλης (ποτάμιος λιμήν), Βαρκελώνης. Ἐξάγει ἡ ῾Ισπανία κυρίως ἔλαιον καὶ ἐλαίας, οἶνον, ἑσπεριδοειδῆ, μεταλλεύματα καὶ φελλόν. Ἐξάγει ἐπίσης ζῶντα ζῶα, δέρματα, κονσέρβας, ὀπωρικὰ καὶ πρώϊμα λαχανικά. Εἰσάγει κυρίως σῖτον, καφέν, σάκχαριν, ἄνθρακα καὶ πετρέλαια, μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, αὐτοκίνητα, ξυλείαν, καπνόν, χημικὰ καὶ φαρμακευτικὰ προϊόντα. Τὸ νόμισμα εἶναι ἡ πεσέτα .

Διοίκησις . Οἱ Ἱσπανοί, σχεδὸν εἰς τὴν ὁλότητά των Καθολικοί, διοικοῦνται ἀπὸ τοῦ 1947 ἀπὸ ἓν Συμβούλιον Ἀντιβασιλείας μὲ τὸν στρατηγὸν Φράνκο (νικητὴν τῆς κομμουνιστικῆς ἐπαναστάσεως ἡ ὁποία διήρκεσεν ἀπὸ τοῦ 1936-1939) ὡς ἀνώτατον ἄρχοντα. Προβλέπεται ὅτι, εἰς περίπτωσιν θανάτου ἢ ἀνικανότητος τοῦ Φράνκο νὰ ἀσκῇ τὰ καθήκοντά του, πρέπει νὰ ὁρισθῇ βασιλεὺς ἢ ἀντιβασιλεὺς εἰς τὴν θέσιν του. Ὑποδιαιρεῖται ἡ Ἱσπανία εἰς 5 μεγάλα διαμερίσματα. Ταῦτα εἶναι: Αἱ βόρειαι Ἱσπανικαὶ ἐπαρχίαι . Αἱ περιοχαὶ Λεώνη, Παλαιὰ καὶ Νέα Καστίλλη καὶ ᾽Εστρεμαδούρα . Ἡ Ν. Ἱσπανία. Ἡ Βαλεντία (Βαλέντσια), Καταλανία καὶ Ἀραγωνία καὶ αἱ Βαλεαρίδες (Χαρτ. 21) .

Σπουδαιότεραι πόλεις. Εἰς τὰς βορείους Ἱσπανικὰς ἐπαρχίας σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι τὸ Μπιλμπάο (230.000 κ.) καὶ τὸ Σαντάντερ (100.000 κ.), λιμένες πλησίον ὀρυχείων ἐξαιρετικῆς ποιότητος μεταλλευμάτων σιδήρου. Ἁγ. Σεβαστιανὸς (36.000 κ.), λουτρόπολις πλησίον τῶν Γαλλικῶν συνόρων. Ὀβιέδον (106.000 κ.)· ἔχει ἐργοστάσια κατασκευῆς ὅπλων καὶ πολλὰ ὡραῖα Μεσαιωνικὰ μνημεῖα. Λὰ Κορούνια (100.000 κ.), λιμὴν εἰς τὰ ΒΔ. τῆς Ἱσπανίας (Χαρτ. 21) . Εἰς τὴν Λεώνην , τὰς Καστίλλας καὶ τὴν Ἐστρεμαδούραν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Μαδρίτη (1.843.000 κ.), πρωτεύουσα τῆς Ἱσπανίας κειμένη περὶ τὸ μέσον τῆς Ἰβηρικῆς χερσονήσου καὶ μιᾶς καταξήρου ἀμμώδους πεδινῆς ἐκτάσεως. Ἔχει ὡραίους δρόμους, πλατείας, κήπους, ἀνάκτορα, ἐκκλησίας· εἶναι μία ἀπὸ τὰς ὡραιοτέρας Εὐρωπαϊκας πρωτευούσας. Εἶναι τὸ καλλιτεχνικὸν καὶ πνευματικὸν κέντρον τῆς Ἱσπανίας μὲ Πανεπιστήμιον, Ἀνωτάτας Σχολὰς καὶ Μουσεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἔργα Ἱσπανικῆς τέχνης ἀνυπολογίστου ἀξίας. Εἶναι συγχρόνως τὸ κέντρον ὅλων τῶν σιδηροδρομικῶν Ἱσπανικῶν γραμμῶν. Βαλανδολὶδ (135.000 κ.). Εἰς αὐτὸ ἔζησεν ὁ μέγας μυθιστοριογράφος Θερβάντες καὶ ἀπέθανεν ὁ Χριστόφορος Κολόμβος. Ἄλλαι πόλεις εἶναι αἱ: Λεώνη , Σαλαμάνκα (μὲ Πανεπιστήμιον χρονολογούμενον ἀπὸ τοῦ 1239, τὸ ὁποῖον παλαιὰ ἦτο ὀνομαστόν), καθὼς καὶ μεσαιωνικὰ κτίρια, μεσαιωνικὸν καθεδρικὸν ναὸν κλπ. Μποῦργκος , τὸ ὁποῖον ἔχει τὸν ὡραιότερον μεσαιωνικὸν ναὸν τῆς Ἱσπανίας. Τολέδον , ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Τάγου μὲ τὸ παγκοσμίως γνωστὸν «Ἀλκαζὰρ» του (φρούριον καὶ ἀνάκτορα Ἀράβων Σουλτάνων) καὶ ὡραίας ἐπὶ τοῦ Τάγου γεφύρας. Ὅλαι αἱ ὡς ἄνω πόλεις, ἀκμάσασαι παλαιότερον, ἔχουν σήμερον πληθυσμὸν κάτω τῶν 50.000 κ. ἑκάστη.

Εἰς τὴν Ν. Ἱσπανίαν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Γρανάδα (155.000 κ.) μὲ τὴν ὀνομαστὴν «Ἀλάμπρα» της (Ἀλάμπρα λέγονται τὰ ἀνάκτορα καὶ συγχρόνως φρούρια τῶν Μαυριτανῶν βασιλέων τῆς Γρανάδας) εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ ὄρους Σιέρρα Νεβάδα. Κορδούη (165.000 κ.) ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Γκουανταλκιβίρ· σώζονται εἰς αὐτὴν πολλὰ ἀραβικὰ μνημεῖα μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ μέγα τέμενος (τζαμί). Μαλάγα (270.000 κ.), λιμὴν ἐξαγωγῆς ἑσπεριδοειδῶν καθὼς καὶ τοῦ ὀνομαστοῦ ὁμωνύμου οἴνου. Σεβίλλη (375.000 κ.), ὀνομαστὴ διὰ τὰς ἑορτάς, τοὺς χοροὺς καὶ τὰς ταυρομαχίας. Μὲ τὰ ὡραῖα μεσαιωνικά της μνημεῖα καὶ τὸ ὀνομαστὸν Ἀλκαζάρ της εἶναι μία τῶν ὡραιοτέρων πόλεων τοῦ κόσμου. Κάδιξ (110.000 κ.), τὰ ἀρχαῖα Γάδειρα τῶν Φοινίκων, σημαντικὸς λιμήν. Πάλος , πολίχνη 2.000 κ. Εἶναι ὁ λιμὴν ἐκ τοῦ ὁποίου ἀνεχώρησεν ὁ Κολόμβος (3 Αὐγούστου τοῦ 1492) διὰ νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν Ἀμερικήν. Σήμερον εἶναι μεσόγειος πόλις λόγῳ τῶν ποοσχώσεων τοῦ μικροῦ ποταμοῦ Ρίο-Τίντο εἰς τὰς ἐκβολὰς τοῦ ὁποίου εὑρίσκετο. Χερὲθ (63.000 κ.), γνωστὴ διὰ τοὺς περιφήμους της ὁμωνύμους οἴνους (Χάρτ. 21) .

Εἰς τὴν Βαλεντίαν, Καταλανίαν καὶ Ἀραγωνίαν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Βαλεντία (ἢ Βαλέντσια 510.000 κ.). Εἶναι ἡ τρίτη εἰς πληθυσμὸν πόλις τῆς Ἱσπανίας καὶ σημαντικὸς λιμὴν ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Γκουανταλκιβίρ, μέχρι τοῦ ὁποίου φθάνουν καὶ μεγάλα πλοῖα. Βαρκελώνη (1.400.000 κ.), ἡ δευτέρα εἰς πληθυσμὸν πόλις καὶ ὁ μεγαλύτερος λιμὴν τῆς Ἱσπανίας. Εὑρίσκεται εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Καταλανίας ἡ ὁποία εἶναι ἀπὸ τὰ εὐφορώτερα μέρη τῆς Ἱσπανίας. Σαραγόσσα (265.000 κ.), ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ ποταμοῦ Ἕβρου, κόμβος σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Ἔχει παλαιὸν ὀνομαστὸν Πανεπιστήμιον καὶ κεκλιμένον πύργον, ὡς ὁ τῆς Ἰταλικῆς πόλεως Πίζης.

Εἰς τὰς Βαλεαρίδας νήσους δηλ. τὰς Μαγιόρκαν, Μινόρκαν , Ἴμπιθαν καὶ Φορμεντέραν καλλιεργοῦνται κυρίως ἡ ἄμπελος, ἡ ἐλαία, ἡ πορτοκαλέα, ἡ ἀμυγδαλῆ καὶ τὰ πρώϊμα λαχανικά. Τὸ κλῖμα ὅλων αὐτῶν τῶν νήσων εἶναι θαυμάσιον. Σπουδαιοτέρα. πόλις εἶναι ἡ Πάλμα (153.000 κ.) πρωτεύουσα τῆς Μαγιόρκα.

Πορτογαλία

Ἔκτασις. Πληθυσμὸς. Ἡ Πορτογαλία καταλαμβάνουσα τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν πρὸς τὸν Ἀτλαντικὸν παραλίων τῆς Ἰβηρικῆς χερσονήσου ἔχει ἔκτασιν 92.000 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 9.052.000 κατοίκων. Ἀναλογοῦν δηλαδὴ 98 κ. κατὰ τετρ. χιλιόμ.

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Ἡ πρὸς τὸν Ἀτλαντικὸν παράλιος Πορτογαλία εἶναι χώρα πεδινὴ μὲ κλῖμα καθαρῶς ὠκεάνιον μέχρι τῆς Λισσαβῶνος καὶ ἀποκλῖνον πρὸς τὸ μεσογειακὸν νοτίως ταύτης. Μόνον τὸ ΒΑ. καὶ τὸ Α. τμῆμα τῆς χώρας εἶναι ὀρεινά. Αἱ παραλιακαὶ πεδιναὶ ἐκτάσεις της εἶναι ἀρκετὰ εὔφοροι καὶ εἰς αὐτὰς καλλιεργοῦνται ἄμπελοι παράγουσαι ἐκλεκτοὺς οἴνους˙ ὀνομαστὸς εἶναι ὁ οἶνος ὁ παραγόμενος εἰς τὴν περὶ τὸν λιμένα Πόρτο περιοχήν, ὁ ὁποῖος φέρει καὶ τὸ ὄνομα τοῦ λιμένος (οἶνος Πόρτο). Καλλιεργοῦνται ἐπίσης ἐλαῖαι, ἑσπεριδοειδῆ, ὀπωροφόρα διάφορα, δημητριακά, καπνὸς καὶ ὄρυζα εἰς τὰ δυνάμενα νὰ ἀρδευθοῦν ἐδάφη.

Ἀνατολικῶς τῆς ὡς ἄνω πεδινῆς περιοχῆς ἐκτείνεται κατ’ ἀρχὰς λοφώδης ἢ ὀρεινὴ χώρα, ἡ ὁποία καταλήγει εἰς τὸ μέγα ἐσωτερικὸν ὀροπέδιον. Αἱ βροχαὶ εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν εἶναι ἀρκεταί, ἐπιτρέπουσαι τὴν ὕπαρξιν δασῶν ἀπὸ δρῦς, φελλοδρῦς, καστανέας καὶ πεῦκα. Πρὸς τὰ νότια ὅμως, δηλ. πρὸς τὴν Ἱσπανικὴν Ἐστρεμαδούρα , αἱ βροχαὶ εἶναι ὀλίγαι, τὸ κλῖμα στεππῶδες καὶ δὲν ὑπάρχουν δάση. Καλλιεργοῦνται εἰς τὴν λοφώδη καὶ τὴν ὀρεινὴν Ἀνατολικὴν Πορτογαλίαν δημητριακὰ καὶ ἐλαῖαι, ἐπικρατεῖ ὅμως ἡ κτηνοτροφία αἰγῶν, προβάτων καί, ὅπου ὑπάρχουν δάση δρυῶν, διατρέφονται ἀρκετοὶ χοῖροι. Διατρέφονται ἐπίσης καὶ ἀρκετοὶ ὄνοι καὶ ἡμίονοι χρησιμοποιούμενοι διὰ τὰς μεταφοράς, διότι εἰς τὴν ὀρεινὴν Πορτογαλίαν (ὅπως καὶ τὴν Ἱσπανίαν) δὲν ὑπάρχουν ἀρκετοὶ δρόμοι δι’ αὐτοκίνητα. Εἰς τὰ πεδινὰ διατρέφονται κυρίως βοοειδῆ.

Τὰ παραγόμενα οἶνος, ἔλαιον, ἑσπεριδοειδῆ, ὀπωρικὰ καὶ τὰ πρώϊμα λαχανικὰ εἶναι τόσα ὥστε ὄχι μόνον ἐπαρκοῦν διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν ἀλλὰ καὶ περισσεύουν καὶ γίνεται ἐξαγωγή των. Παράγεται ἐπίσης ἀρκετὸς φελλὸς (τόσος, ὅσος παράγεται εἰς ὅλον τὸν ἄλλον κόσμον) καθὼς καὶ ρητίνη καὶ τερεβινθέλαιον (νέφτι) ἀπὸ τὰ δάση τῆς πεύκης. Ἀντιθέτως τὰ δημητριακὰ δὲν ἐπαρκοῦν καὶ γίνεται εἰσαγωγὴ σίτου.

Ὀρυκτά. Βιομηχανία . Ὀρυκτὰ δὲν ἔχει ἀρκετά, οὔτε καὶ ἀρκετὸν ἄνθρακα˙ διὰ τοῦτο ἡ βιομηχανία τῆς χώρας δὲν ἔχει ἀρκετὴν ἀνάπτυξιν. Ὑπάρχουν μόνον ὑφαντουργεῖα ἀξιόλογα, ἐλαιουργεῖα καὶ σαπωνοποιεῖα, οἰνοπνευματοποιεῖα, βυρσοδεψεῖα καὶ ἐργοστάσια ἐπεξεργασίας φελλοῦ καὶ καπνοῦ. Ὑπάρχουν ἐπίσης ἐργοστάσια ἐπεξεργασίας ἰχθύων καὶ ἰδίως σαρδελλῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς κονσέρβαι ἐξάγονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἡ ἁλιεία ἔχει ἀρκετὴν ἀνάπτυξιν, διότι ὑπάρχουν ἀρκετοὶ ἰχθύες εἰς τὰ παράλια τῆς χώρας.

Ἐξάγει ἡ Πορτογαλία οἶνον, ἑσπεριδοειδῆ, ἔλαιον, ὀπώρας καὶ πρώϊμα λαχανικά, φελλόν, ρητίνην, τερεβινθέλαιον (νέφτι), ἰχθῦς εἰς κονσέρβας (ἰδίως σαρδέλλας) καὶ μεταλλεύματα.

Εἰσάγει σῖτον, βάμβακα, ὑφάσματα ἐν γένει, καφέν, σάκχαριν, μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, πετρέλαιον, ἄνθρακας καὶ χημικὰ καὶ φαρμακευτικὰ προϊόντα. Νόμισμα εἶναι τὸ σκοῦδον ὑποδιαιρούμενον εἰς 100 σεντάβος (λεπτά.).

Πολίτευμα. Κυριώτεραι πόλεις . Ἡ Πορτογαλία ἦτο ἄλλοτε (ὅπως καὶ ἡ Ἱσπανία) ἓν ἰσχυρότατον βασίλειον καὶ μεγάλη ναυτικὴ Δύναμις. Εἶχε μέγαν ἐμπορικὸν στόλον, δεινοὺς θαλασσοπόρους καὶ πολλὰς ἀποικίας. Ἀπὸ τοῦ 1910 ἡ Πορτογαλία ἔγινε Δημοκρατία, ἀπὸ τὰς ἄλλοτε δὲ ἀπεράντους ἀποικίας της σήμερον ὀλίγας μόνον διατηρεῖ καὶ ταύτας κυρίως εἰς τὴν Ἀφρικήν. Ἡ σημερινὴ ἔκτασις τῶν Πορτογαλικῶν ἀποικιῶν, εἶναι ἄνω τῶν 600.000 τετρ. χιλιομ. καὶ ὁ πληθυσμός των φθάνει τὰ 12.000.000 κατ. Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Λισσαβὼν (ἢ Λισμπόα 800.000 κ.), σημαντικὸς λιμὴν εἰς τὸν ποταμόκολπον τοῦ ποταμοῦ Τάγου. Ἡ Λισσαβὼν ἐκτίσθη τὸ πρῶτον ἀπὸ τοὺς Φοίνικας. Πόρτο ἢ Ὀπόρτο (284.000 κ.), ποτάμιος λιμὴν ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Ντουέρο , πλησίον τῶν ἐκβολῶν του. Εἶναι βιομηχανικὴ καὶ ἐμπορικὴ πόλις καὶ ἔχει μεγάλας ἀποθήκας τοῦ ὀνομαστοῦ οἴνου Πόρτο . Κοΐνμπρα, παλαιὰ πρωτεύουσα τῆς Πορτογαλίας.

Ἀνδόρρα

Ἡ Ἀνδόρρα εἶναι μία μικρὰ ἀνεξάρτητος Δημοκρατία εὑρισκομένη ἐπὶ τῆς ὀροσειρᾶς τῶν Πυρηναίων καὶ εἰς τὰ σύνορα Ἱσπανίας-Γαλλίας (Χαρτ. 21) . Τμῆμα ταύτης εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ Γαλλικοῦ καὶ τμῆμα ἐντὸς τοῦ Ἱσπανικοῦ ἐδάφους. Εἶναι ὀρεινὴ καὶ εἴς τινα σημεῖα τὸ ὕψος της φθάνει τὰ 2.800 μ. Ἀποτελεῖται ἀπὸ 40 χωρία. Ἔχει ἔκτασιν 453 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 6.000 κατ., οἱ ὁποῖοι ἀποζοῦν ἀπὸ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν δασῶν. Διοικοῦνται ἀπὸ ἓν 24μελὲς Συμβούλιον ἐκλεγόμενον ἀνὰ 4ετίαν.

Γιβραλτὰρ

Τὸ Γιβραλτὰρ (Χαρτ. 24) εἶναι μία βραχώδης χερσόνησος ὕψους 450 μ., ἡ ὁποία συνδέεται μὲ τὸ Ἱσπανικὸν ἔδαφος διὰ μιᾶς στενῆς, χαμηλῆς καὶ ἀμμώδους λωρίδος γῆς. Εἶναι μεγίστης στρατηγικῆς σημασίας ὁ βράχος τοῦ Γιβραλτάρ, διότι ὁ κατέχων τοῦτον ἐλέγχει τὸν Πορθμὸν τοῦ Γιβραλτάρ, τὴν στενὴν δηλαδὴ θαλασσίαν εἴσοδον ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ εἰς τὴν Μεσόγειον. Διὰ τοῦτο οὗτος κατελήφθη καὶ κατέχεται ἀπὸ τοὺς Βρεταννούς. Ἡ ἔκτασίς του εἶναι 6 τετρ. χιλιόμετρα καὶ ὁ πληθυσμὸς 25.000 κατ. (μετὰ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὁμωνύμου του πόλεως-λιμένος). Οἱ περισσότεροι τῶν κατοίκων εἶναι Ἱσπανοὶ καὶ Ἰταλοί. Εἰς τὸ καθαυτὸ φρούριον εὑρίσκονται περὶ τοὺς 3.000 Βρεταννοὶ στρατιῶται. Διὰ νὰ μείνῃ κανεὶς εἰς τὸ Γιβραλτὰρ πρέπει νὰ εἶναι Βρετανὸς ὑπήκοος ἢ νὰ ἔχῃ εἰδικὴν πρὸς τοῦτο ἄδειαν.

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Ν. ΕΥΡΩΠΗΣ

Αἱ χῶραι τῆς Ν. Εὐρώπης παρουσιάζουν πολλὰ κοινὰ χαρακτηριστ κά. Εἶναι κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος των χῶραι ὀρειναὶ μὲ κλῖμα μεσογειακόν. Οἱ ποταμοὶ των ἔχουν ἄφθονον ὕδωρ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ραγδαίων χειμερινῶν βροχῶν καὶ τῆς τήξεως τῶν χιόνων, ὁπότε πλημμυρίζουν. Κατὰ τὸ μακρὸν καὶ ἄνομβρον θέρος τὸ ὕδωρ των περιορίζεται εἰς τὸ ἐλάχιστον. Διὰ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐπειδὴ διαρρέοντες οἱ ποταμοὶ οὗτοι ὀρεινὰς ἐκτάσεις ρέουν ὁρμητικῶς καὶ σχηματίζουν καταρράκτας, δὲν εἶναι πλωτοί (σχεδὸν ἐν τῷ συνόλῳ των) καὶ δὲν διευκολύνουν τὴν συγκοινωνίαν. Εἶναι ὅμως πολύτιμοι, διότι ἔστω καὶ μὲ τὸ ὀλίγον ὕδωρ, τὸ ὁποῖον διατηροῦν, ἐπιτρέπουν τὴν ἄρδευσιν καὶ τὴν ὕπαρξιν καλλιεργειῶν κατὰ τὸ μακρὸν καὶ κατάξηρον θέρος.

Αἱ χῶραι τῆς Ν. Εὐρώπης εἶναι αἱ χῶραι τῶν ἑσπεριδοειδῶν, τῆς ἐλαίας τῆς ἀμπέλου καὶ τῶν ὀπωροφόρων δένδρων. Εἶναι ἐπίσης χῶραι, εἰς τὰς ὁποίας γίνεται ἐπιτυχῶς ἡ καλλιέργεια τῆς ὀρύζης καὶ τοῦ βάμβακος καὶ εἰς μεγάλην κλίμακα τοῦ καπνοῦ (ἰδίως εἰς τὰς χώρας τῆς Βαλκανικῆς χερσονήσου). Λόγῳ τοῦ ὀρεινοῦ τοῦ ἐδάφους ἐπικρατεῖ ἡ κτηνοτροφία τῶν αἰγοπροβάτων καὶ μόνον εἰς τὰ πεδινὰ παρατηρεῖται σημαντικὴ ἐκτροφὴ καὶ μεγάλων ζώων, κυρίως βοοειδῶν (πεδιὰς Πάδου, Ἀνδαλουσίας).

Τὰ δάση , ἐξαιρουμένων ὀρεινῶν τινων περιοχῶν τῆς Βαλκανικῆς καὶ τῆς Β. Ἱσπανίας δὲν καταλαμβάνουν μεγάλας ἐκτάσεις καὶ ἀποτελοῦνται, λόγῳ τοῦ κλίματος, ἀπὸ φυτὰ ἀντέχοντα εἰς τὴν ξηρασίαν, ἰδίως κωνοφόρα καὶ δρῦς. Ἡ βιομηχανία λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ἀρκετοῦ ἄνθρακος δὲν ἔχει μεγάλην ἀνάπτυξιν παρὰ ἐκεῖ μόνον, ὅπως π.χ. τὴν Β. Ἰταλίαν, ὅπου ὑπάρχει ἄφθονος καὶ χρησιμοποιεῖται ὁ λευκὸς ἄνθραξ.

῎Αν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος των εἶναι ὀρεινὸν καὶ ὅτι τὰ καλλιεργήσιμα ἐδάφη εἶναι ὀλίγα, αἱ χῶραι αὗται κατοικοῦνται πυκνῶς. Ἐξαιρουμένης τῆς Βουλγαρίας, τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅλαι αἱ χῶραι αὐταὶ δὲν ἔχουν ἐπάρκειαν γεωργικῶν προϊόντων καὶ ἰδίως σίτου.

ΙΙ. ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Γαλλία

Θέσις. Ἔκτασις . Ἡ Γαλλία βρέχεται τόσον ἀπὸ τὴν Μεσόγειον ὅσον καὶ ἀπὸ τὸν Ἀτλαντικὸν ἔχει δὲ ἔκτασιν 551.000 τετρ. χιλιομ. Εἶναι ἡ τρίτη ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν χώρα τῆς Εὐρώπης μετὰ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν καὶ τὴν Ἀνατολικὴν καὶ Δυτικὴν Γερμανίαν ὁμοῦ λαμβανομένας. Ὁρίζεται πρὸς Ν. ὑπὸ τῆς Ἱσπανίας καὶ τῆς Μεσογείου Θαλάσσης, πρὸς Α. ὑπὸ τῆς Ἰταλίας, τῆς Ἑλβετίας καὶ τῆς Δυτ. Γερμανίας, πρὸς Β. ὑπὸ τοῦ Λουξεμβούργου, τοῦ Βελγίου καὶ τῆς Β. Θαλάσσης. Πρὸς Δ. βρέχεται ὑπὸ τῆς θαλάσσης τῆς Μάγχης καὶ τοῦ Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ (Χαρτ. 25) .

Φ υσικαὶ περιοχαί. Ἀπὸ ἀπόψεως μορφολογίας τοῦ ἐδάφους δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν τὴν Γαλλίαν εἰς τὴν ὀρεινὴν καὶ τὴν πεδινὴν Γαλλίαν. Ἡ πεδινὴ εἶναι κατὰ πολὺ μεγαλυτέρα τῆς ὀρεινῆς τοιαύτης.

Ὀρεινὴ Γαλλία. Εἰς τὰ Ἀνατολικὰ πρὸς τὴν Ἑλβετίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν σύνορα ὑψοῦνται ὁ Ἰούρας καὶ αἱ Ἄλπεις καὶ εἰς τὰ νότια πρὸς τὴν Ἱσπανίαν σύνορα τὰ Πυρηναῖα. ᾽Εδημιουργήθησαν ὅλα τὰ ὄρη αὐτὰ κατὰ τὴν Ἀλπικὴν πτύχωσιν (εἶναι δηλαδὴ σχετικῶς πρόσφατος ὁ σχηματισμός των). Διὰ τοῦτο δὲν ἔχουν ὑποστῆ μεγάλην διάβρωσιν καὶ εἶναι ὄρη, ἐξαιρουμένου τοῦ Ἰούρα, πολὺ ὑψηλά. Ὁ Ἰούρας (1723 μ.) σχηματίζων τὰ πρὸς τὴν Ἑλβετίαν σύνορα τῆς Γαλλίας ἀποτελεῖ συνέχειαν τῶν Ἄλπεων, ἀπὸ τὰς ὁποίας διακόπτεται ὑπὸ τοῦ Ροδανοῦ ποταμοῦ (Χαρτ. 26) . Νοτιώτερον τοῦ Ἰούρα ἐκτείνεται ἡ ὀροσειρὰ τῶν Γαλλικῶν Ἄλπεων, ἡ ὁποία σχηματίζει ἐν μέρει τὰ πρὸς τὴν Ἑλβετίαν καὶ ἐν συνεχείᾳ τὰ πρὸς τὴν Ἰταλίαν σύνορα τῆς Γαλλίας. ᾽Εκτείνονται αὗται ἀπὸ τῆς λίμνης τῆς Γενεύης μέχρι τῆς Μεσογείου ἐπὶ μήκους 300 χιλιομ. Εἶναι ὑψηλαὶ πρὸς τὰ ἀνατολικὰ μὲ ἀρκετὰς κορυφὰς (ἐπὶ Γαλλικοῦ ἐδάφους), αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουν εἰς ὕψος τὰς 3.500 μ. Ὑψηλοτέρα κορυφή των εἶναι ἡ κορυφὴ τοῦ Λευκοῦ Ὄρους , τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ὑψηλότερον ὄρος τῆς Εὐρώπης (4810 μ.). Αἱ Ἄλπεις, αἱ ὁποῖαι ἄνω τῶν 2800 μ. σκεπάζονται διαρκῶς ἀπὸ χιόνας, καταπίπτουν πρὸς τὰ δυτικά των καὶ ἐκεῖ σχηματίζονται αἱ Προάλπεις , τὸ ὕψος τῶν ὁποίων δὲν ὑπερβαίνει τὰ 2000 μ.

Τὰ Πυρηναῖα σχηματίζουν τὰ φυσικὰ σύνορα μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἱσπανίας ἀπὸ τοῦ Γασκωνικοῦ κόλπου μέχρι τῆς Μεσογείου, ἐπὶ μήκους 450 χιλ. Περὶ τὸ κέντρον των καὶ εἰς ἀρκετὸν μῆκος διατηροῦνται εἰς ὕψος ἄνω τῶν 3000 μ., χωρὶς νὰ ἀφίνουν οὐδεμίαν διάβασιν. Ἐκεῖ εὑρίσκεται καὶ ἡ ὑψηλοτέρα κορυφή των, εἰς τὸν ὀρεινὸν ὄγκον Μαλαντέτα, 3404 μ. (βλέπε Ἱσπανίαν)· ἄνω τῶν 2800 μ. εἶναι σκεπασμένα καὶ αὐτὰ ὅπως καὶ αἱ Ἄλπεις διαρκῶς ἀπὸ χιόνας. Πρὸς τὰ δύο ἄκρα των (ἀνατολικὸν καὶ δυτικὸν) τὰ Πυρηναῖα γίνονται χαμηλότερα, ὑπάρχουν δὲ ἐκεῖ ἀρκεταὶ διαβάσεις (αὐχένες). Διὰ τούτων διέρχονται καὶ αἱ ὁδοὶ καὶ αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ αἱ συνδέουσαι τὴν Γαλλίαν μὲ τὴν Ἱσπανίαν.

Πλὴν τῶν ὡς ἄνω ὀρέων ὑπάρχουν καὶ ἄλλα, ὁ σχηματισμὸς τῶν ὁποίων ὀφείλεται εἰς πτυχώσεις παλαιοτέρας τῆς Ἀλπικῆς. Ταῦτα λόγῳ τῆς μακροχρονίου διαβρώσεως τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν, εἶναι χαμηλότερα καὶ ἔχουν κορυφὰς ἀπεστρογγυλωμένας καὶ ὄχι ὀξείας, ὅπως εἶναι αἱ κορυφαὶ τῶν Ἄλπεων. Εἶναι τὰ ὄρη αὐτά: αἱ Σεβένναι καὶ ἡ Κεντρικὴ ὀροσειρὰ (1858 μ. Χαρτ. 26) εἰς τὰ νότια, ἀπέναντι τῶν Προάλπεων. Βορειότερον (ἀπέναντι τοῦ Ἰούρα) ἡ Κεντρικὴ ὀροσειρὰ συνεχίζεται μὲ διάφορα ὀροπέδια, σπουδαιότερον τῶν ὁποίων εἶναι τὸ ὀροπέδιον Λάνγκρ. Ὅλη αὐτὴ ἡ ὀρεινὴ ἔκτασις, ἡ Κεντρικὴ δηλαδὴ ὀροσειρὰ καὶ ἐν συνεχείᾳ τὰ Ὀροπέδια, δέχεται πολλὰς βροχάς, διότι φθάνουν μέχρις αὐτῆς οἱ ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ ἐρχόμενοι πλήρεις ὑδρατμῶν δυτικοὶ ἄνεμοι. Δι’ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ὑδαταποθήκην, οὕτως εἰπεῖν, τῆς Γαλλίας καὶ ἀπὸ αὐτὴν πηγάζουν ὅλοι οἱ εἰς τὸν Ἀτλαντικὸν χυνόμενοι μεγάλοι ποταμοί, τῆς Γαλλίας (Μόζας, Σηκουάνας, Λίγηρ, Γαρούνας). Βορείως τοῦ Ἰούρα καὶ ΒΑ. τῶν ὀροπεδίων εὑρίσκονται τὰ κατάφυτα ἀπὸ δάση Βόσγια , εἰς τὰ πρὸς τὴν Γερμανίαν σύνορα τῆς Γαλλίας (1426 μ.). Εἰς τὰ ΒΑ., εἰς τὰ σύνορα πρὸς τὸ Βέλγιον, ὑψοῦται ἡ χαμηλὴ ὀροσειρὰ τῶν Ἀρδεννῶν (Ἀρντὲν 675 μ.) καὶ εἰς τὰ δυτικά, εἰς τὴν Νορμανδίαν δηλαδὴ καὶ τὴν Βρετάνην , ὑψοῦται ἡ ἀκόμη χαμηλοτέρα Ἀρμορικανὴ ὀροσειρὰ (ὄρη Νορμανδίας καὶ Βρετάνης 413 μ.).

Πεδινὴ Γαλλία . Ἡ Γαλλία εἶναι χώρα πεδινὴ καὶ μόλις τὰ 10% τοῦ ἐδάφους της ἔχουν ὕψος ἄνω τῶν 800 μ. Ἀπὸ τὰ Πυρηναῖα ἀρχίζει ἡ μεγάλη Εὐρωπαϊκὴ πεδιάς, ἡ ὁποία καταλαμβάνει μέγα μέρος τῆς Γαλλίας καὶ συνεχίζεται διὰ τοῦ Βελγίου-Ὁλλανδίας-Γερμανίας-Πολωνίας καὶ Ρωσίας μέχρι τῶν Οὐραλίων ὀρέων (διακοπτομένη ὑπὸ τούτων συνεχίζεται καὶ πέραν αὐτῶν, ἐντὸς τῆς Σιβηρίας). Τὰς μεγάλας πεδινὰς ἐκτάσεις τῆς Γαλλίας δυνάμεθα νὰ διαχωρίσωμεν εἰς:

Τὸ λεκανοπέδιον τῶν Παρισίων. Ἐκτείνεται τοῦτο δυτικῶς τῆς Κεντρικῆς ὀροσειρᾶς καὶ τῶν ὀροπεδίων μέχρι τῶν Ἀρδεννῶν πρὸς Β. καὶ τῆς θαλάσσης τῆς Μάγχης καὶ τῆς Ἀρμορικανῆς ὀροσειρᾶς (ὄρη Βρετάνης καὶ Νορμανδίας) πρὸς Δ. Καλύπτει τὸ λεκανοπέδιον τοῦτο σχεδὸν τὸ ¼ τῆς Γαλλίας.

Τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀκουϊτανίας (Ἀκιταίν), νοτίως τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Παρισίων, μὲ τὸ ὁποῖον συνδέεται διὰ τῶν στενῶν τοῦ Πουατύ .

Τὴν κοιλάδα τοῦ Ροδανοῦ, συνεχιζομένην πρὸς βορρᾶν διὰ τῆς κοιλάδος τοῦ Σὼν (παραποτάμου τοῦ Ροδανοῦ). Ἐκτείνονται αἱ κοιλάδες αὐταὶ ἀφ’ ἑνὸς μεταξὺ τῶν Σεβεννῶν, τῆς Κεντρικῆς ὀροσειρᾶς καὶ τῶν Ὀροπεδίων πρὸς δυσμὰς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν Προάλπεων, τοῦ Ἰούρα καὶ τῶν Βοσγίων πρὸς ἀνατολάς.

Ἀκταί . Τὰ πρὸς τὴν Μάγχην παράλια τῆς Γαλλίας μέχρι τῆς Νορμανδίας εἶναι χθαμαλὰ καὶ ἀμμώδη, μὲ λόφους ἄμμου (ἀμμοθῖνας) ἐδῶ καὶ ἐκεῖ καὶ ὄπισθεν τούτων ἐκτάσεις μὲ ἕλη. Διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχουν εἰς αὐτὰ φυσικοὶ λιμένες. Ὁ μόνος ὑπάρχων λιμήν, ἡ Δουνκέρκη , εἶναι λιμὴν τεχνητὸς κατασκευασθεὶς μὲ μεγάλην δυσκολίαν εἰς τὴν ἀμμώδη αὐτὴν παραλίαν. Εἰς τὴν Νορμανδίαν καὶ τὴν Βρετάνην, αἱ ἀκταὶ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον βραχώδεις καὶ σχηματίζονται εἰς αὐτὰς ἀρκετοὶ κόλποι, κολπίσκοι καὶ ὅρμοι. Ὑπάρχουν ἐδῶ τρεῖς ἀσφαλεῖς λιμένες: Ἡ Χάβρη , εἰς τὸν ποταμόκολπον τοῦ Σηκουάνα, τὸ Χερβοῦργον καὶ ἡ Βρέστη . Κατὰ μῆκος τῶν ἀκτῶν τῆς Νορμανδίας καὶ τῆς Βρετάνης ὑπάρχουν καὶ ἀρκεταὶ νησῖδες. Εἰς τὸ νότιον ἄκρον τῆς χερσονήσου τῆς Βρετάνης καὶ εἰς τὸν ποταμόκολπον τοῦ Λίγηρος ποταμοῦ εὑρίσκεται ὁ μικρὸς λιμὴν Σαὶν-Ναζὲρ καὶ ὁ ποτάμιος ἐπὶ τοῦ Λίγηρος λιμὴν τῆς Νάντης. Νοτιώτερον ἡ παραλία γίνεται καὶ πάλιν χθαμαλὴ καὶ ἀμμώδης (μὲ ἀμμοθῖνας καὶ ἕλη ὄπισθεν τούτων) ὑπάρχει δὲ μόνον εἷς λιμήν. Οὗτος εἶναι ὁ λιμὴν τοῦ Μπορντὼ ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Γαρούνα, εἰς τὸν μυχὸν τοῦ ποταμοκόλπου του. Τέλος ἡ παραλία γίνεται καὶ πάλιν βραχώδης πρὸς τὰ Πυρηναῖα μὲ μικροὺς ὅρμους, εἰς ἕνα τῶν ὁποίων εὑρίσκεται ἡ ὀνομαστὴ λουτρόπολις Μπιαρίτς .

Τὰ πρὸς τὴν Μεσόγειον παράλια, βραχώδη πλησίον τῶν Πυρηναίων, γίνονται ἐν συνεχείᾳ χθαμαλά, ἀμμώδη μὲ ἀμμοθῖνας καὶ ἕλη. Τοῦτο μέχρι τοῦ δεξιοῦ ἄκρου τοῦ κόλπου τοῦ Λέοντος , ὅπου κεῖται ὁ μέγας λιμὴν τῆς Μασσαλίας (ὁ μεγαλύτερος λιμὴν τῆς Μεσογείου). Ἀνατολικώτερον τούτου εὑρίσκεται ὁ πολεμικὸς ναύσταθμος τῆς Τουλῶνος , πέρα τοῦ ὁποίου ἡ παραλία γίνεται καὶ πάλιν βραχώδης, μὲ ἀρκετοὺς ὅρμους καὶ ὁρμίσκους μέχρι τῶν Ἰταλικῶν συνόρων. Ὅλη ἡ παραλία αὐτὴ λόγῳ τῶν φυσικῶν καλλονῶν της καὶ τοῦ ἠπίου της κλίματος εἶναι μία τῶν ὡραιοτέρων τοῦ κόσμου. Λέγεται Κυανῆ ἀκτὴ λόγῳ τοῦ σχεδὸν διαρκῶς καθαροῦ Οὐρανοῦ της καὶ τοῦ κυανοῦ χρώματος τοῦ θαλασσίου ὕδατος τὸ ὁποῖον τὴν βρέχει. Ἡ Κυανῆ ἀκτὴ προσελκύει πολλοὺς περιηγητὰς (τουρίστας).

Κλῖμα . Τὸ κλῖμα τῆς Γαλλίας εἶναι ἀπότοκον τῆς θέσεως της καὶ τῆς μορφολογίας τοῦ ἐδάφους της, διότι εὑρίσκεται αὕτη εἰς τὸ μέσον τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ τοῦ Ἰσημερινοῦ μέχρι τοῦ Β. Πόλου καὶ ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν δύο θαλασσῶν, αἱ ὁποῖαι τὴν βρέχουν (Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ καὶ Μεσογείου). Εἰς τὰ πρὸς τὸν Ἀτλαντικὸν παράλια καὶ εἰς μεγάλην ἀπὸ τοῦ Ὠκεανοῦ ἀπόστασιν δὲν ὑπάρχουν ὑψηλαὶ ὀροσειραί, δι’ ὃ οἱ ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ πνέοντες δυτικοὶ ἄνεμοι εἰσχωροῦν βαθέως ἐντὸς τῆς Γαλλίας. Μεταφέρουν οὕτω μέχρι μεγάλου βάθους της τὴν χλιαρότητά των κατὰ τὸν χειμῶνα, τὴν δροσερότητά των κατὰ τὸ θέρος καὶ τοὺς ὑδρατμούς των καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Οἱ χειμῶνες εἶναι ἀρκετὰ ἤπιοι, διότι οἱ πνέοντες ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ δυτικοὶ ἄνεμοι διέρχονται ὑπερανω τοῦ θερμοῦ « Ρεύματος τοῦ Κόλπου » τὸ ὁποῖον βρέχει τὰ δυτικὰ παράλια τῆς Εὐρώπης καὶ διὰ τοῦτο εἶναι χλιαροὶ (Βλ. Χάρτ. 72) . Ὅλον τὸ δυτικῶς τῆς Κεντρικῆς ὀροσειρᾶς καὶ τῶν ὀροπεδίων μέγα μέρος τῆς Γαλλίας ἔχει κλῖμα ὠκεάνιον. Ἡ Νότιος Γαλλία, λόγῳ τῆς ἐπιδράσεως τῆς Μεσογείου, ἔχει κλῖμα μεσογειακόν, ὄχι ὅμως εἰς μέγα βάθος, διότι αἱ ὀροσειραὶ ἐμποδίζουν τοὺς ἐκ τῆς Μεσογείου ἀνέμους νὰ εἰσχωρήσουν βαθέως εἰς τὸ ἐσωτερικὸν (πέρα τοῦ μέρους εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ κοιλὰς τοῦ Ροδανοῦ). Θαυμάσιον κλῖμα μὲ γλυκεῖς χειμῶνας, δροσερὰ θέρη καὶ ἡλιολούστους ἡμέρας ἔχει, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, ἡ Κυανῆ ἀκτή. Ἡ ὑπόλοιπος Γαλλία, εἴτε λόγῳ τοῦ ὕψους της, εἴτε λόγῳ τῆς μεγάλης ἀποστάσεώς της ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ἔχει κλῖμα ἠπειρωτικόν.

Αἱ περισσότεραι βροχαὶ πίπτουν εἰς τὰς δυτικὰς κλιτῦς τῆς Κεντρικῆς ὀροσειρᾶς καὶ τῶν Ὁροπεδίων καὶ ἐκεῖθεν πηγάζουν ὅλοι οἱ μεγάλοι ποταμοί, οἱ ὁποῖοι χύνονται εἰς τὸν Ἀτλαντικόν. Τοιοῦτοι εἶναι ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον οἱ: Μόζας ἢ Μεύσης καὶ ὁ Σηκουάνας (Σέν), ἀμφότεροι πηγάζοντες ἀπὸ τὸ ὀροπέδιον Λάνγκρ (ὁ Μόζας εἰσχωρεῖ εἰς τὸ Βέλγιον καὶ ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, χυνόμενος εἰς τὴν Β. θάλασσαν) (Χάρτ. 26) . Ὁ Σηκουάνας (Σὲν) διαρρέει τὸ λεκανοπέδιον τῶν Παρισίων καὶ διερχόμενος διὰ τῆς πρωτευούσης τῆς Γαλλίας χύνεται, ἀφοῦ δεχθῆ ἀρκετοὺς παραποτάμους, ἐκ τῶν ὁποίων σπουδαιότερος εἶναι ὁ Μάρνης , εἰς τὴν θάλασσαν τῆς Μάγχης. Ὁ Λίγηρ (Λουάρ), πηγάζων ἀπὸ τὴν Κεντρικὴν ὀροσειράν, χύνεται εἰς τὸν Ἀτλαντικὸν σχηματίζων ποταμόκολπον. Τέλος ὁ Γαρούνας (Γκαρὸν), ὁ ὁποῖος πηγάζει κυρίως ἀπὸ τὰ Πυρηναῖα ἐκβάλλει εἰς τὸν Ἀτλαντικόν, σχηματίζων καὶ οὗτος εἰς τὰς ἐκβολάς του ποταμόκολπον. Οἱ ὡς ἄνω ποταμοὶ εἶναι, τόσον αὐτοὶ ὅσον καὶ οἱ παραπόταμοί των, πλωτοὶ καὶ μαζὺ μὲ τὰς διώρυγας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν κατασκευασθῆ καὶ τοὺς συνδέουν, διευκολύνουν πολὺ τὴν συγκοινωνίαν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Γαλλίας.

Πλὴν τούτων ἔχομεν τοὺς ἐκ τῶν Ἄλπεων πηγάζοντας ποταμούς. Οὗτοι εἶναι οἱ: Ρῆνος· πηγάζει ἀπὸ τὰς Κεντρικὰς Ἑλβετικὰς Ἄλπεις καὶ χύνεται εἰς τὴν Β. Θάλασσαν (τὰς ἀκτὰς τῆς Ὁλλανδίας). Διέρχεται οὗτος διὰ τῆς Ἀλσατίας σχηματίζων τὰ ΒΑ. σύνορα τῆς Γαλλίας πρὸς τὴν Γερμανίαν. Ὁ Ρῆνος γίνεται πλωτὸς πέρα τοῦ Στρασβούργου καὶ δέχεται ἀπὸ τὴν Γαλλίαν διαφόρους παραποτάμους, σπουδαιότερος ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι ὁ Μοζέλλας . Ροδανὸς (Ρόν)· πηγάζει καὶ οὗτος ἀπὸ τὰς Κεντρικὰς Ἑλβετικὰς Ἄλπεις καὶ διερχόμενος διὰ τῆς λίμνης τῆς Γενεύης εἰσέρχεται εἰς τὸ Γαλλικὸν ἔδαφος ὀλίγον μακρὰν τῆς ἐξόδου του ἀπὸ τὴν λίμνην. Δέχεται διαφόρους παραποτάμους, σπουδαιότερος τῶν ὁποίων εἶναι ὁ Σὼν μὲ τὸν ὁποῖον συμβάλλει εἰς τὴν Λυὼν καὶ χύνεται εἰς τὴν Μεσόγειον (δυτικῶς τῆς Μασσαλίας) σχηματίζων μέγα δέλτα. ῎Εχει ὁρμητικὴν ροὴν καὶ εἶναι δύσκολος διὰ τὴν ναυσιπλοΐαν. Εὐκολώτερος διὰ ναυσιπλοΐαν εἶναι ὁ παραπόταμός του Σών.

Λίμναι ἀξιόλογοι δὲν ὑπάρχουν εἰς Γαλλίαν.

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Ἡ Γαλλία ἔχει μεγάλας καὶ εὐφόρους πεδινὰς ἐκτάσεις. Αὐταὶ καὶ τὸ εἰς αὐτὰς ἐπικρατοῦν ὠκεάνιον κλῖμα, μὲ τὰς ἀφθόνους βροχάς του, εὐνοοῦν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας. Ἔχει ὅμως συγχρόνως ἡ Γαλλία καὶ ἄφθονα ὀρυκτά, ἀρκετὸν ἄνθρακα καὶ ὑδροηλεκτρικὴν ἐνέργειαν ἀπὸ τοὺς ἐκ τῶν Ἄλπεων, τοῦ Ἰούρα, τῶν Βοσγίων καὶ τῆς Κεντρικῆς ὀροσειρᾶς καὶ Σεβεννῶν κατερχομένους ποταμούς της. Εἶναι διὰ τοῦτο χώρα γεωργικὴ καὶ βιομηχανική .

Ἐκ τοῦ ὁλικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Γαλλίας τὰ 40% ἀπασχολοῦνται μὲ τὴν γεωργίαν καὶ τὰ 35% μὲ τὴν βιομηχανίαν, οἱ ὑπόλοιποι δὲ μὲ τὸ ἐμπόριον κλπ. (Χάρτ. 27) . Τὴν πρώτην θέσιν μεταξὺ τῶν καλλιεργειῶν κατέχουν αἱ τῶν δημητριακῶν, τῶν γεωμήλων, τῶν σακχαροτεύτλων καὶ τῆς ἀμπέλου. Ἡ Γαλλία παράγει πολὺν σῖτον, ὥστε νὰ κάμνῃ καὶ ἐξαγωγήν του. Εἰς μερικὰς περιοχὰς, ὅπως τὴν Βουργουνδίαν, Καμπανίαν καὶ Μπορντώ, οἱ παραγόμενοι οἶνοι εἶναι ἀρίστης ποιότητος, ὀνομαστὸς δὲ εἶναι ὁ Καμπανίτης οἶνος (Σαμπάνια). Ἀμπελῶνες ὑπάρχουν παντοῦ τῆς Γαλλίας μέχρι μιᾶς γραμμῆς, ἡ ὁποία ἀρχίζουσα βορείως τῆς Νάντης προχωρεῖ βορείως τῶν Παρισίων καὶ μέχρι τῶν Ἀρδεννῶν (Χάρτ. 28) . Βορείως τῆς γραμμῆς αὐτῆς δὲν εὐδοκιμεῖ ἡ ἄμπελος, διότι ἐκεῖ δὲν εἶναι ἀρκεταὶ αἱ ἡλιόλουστοι ἡμέραι. ῎Ερχεται ἡ Γαλλία πρώτη εἰς τὸν κόσμον ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν οἴνου. Εἰς τὰς παρὰ τὴν Μεσόγειον περιοχὰς καλλιεργεῖται καὶ ἡ ἐλαία, εἰς δὲ τὴν περιοχὴν τῆς Νικαίας καὶ γενικῶς τὴν Κυανῆν ἀκτὴν εἶναι ἀνεπτυγμένη ἡ ἀνθοκομία, τροφοδοτοῦσα μὲ ἄνθη τὴν ἀκμάζουσαν βιομηχανίαν ἀρωμάτων. Παράγει ἐπίσης λυκίσκον (μπυρόχορτο), ὥστε ὄχι μόνον ἀρκεῖ οὗτος διὰ τὴν ἀκμάζουσαν βιομηχανίαν τῆς παρασκευῆς ζύθου, ἀλλὰ γίνεται καὶ ἐξαγωγὴ ἀρκετῆς ποσότητος ἐξ αὐτοῦ. Ἐπίσης παράγει ἀρκετὰ λαχανικὰ καὶ ὀπώρας ὥστε νὰ γίνεται καὶ ἐξαγωγή των, ἀπὸ δὲ τὰ ἄφθονα μῆλα τὰ παραγόμενα εἰς Νορμανδίαν παράγεται καὶ μηλίτης , οἶνος. Εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Λυὼν καλλιεργοῦνται πολλὰ μορεόδενδρα, διὰ τὴν ἐκτροφὴν μεταξοσκωλήκων.

Ἀλλὰ καὶ κτηνοτροφίαν ἔχει ἀρκετὴν ἡ Γαλλία. Παντοῦ διατρέφονται βοοειδῆ, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται εἰς 18.000.000 καὶ τὸ σύνολον σχεδὸν εἶναι γαλακτοπαραγωγικαὶ ἀγελάδες διαφόρων ποικιλιῶν. Εἰς τὰ Ὀροπέδια διατρέφονται πρόβατα ὑπολογιζόμενα εἰς 20.000.000 καὶ παντοῦ τῆς Γαλλίας χοῖροι καὶ πουλερικά, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται πλέον τῶν 100.000.000. Ἡ σηροτροφία εἶναι πολὺ ἀνεπτυγμένη εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Λυὼν καὶ ἡ μελισσοκομία εἰς τὰς παρὰ τὴν Μεσόγειον περιοχάς. Ἔχει ἡ Γαλλία ἐπάρκειαν κρέατος, γάλακτος, βουτύρου, τυροῦ καὶ αὐγῶν ἀπὸ τὴν πτηνοτροφίαν της. Εἰς τὰ ὀροπέδια τῶν Σεβεννῶν παράγονται τὰ παγκοσμίως γνωστὰ τυριὰ Ροκφὸρ καὶ Γκρουγιέρ .

Ἁλιεία . Αἱ πρὸς τὸν Ἀτλαντικὸν καὶ τὴν θάλασσαν τῆς Μάγχης ἀκταὶ τῆς Γαλλίας ἔχουν ἀρκετοὺς ἰχθῦς (ἰδίως σαρδέλλες καὶ ρέγγες), οἱ ὁποῖοι ἁλιεύονται κατὰ μάζας, πλησίον δὲ εἶναι καὶ ἡ ἰχθυοβριθὴς Β. Θάλασσα. Οἱ Βρετόνοι καὶ Νορμανδοὶ ἁλιεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπολογίζονται εἰς 100.000 φθάνουν, μὲ τοὺς ἁλιευτικοὺς στολίσκους των, μέχρι τῆς Ἰσλανδίας καὶ τῆς Νέας Γῆς (Β. Ἀμερική). Εἶναι τόση ἡ ἀπόδοσις τῆς ἁλιείας, ὥστε οἱ ἁλιευόμενοι ἰχθύες ὄχι μόνον ἐπαρκοῦν διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν, ἀλλὰ τροφοδοτεῖται δι’ αὐτῶν καὶ ἡ ὑπάρχουσα βιομηχανία κονσερβῶν καὶ παστῶν ἰχθύων, ἐκ τῶν ὁποίων γίνεται ἀρκετὴ ἐξαγωγή.

Ὁ δασικὸς πλοῦτος τῆς Γαλλίας δὲν εἶναι σημαντικὸς καὶ διὰ τοῦτο γίνεται εἰσαγωγὴ ξυλείας. Δάση ὑπάρχουν μόνον εἰς τὰ ὀρεινὰ καὶ τὰ ἀμμώδη παραθαλάσσια μέρη (πεῦκα)· τοῦτο, διότι αἱ ἐκχερσώσεις διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν εὐφόρων πεδινῶν ἐκτάσεων εἰς τὴν γεωργίαν, κατέστρεψαν τὰ μεγάλα δάση, τὰ ὁποῖα παλαιότερον ὑπῆρχον εἰς τὰ πεδινὰ μέρη.

Ὀρυκτά . Ὑπάρχουν ἄνθρακες εἰς τὰ πρὸς τὸ Βέλγιον σύνορα τῆς Β.Α. Γαλλίας (περιοχὴν τῆς Λίλλης) (Χάρτ. 29) , εἰς τὸ λεκανοπέδιον τοῦ Μοζέλλα (πλησίον τοῦ Γερμανικοῦ Σάαρ), εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ ῾Αγ. Στεφάνου (Σαίντ-Ἐτιέν) καὶ ἀλλαχοῦ. Ὑπάρχουν πλούσια σιδηρομεταλλεύματα εἰς τὴν Λωρραίνην, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κάμνει ὥστε ἡ ΒΑ. Γαλλία νὰ εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν βιομηχανικὸν τμῆμα τῆς χώρας. Σιδηρομεταλλεύματα ὑπάρχουν καὶ εἰς διάφορα ἄλλα μέρη τῆς Γαλλίας. Εἰς μικροτέρας ποσότητος ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ὀρυκτά, π.χ. μόλυβδος, ἅλας, ψευδάργυρος, βωξῖται, χαλκὸς κλπ. Εἰς τὴν Ἀλσατίαν ὑπάρχει ἀρκετὴ ποτάσα.

Βιομηχανία . Αἱ περισσότεραι βιομηχανίαι καὶ ἰδίως αἱ βαρεῖαι τοιαῦται ἔχουν συγκεντρωθῆ εἰς τὴν ΒΑ. Γαλλίαν, δηλαδὴ εἰς τὰς περιοχὰς τοῦ ἄνθρακος καὶ τῶν σιδηρομεταλλευμάτων. Ἐδῶ ὑπάρχουν τὰ μεγάλα μεταλλουργικὰ ἐργοστάσια (ὑψικάμινοι, χυτήρια, χαλυβουργεῖα, ἐργοστάσια κατασκευῆς μηχανῶν καὶ μηχανημάτων, ἀτμομηχανῶν, γεωργικῶν μηχανῶν, βαγονίων κλπ.), καθὼς καὶ ἐργοστάσια ὑφαντουργικά. Κατόπιν ἔρχεται, ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν, ἡ περιοχὴ τῶν Παρισίων μὲ ἐργοστάσια αὐτοκινήτων, χημικῶν προϊόντων καὶ χρωμάτων, ἀρωμάτων, κοσμημάτων, παιχνιδιῶν, ἐνδυμάτων καὶ εἰδῶν γενικῶς μόδας καὶ πολυτελῶν ἀντικειμένων. Ἡ Λυὼν φημίζεται διὰ τὰ μεταξωτά της, τὸ Σαίντ-Ἐτιὲν (Ἁγ.Στέφανος) διὰ τὰ ὅπλα του καὶ οἱ Παρίσιοι διὰ τὰ κομψοτεχνήματα, τὰ εἴδη μόδας καὶ τὰ ἀρώματά των. Ὑπάρχουν ἐπίσης βιομηχανίαι παραγωγῆς οἴνου καὶ οἰνοπνεύματος, σακχάρεως, δερμάτων, κονσερβῶν ἰχθύων, χάρτου, δαντελλῶν, ταπήτων, ὀργάνων ἀκριβείας, κομψοτεχνημάτων κλπ.

Συγκοινωνία. Ἐμπόριον . Πυκνὸν δίκτυον σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ θαυμασίων αὐτοκινητοδρόμων διασχίζει ὁλόκληρον τὴν Γαλλίαν. Ἡ μεταφορὰ διὰ τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν αὐτοκινήτων ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων, γίνεται ταχύτατα καὶ μὲ μικράν, σχετικῶς πρὸς ἄλλας χώρας, δαπάνην. Οἱ πλωτοὶ ποταμοὶ καὶ τὸ πλῆθος τῶν διωρύγων διευκολύνουν καὶ αὐτὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὸ ἐσωτερικὸν μεταξὺ τῶν διαφόρων περιοχῶν τῆς Γαλλίας ἐμπόριον. Πλὴν αὐτῶν ὑπάρχει πυκνὴ ἀεροπορικὴ συγκοινωνία τόσον μεταξὺ τῶν μεγάλων πόλεων τῆς Γαλλίας, ὅσον καὶ μὲ τὸ ἐξωτερικόν. Τὸ ἀεροδρόμιον τῶν Παρισίων (Λὲ Μπυρζὲ) εἶναι ἓν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων ἀεροδρομίων τοῦ κόσμου. Τὸ ἐμπόριον μὲ τὸ ἐξωτερικὸν διενεργεῖται ἀτμοπλοϊκῶς διὰ τῶν πρὸς τὸν ᾽Ατλαντικὸν καὶ τὴν Μεσόγειον λιμένων, ἀλλὰ καὶ σιδηροδρομικῶς μὲ τὰς διαφόρους Εὐρωπαϊκὰς χώρας.

Ἐξάγει ἡ Γαλλία κυρίως: ὑφάσματα καὶ ἐνδύματα ἕτοιμα (βαμβακερά, μάλλινα καὶ μεταξωτά), δέρματα καὶ δερμάτινα εἴδη, κομψοτεχνήματα, χάρτην καὶ βιβλία, αὐτοκίνητα, φάρμακα καὶ χημικὰ προϊόντα, μηχανὰς καὶ μηχανήματα, ὄργανα ἀκριβείας, σάπωνας καὶ ἀρώματα, κονσέρβας ἰχθύων, οἴνους καὶ ποτὰ διάφορα.

Εἰσάγει κυρίως: Βάμβακα, ἔρια, ἀκατέργαστον μέταξαν, σπέρματα ἐλαιοῦχα (ἰδίως ἀραχίδας ἀπὸ τὰς τέως Γαλλικὰς ἀποικίας τῆς Ἀφρικῆς), ἀκατέργαστα δέρματα, καφέν, ὄρυζαν, μεταλλεύματα (ἐκτὸς ἀπὸ σιδηρομετάλλευμα), ξυλείαν, ἄνθρακα καὶ πετρέλαιον. Αἱ κυριώτεραι χῶραι, μὲ τὰς ὁποίας ἔχει ἐμπορικὰς συναλλαγάς, πλὴν τῶν ἀποικιῶν της, εἶναι αἱ: Ἡν. Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, ἡ Ἀγγλία, τὸ Βέλγιον, ἡ Γερμανία, ἡ Ἑλβετία καὶ ἡ Ἰταλία. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξάγει κυρίως μηχανάς, αὐτοκίνητα, ὄργανα ἀκριβείας, ὑφάσματα, κονσέρβας ἰχθύων, φάρμακα, βιβλία, ἀρωματικοὺς σάπωνας καὶ ἀρώματα, εἰσάγει δὲ καπνόν, ἔλαια καὶ ἐλαίας, σταφίδα, σῦκα καὶ σμύριδα. Ἐσχάτως εἰσάγονται εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ Ἑλληνικοὶ οἶνοι ἐπ’ ἀνταλλαγῇ βιομηχανικῶν προϊόντων.

Οἱ κάτοικοι εἶναι, σχεδὸν ἐν τῇ ὁλότητί των, Καθολικοὶ κατὰ τὸ θρήσκευμα .

Νόμισμα ἔχει τὸ φράγκον ὑποδιαιρούμενον εἰς 100 σαντὶμ (λεπτά).

Πολίτευμα. Κάτοικοι. Πόλεις . Ἡ Γαλλία εἶναι Δημοκρατία , ἔχει δὲ πληθυσμὸν 45.355.000 κ. καὶ πυκνότητα 80 κ. κατὰ τετρ. χιλιόμετρον. Εἶναι δηλαδὴ ἡ Γαλλία, ἐν σχέσει μὲ τὸν πλοῦτον τὸν ὁποῖον, ὡς ἀνωτέρω εἴπομεν, ἔχει, μία χώρα ἀραιῶς κατοικουμένη.

Αἱ σπουδαιότεραι πόλεις της εἶναι:

Εἰς τὸ Λεκανοπέδιον τῶν Παρισίων αἱ: Παρίσιοι: (2.850.000 καὶ μὲ τὰ προάστιά των 4.825.000 κ.), οἱ ὁποῖοι μὲ τὸν πληθυσμόν των συγκεντρώνουν πλέον τοῦ 1/10 τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Γαλλίας. Εἶναι καὶ ἡ πνευματικὴ πρωτεύουσα τῆς Γαλλίας ἔχουσα Πανεπιστήμιον παλαιότατον (χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ 12ου μ.Χ. αἰῶνος) καὶ διάφορα ἄλλα Ἀνώτατα Πνευματικὰ ἱδρύματα. Ἔχει ὡραίους δρόμους, πάρκα, τὸν πύργον τοῦ Ἄϊφελ , τὴν Παναγίαν τῶν Παρισίων , μίαν τῶν ὡραιοτέρων ἐκκλησιῶν. Μὲ τὸ Πάνθεον , τὰ ἀνάκτορα τοῦ Λούβρου , τὰ ὁποῖα ἔχουν σήμερον μεταβληθῆ εἰς Μουσεῖον καὶ εἶναι ἓν ἐκ τῶν πλουσιωτέρων μουσείων τοῦ κόσμου, τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας καὶ τὴν Ἁψῖδα (τόξον) τοῦ Θριάμβου (ἄρκ ντὲ τριόμφ), κάτωθεν τοῦ ὁποίου καίει ἡ φλὸξ τοῦ Ἀγνώστου στρατιώτου, μὲ τὰ μεγάλα των ἐμπορικὰ καταστήματα καὶ κέντρα διασκεδάσεως, εἶναι ἀπὸ τὰς ὡραιοτέρας πρωτευούσας τοῦ κόσμου καὶ προσελκύουν κατ’ ἔτος χιλιάδας ξένων. Εἶναι συγχρόνως ἡ πόλις τῶν ἀρωμάτων καὶ κομψοτεχνημάτων, ἡ πρωτεύουσα τῆς μόδας, κόμβος σιδηροδρομικῶν συγκοινωνιῶν, σημαντικὸς ποτάμιος ἐπὶ τοῦ Σηκουάνα λιμὴν καὶ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν κέντρον. Τὸ χρηματιστήριον τῶν Παρισίων εἶναι ἰσάξιον τοῦ χρηματιστηρίου τοῦ Λονδίνου καὶ τῆς Ν. Ὑόρκης.

Εἰς τὰ Β. τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Παρισίων ἐκτείνεται ἡ βιομηχανικωτέρα καὶ πυκνότερον κατοικουμένη περιοχὴ τῆς Γαλλίας.Σπουδαιότεραι πόλεις ἐδῶ, ἅπασαι μὲ ἀκμάζουσαν βιομηχανίαν, εἶναι αἱ: Ρουμπαὶ καὶ Λίλλη (270.000 καὶ 360.000 κ. ἑκάστη μετὰ τῶν περιχώρων της). Νοτιώτερον τούτων ἡ Ρουένη , πρωτεύουσα τῆς Νορμανδίας καὶ ἡ Ἀμιένη (100.000 κ.), ἀμφότεραι πόλεις βιομηχανικαί, ἡ πρώτη δὲ καὶ σημαντικὸς λιμὴν ἐπὶ τοῦ Σηκουάνα. Αἱ Βερσαλλίαι , πλησίον τῶν Παρισίων μὲ λαμπρὰ ἀνάκτορα (εἰς ταῦτα ὑπεγράφη ἡ εἰρήνη κατὰ τὸν Α´ Παγκόσμιον πόλεμον) καὶ ὡραίους κήπους. Εἰς τὰ πρὸς τὸν Ἀτλαντικὸν καὶ τὴν θάλασσαν τῆς Μάγχης παράλια τοῦ λεκανοπεδίου εὑρίσκονται, ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον, ἡ Δουγκέρκη , τὸ Καλαί , ἡ Βουλώνη καὶ ἡ Διέππη πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μικροὺς τεχνητοὺς λιμένας (ἡ παραλία εἶνα ἐδῶ ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴδομεν χθαμαλὴ καὶ ἀμμώδης μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν ὕπαρξιν φυσικῶν λιμένων). Οἱ ὡς ἄνω 4 λιμένες ἐξυπηρετοῦν τὴν μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας συγκοινωνίαν καὶ ἔχουν πληθυσμὸν κάτω τῶν 100.000 κ. ἑκάστη. Χάβρη (175.000 κ. μὲ περίχωρα) εἷς ἐκ τῶν μεγαλυτέρων λιμένων τῆς Γαλλίας εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ ποταμοκόλπου τοῦ Σηκουάνα. Βρέστη καὶ Χερβοῦργον (110.000 κ. ἑκάστη). Εἶναι αἱ τρεῖς αὐταὶ πόλεις παράλιαι ἔχουσαι σημαντικοὺς λιμένας. Ἡ πρώτη εἶναι καὶ πολεμικὸς λιμήν. Ἔχουν καὶ αἱ τρεῖς μεγάλα ναυπηγεῖα. Νάντη (225.000 κ.) ποτάμιος λιμὴν ἐπὶ τοῦ Λίγηρος.

Εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀκουϊτανίας σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Μπορντὼ (415.000 κ. μὲ περίχωρα) ἡ πέμπτη ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν πόλις τῆς Γαλλίας, φημιζομένη διὰ τοὺς οἴνους της. Εἶναι σημαντικὸς ποτάμιος λιμὴν ἐπὶ τοῦ Γαρούνα καὶ πλησίον τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ σχηματιζομένου ποταμοκόλπου. Ἐπὶ τοῦ Γαρούνα καὶ εἰς τὸ ΝΑ. ἄκρον τοῦ λεκανοπεδίου εὑρίσκεται καὶ ἡ Τουλούζη (270.000 κ.).

Εἰς τὴν Ν. Γαλλίαν ἐκτεινομένην πρὸς Α. τῆς Τουλούζης καὶ πρὸς Ν. τῆς Κεντρικῆς ὀροσειρᾶς, λεγομένην δὲ καὶ Μιντί , ἀνευρίσκομεν σπουδαιοτέρας πόλεις τὰς Μονπελιὲ καὶ Νὶμ περὶ τοὺς 100.000 κ. ἑκάστη. Ἀνατολικώτερον τῶν δύο ὡς ἄνω πόλεων ἀρχίζει ἡ κοιλὰς τοῦ Ροδανοῦ, εἰς τὰ παράκτια τῆς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Μασσαλία (660.000 κ.), ἡ δευτέρα εἰς πληθυσμὸν πόλις τῆς Γαλλίας καὶ ὁ μεγαλύτερος λιμὴν τῆς Μεσογείου. Παλαιὰ ἀποικία τῶν Φωκαέων εἶναι πόλις βιομηχανική, προμηθεύουσα τὴν παγκόσμιον ἀγορὰν μὲ ἐλαιοῦχα προϊόντα προερχόμενα ἀπὸ τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον ἐξάγει ἐκ τῶν ἀραχίδων τῆς Σενεγάλης (τέως Γαλλικῆς ἀποικίας εἰς τὴν Ἀφρικήν). Τὰ σαπωνοποιεῖα της καὶ τὰ ἐργοστάσια κατασκευῆς κηρίων εἶναι ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα τοῦ κόσμου. Τουλὼν (140.000 κ.), πολεμικὸς λιμήν. Νίκαια (244.000 κ.), μητρόπολις τῆς Κυανῆς Ἀκτῆς. Ὡραία πόλις μὲ θαυμασίας ἐπαύλεις καὶ ὁδούς· ὀνομαστὴ εἶναι ἡ παραλιακὴ λεωφόρος ἡ ὀνομαζομένη « Προμενὰντ ντὲζ’ Ἀγγλαί ». Εἶναι τὸ μεγαλύτερον τουριστικὸν κέντρον τοῦ κόσμου. Ἡ περιοχὴ ἔχει μεγάλους ἐλαιῶνας παράγοντας ἀρίστης ποιότητος ἔλαιον καθὼς καὶ μεγάλους ἀνθοκήπους, ἀπὸ τὰ ἄνθη τῶν ὁποίων ἐξάγονται ἀρώματα.

Εἰς τὸ ὑπόλοιπον τῆς κοιλάδος τοῦ Ροδανοῦ καὶ ἐν συνεχείᾳ τῆς κοιλάδος τοῦ Σὼν (παραποτάμου τοῦ Ροδανοῦ) καθὼς καὶ τὰς Ἄλπεις καὶ τὴν Κεντρικὴν ὀροσειρὰν καὶ τὰ ὀροπέδια, σημαντικώτεραι πόλεις εἶναι αἱ: Λυὼν (649.000 κ. μὲ περίχωρα). Εὑρίσκεται εἰς τὴν συμβολὴν τῶν ποταμῶν Σὼν καὶ Ροδανοῦ, ἐπὶ τῆς κοιλάδος τοῦ Ροδανοῦ. Εἶναι κόμβος συγκοινωνιῶν καὶ βιομηχανικὸν κέντρον, φημιζόμενον διὰ τὴν βιομηχανίαν του μεταξωτῶν. Πλησίον τῆς Λυὼν εὑρίσκονται τρεῖς βιομηχανικαὶ πόλεις αἱ: Κρεζό, Σαὶντ Ἐτιὲν (῾Αγ. Στέφανος) καὶ Κλερμὸν-Φεράν ˙ τὴν βιομηχανικήν των ἀνάπτυξιν αἱ πόλεις αὗται ὀφείλουν εἰς τὸ ὅτι εὑρίσκονται πλησίον ἀνθρακωρυχείων. Αἱ διάφοροι βιομηχανίαι τῆς πόλεως Σαὶντ Ἐτιὲν ἀπασχολοῦν πλέον τῶν 100.000 ἐργατῶν, εἶναι δὲ ὀνομαστὰ τὰ παραγόμενα ἐκεῖ ὅπλα. Τὸ Κρεζὸ ἔχει βαρεῖαν μεταλλουργίαν παράγουσαν τηλεβόλα, ἀτμομηχανάς, βαγόνια κ.λ.π. Τὸ Κλερμὸν-Φερὰν ἔχει ἐργοστάσια ἐπεξεργασίας καουτσούκ.Μεγαλυτέρα τῶν τριῶν πόλεων εἶναι τὸ Σαὶντ-᾽Ετιὲν (185.000κ.). Βορειοδυτικῶς τοῦ Κρεζὸ εὑρίσκεται ἡ Ντιζὸν (117.000 κ.) ἀγορὰ διὰ τοὺς περιφήμους οἴνους τῆς Βουργουνδίας καὶ ΝΑ. τῆς Λυών, ἐπὶ τῶν Ἄλπεων, εὑρίσκεται ἡ Γρενόβλη (Γκρενόμπλ 147.000 κ.), εἰς βιομηχανικὴν περιοχὴν λόγῳ τοῦ ὑπάρχοντος ἐκεῖ ἀφθόνου λευκοῦ ἄνθρακος.

Βορειοανατολικὴ Γαλλία. Μεταξὺ τῶν Βοσγίων καὶ τοῦ Ρήνου ἐκτείνεται ἡ Ἀλσατία καὶ δυτικῶς τῶν Βοσγίων ἡ Λωρραίνη . Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι ἐδῶ: εἰς μὲν τὴν Λωρραίνην , τὸ Νανσὺ (176.000 κ. μὲ περίχωρα), κέντρον μεταλλουργίας (διότι πλησίον ὑπάρχουν σιδηρομεταλλεύματα) καὶ τὰ Μὲτς καὶ Βερντέν , παλαιὰ φρούρια γνωστὰ ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν. Εἰς τὴν Ἀλσατίαν σπουδαιοτέρα πόλις εἶναι τὸ Στρασβοῦργον (239.000 κ. μὲ περίχωρα), κόμβος συγκοινωνιῶν καὶ σπουδαῖος λιμὴν ἐπὶ τοῦ Ρήνου.

Νῆσοι τῆς Γαλλίας. Μεγαλυτέρα ἐκ τῶν νήσων τῆς Γαλλίας εἶναι ἡ Κορσικὴ εἰς τὴν Δ. Μεσόγειον. Ἡ Κορσικὴ ἔχει ἔκτασιν 8725 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 300.000. Εἶναι ἀραιῶς κατοικημένη (μόλις 34 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ.), διότι εἶναι νῆσος ὀρεινή. Παρὰ τὸ μικρὸν τοῦ μεγέθους της ἔχει ὄρη τῶν ὁποίων τὸ ὕψος φθάνει τὰς 2700 μ. Τὸ Μεσογειακὸν κλῖμα της ἐπιτρέπει τὴν εὐδοκίμησιν τῆς ἐλαίας, τῆς ἀμπέλου, τῶν ἑσπεριδοειδῶν καὶ διαφόρων ὀπωροφόρων δένδρων. Καλλιεργεῖται μόλις τὸ ⅓ τοῦ ἐδάφους τῆς νήσου καὶ τὸ ὑπόλοιπον τὸ μὲν ἀκάλυπτον χρησιμοποιεῖται διὰ βόσκησιν προβάτων, τὸ δὲ ἄλλο σκεπάζεται ἀπὸ πυκνοὺς θάμνους ἢ δάση. Τὸ Αἰάκιον (33.000 κ.) εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Κορσικῆς. Ἡ Γαλλία ἦτο μέχρι τοῦ ΒϘ Παγκοσμίου πολέμου μεγάλη Ἀποικιακὴ Δύναμις ἔχουσα μεγάλας ἀποικίας εἰς τὴν Ν.Α. Ἀσίαν ( Γαλλικὴ Ἰνδοκίνα ) καὶ τὴν Ἀφρικήν. Τὸ σύνολον ὅμως σχεδὸν τῶν ἀποικιῶν τούτων ἀπέκτησαν τὴν ἀνεξαρτησίαν των καὶ εἶναι σήμερον ἀνεξάρτητοι Δημοκρατίαι.

Μονακὸ

Ἀνατολικῶς τῆς Νικαίας καὶ πλησίον τῶν πρὸς τὴν Ἰταλίαν συνόρων τῆς Γαλλίας εὑρίσκεται τὸ Μονακό . Τοῦτο εἶναι μικρὸν ἀνεξάρτητον κρατίδιον (πριγκηπᾶτον), τὸ μικρότερον μετὰ τὸ Κράτος τοῦ Βατικανοῦ κρατίδιον τῆς Εὐρώπης. Ἡ ἔκτασίς του εἶναι ἓν τετρ. χιλιομ. Ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν βραχώδη μικρὰν χερσόνησον (Χάρτ.30) , μίαν παραλιακὴν λωρίδα γῆς μήκους 3.000 μ., καὶ πλάτους τὸ ὁποῖον εἰς μερικὰ μέρη της μόλις φθάνει τὰ 1.000 μ. καὶ ἀπὸ τρεῖς συνεχομένας πολίχνας ἤτοι: Τὸ Μονακό , τὴν Λά Κονταμὶν καὶ τὸ Μόντε Κάρλο . Ὁ πληθυσμὸς εἶναι 22.000 μόνιμοι κάτοικοι. Τὸ κρατίδιον συντηρεῖται κυρίως ἀπὸ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τοῦ περιφήμου Καζίνου (χαρτο παιγνίου) τοῦ Μόντε Κάρλο καὶ ἀπὸ τὸν Τουρισμόν. Πολλοὶ περιηγηταὶ ἐπισκέπτονται τὸ Μονακὸ καθ’ ἕκαστον ἔτος καὶ αὐξάνει σημαντικῶς ἀπὸ αὐτοὺς ὁ πληθυσμός του.

Λουξεμβοῦργον

Τό Λουξεμβοῦργον εἶναι Μέγα Δουκᾶτον (εἶδος Συνταγματικῆς Μοναρχίας), λεγόμενον οὕτω διότι ό ἀνώτατος ἄρχων, ὁ ὁποῖος εἶναι κληρονομικός, λέγεται Μέγας Δούξ. Εὑρίσκεται μεταξὺ τῆς Γαλλίας, τῆς Γερμανίας καὶ τοῦ Βελγίου, ἔχον ἔκτασιν 2.586 τετρ. χιλιομ. Ὁ πληθυσμός του ἀνέρχεται εἰς 324.000 μὲ πυκνότητα 120 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ. Οἱ κάτοικοι ἀπασχολοῦνται μὲ τὴν γεωργίαν, τὴν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν. Τὸ Λουξεμβοῦργον ἔχει πλούσια ὀρυχεῖα σιδηρομεταλλεύματος, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν συνέχειαν τῶν τοιούτων τῆς Λωρραίνης καὶ ἔχει διὰ τοῦτο ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν παραγωγῆς χυτοσιδήρου καὶ χάλυβος. Ἡ μεγαλυτέρα πόλις καὶ πρωτεύουσα εἶναι τὸ Λουξεμβοῦργον (70.000 κ.), πόλις βιομηχανική.Οἱ κάτοικοι ὁμιλοῦν τὴν Γαλλικὴν ἀλλὰ καὶ διάλεκτον ἰδίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἀρκετὰς Γερμανικὰς καὶ Γαλλικὰς λέξεις.

Βέλγιον

Ὅρια. Ἔκτασις. Τὸ Βέλγιον συνορεύει πρὸς Β. καὶ ΒΑ. μὲ τὴν Ὁλλανδίαν, Α. μὲ τὴν Γερμανίαν καὶ ΝΑ. μὲ τὸ Λουξεμβοῦργον. Πρὸς τὰ Ν. καὶ τὰ ΝΔ. του συνορεύι τὴν Γαλλίαν καὶ πρὸς τὰ Δ. καὶ τὰ ΒΔ. βρέχεται ἀπὸ τὴν Βορ. Θάλασσαν. Ἔχει ἔκτασιν 30.507 τετρ. χιλιομ. (εἶναι ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν ὀλίγον μεγαλύτερον τῆς Ἀλβανίας καὶ ἔχει τὸ ⅕ σχεδὸν τῆς ἐκτάσεως Ἑλλάδος (Χάρτ. 31) .

Φυσικαὶ περιοχαί . Μορφολογία τοῦ ἐδάφους . Τὸ Βέλγιον δυνάμεθα νὰ τὸ χωρίσωμεν εἰς τρεῖς φυσικὰς περιοχάς, δηλαδή:

Τὸ λεγόμενον Κάτω Βέλγιον. Εἶναι τοῦτο τὸ πρὸς τὴν Βόρειον Θάλασσαν τμῆμα τοῦ Βελγίου, τὸ ὁποῖον εἰς πολλά του μέρη εἶναι χαμηλότερον τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης (διὰ τοῦτο ἄλλωστε τὸ τμῆμα τοῦτο τοῦ Βελγίου λέγεται καὶ Κάτω Βέλγιον). Ἡ παραλία εἶναι γενικῶς ἀμμώδης καὶ ὑπάρχουν λόφοι ἄμμου, ἀμμοθῖνες δηλαδή, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν τὴν θάλασσαν νὰ πλημμυρίζῃ τὴν ξηράν. Ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἀμμοθῖνες ἐκεῖ γίνονται, διὰ νὰ μὴ πλημμυρίζῃ ἡ θάλασσα τὴν ξηράν, τεχνητὰ φράγματα. Τὸ μέσον ὕψος τοῦ Κάτω Βελγίου εἶναι 20 μ.

Τὸ Μέσον Βέλγιον . Εὑρίσκεται τοῦτο ἀνατολικῶς τοῦ προηγουμένου καὶ εἶναι τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τοῦ Βελγίου. Εἶναι πεδινὴ ἔκτασις μέσου ὕψους 100 μ. ἀποτελοῦσα μέρος τῆς Μεγάλης Εὐρωπαϊκῆς πεδιάδος. Εἶναι γενικῶς περιοχὴ εὔφορος πλὴν τοῦ πρὸς τὴν Ὁλλανδίαν μέρους, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀμμῶδες καὶ ἄγονον.

Τὸ Ἄνω Βέλγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ περιοχὴ τῆς ὀροσειρᾶς τῶν Ἀρδεννῶν . Αἱ Ἀρδένναι, παλαιὰ ὄρη (ὁ σχηματισμός των ὀφείλεται εἰς πτύχωσιν παλαιοτέραν τῆς Ἀλπικῆς) ἔχουν διαβρωθῆ καὶ διὰ τοῦτο εἶναι χαμηλαὶ (695 μ.). Εἶναι τὸ μόνον μέρος τοῦ Βελγίου ὅπου συναντῶνται ἀξιόλογα δάση.

Κλῖμα. Ποταμοί. Τὸ κλῖμα τοῦ Βελγίου εἶναι ὠκεάνιον, δηλαδὴ μὲ ἠπίους χειμῶνας, δροσερὰ θέρη καὶ ἀφθόνους βροχὰς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Αὗται τροφοδοτοῦν μὲ ὕδωρ ἀρκετοὺς ποταμούς. Σπουδαιότεροι ἐκ τούτων εἶναι οἱ: Μόζας (ἢ Μεύσης ), ὁ ὁποῖος εἰσέρχεται εἰς τὸ Βέλγιον ἀπὸ τὴν Γαλλίαν παρὰ τὴν συνοριακὴν πολίχνην Ζιβέ . Διέρχεται διὰ τῶν πόλεων Ναμὺρ καὶ Λιέγης καὶ εἰσχωρεῖ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, ἀφοῦ σχηματίσει ἐπ’ ἀρκετὸν διάστημα τὰ φυσικὰ ΒΑ. σύνορα Βελγίου καὶ Ὁλλανδίας. Πηγάζει ἀπὸ τὰ Γαλλικὰ Ὀροπέδια καὶ χύνεται εἰς τὴν Β. θάλασσαν. Σκάλδις (ἢ Ἐσκώ ). Εἰσχωρεῖ καὶ οὗτος εἰς τὸ Βέλγιον ἐκ τῆς Β. Γαλλίας, διέρχεται ἐκ τῆς Γάνδης καὶ χύνεται εἰς τὴν Β. Θάλασσαν παρὰ τὴν Ἀμβέρσαν, σχηματίζων ποταμόκολπον.

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Τὸ κατὰ τὸ πλεῖστον εὔφορον τοῦ ἐδάφους τοῦ Βελγίου, αἱ ἄφθονοι καὶ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος βροχαί, καθὼς καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ καλλιέργεια καὶ ἡ χρησιμοποίησις λιπασμάτων, κάμνουν ὥστε νὰ παράγωνται ἄφθονα καὶ ποικίλα γεωργικὰ προϊόντα. Ἡ γεωργία εἶναι ἀνεπτυγμένη εἰς ὅλον τὸ Βέλγιον, πλὴν τῆς ἀμμώδους πρὸς τὴν Ὁλλανδίαν περιοχῆς, τῆς καλουμένης Καμπίν , καὶ τοῦ ὀρεινοῦ καὶ καλυπτομένου ἀπὸ δάση καὶ βοσκοτόπους Ἄνω Βελγίου, ὅπου ἐπικρατεῖ ἡ κτηνοτροφία προβάτων καὶ αἰγῶν. Καλλιεργοῦνται δημη τριακά, γεώμηλα, λυκίσκος (μπυρόχορτο) σακχαρότευτλα, τεῦτλα διὰ τὴν διατροφὴν κτηνῶν, λίνον, ὄσπρια, λαχανικά, ὀπωροφόρα δένδρα κ.λ.π. Ὑπάρχουν καὶ πολλὰ τεχνητὰ λειβάδια, ὅπου ἐκτρέφονται βοοειδῆ διὰ τὸ γάλα καὶ τὸ κρέας των. Ὑπολογίζονται ταῦτα εἰς 2,5 ἑκατομ. καὶ ἐκ τούτων τὸ 1 ἑκατομ. εἶναι γαλακτοπαραγωγικαὶ ἀγελάδες. Ἐκτρέφονται ἐπίσης πολλοὶ χοῖροι (διότι ἡ διατροφή των γινομένη ἀπὸ τὰ ἀπορρίμματα τῆς τυροκομίας καὶ τῆς σακχαροποιΐας δὲν στοιχίζει πολύ). Ἡ πτηνοτροφία ἐπίσης καὶ ἡ κονικλοτροφία ἔχουν μεγάλην ἀνάπτυξιν.

Ὀρυκτὰ καὶ Βιομηχανία. Τὸ Βέλγιον ἔχει ἀρκετὸν ἄνθρακα καὶ ἠλεκτρικὴν ἐνέργειαν λόγῳ δὲ τούτου ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν. Εἰς τοῦτο συντελεῖ καὶ τὸ ὅτι εὑρίσκονται πλησίον του τὰ σιδηρομεταλλεύματα τοῦ Λουξεμβούργου. Τὰ ἀνθρακωρυχεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἐργάζονται καὶ ἀρκετοὶ Ἕλληνες, εὑρισκόμενα κυρίως εἰς τὴν περιοχὴν τῶν πόλεων Μὸνς καὶ Σαρλερουά , ἀποτελοῦν συνέχειαν τῶν ἀνθρακούχων στρωμάτων τῆς Β. Γαλλίας (βλ. Χάρτ. 29) . Μεταξὺ τῶν βιομηχανιῶν τὴν πρώτην θέσιν κατέχει ἡ ὑφαντουργία. Κατασκευάζονται ὑφάσματα μάλλινα, βαμβακερά, λινά, ὀθόναι, δαντέλλαι, βελοῦδα, ὑφάσματα διὰ ταπετσαρίες κ.λ.π. Εἶναι ὀνομασταὶ αἱ δαντέλλαι καὶ τὰ βελοῦδα τῶν Βρυξελλῶν, τὰ βαμβακερὰ τῆς Φλάνδρας, τὰ μάλλινα τῆς Λιέγης καὶ τὰ λινὰ τῆς Τουρναί. Πλησίον τῶν ἀνθρακωρυχείων (Μόνς, Σαρλερουά, Ναμύρ, Λιέγη, Βερβιὲ) ὑπάρχει ἀνεπτυγμένη μεταλλουργία (κατασκευάζονται μηχαναὶ καὶ μηχανήματα διάφορα, ὅπλα, ἀτμομηχαναί, βαγόνια κ.λ.π.). Ἐπίση εἶναι ἀνεπτυγμένη ἡ βιομηχανία χημικῶν προϊόντων καὶ ἡ ὑαλουργία, ἡ Ἀμβέρσα δὲ ἔχει τὰ πρωτεῖα εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν ἀδαμάντων. Ὑπάρχουν ἐπίσης πολλὰ ζυθοποιεῖα (οἱ Βέλγοι κάμνουν μεγάλην κατανάλωσιν ζύθου), σακχαροποιεῖα, ἐργοστάσια κατασκευῆς κονσερβῶν, βυρσοδεψεῖα, κλπ.

Συγκοινωνία. Ἐμπόριον. Πυκνὸν δίκτυον σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, τὸ πυκνότερον τῆς Εὐρώπης, ἐξυπηρετεῖ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τῶν μικροτέρων οἰκισμῶν μεταξὺ των. Ὑπάρχει πυκνὸν δίκτυον ὡραίων ἀσφαλτοστρωμένων δρόμων, συμπληρωματικῶς δὲ ὑπάρχουν καὶ οἱ πο ταμοὶ (οἱ ὁποῖοι λόγῳ τοῦ πεδινοῦ τοῦ ἐδάφους δὲν ἔχουν ταχεῖαν ροὴν καὶ εἶναι ὅλοι πλωτοί), καθὼς καὶ πλῆθος διωρύγων, αἱ ὁποῖαι συνδέουν τοὺς ποταμοὺς τούτους μεταξύ των. Ὑπάρχει ἐπίσης ἀεροπορικὴ πυκνὴ ἐπικοινωνία μὲ τὸ ἐξωτερικόν.

Τὸ Βέλγιον εἰσάγει τρόφιμα (διότι εἶναι πυκνοκατοικημένον) καὶ πρώτας ὕλας διὰ τὴν βιομηχανίαν του καὶ ἐξάγει βιομηχανικὰ ποοϊόντα. Εἰσάγει κυρίως σῖτον, καφέν, βάμβακα, ἔρια, σιδηρομετὰλλευμα, δέρματα, ἐλαιοῦχα σπέρματα, ἀδάμαντας ἀκατεργάστους. Ἐξάγει κυρίως μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα, ἀτμομηχανὰς, σιδηροδρομικὰ βαγόνια, ὅπλα, ὑάλινα εἴδη, ὑφάσματα διάφορα καὶ κατειργασμένους ἀδάμαντας. Μεγαλυτέρας ἐμπορικὰς σχέσεις ἔχει μὲ τὸ Ἡν. Βασίλειον τὴν Γαλλίαν, Ὁλλανδίαν καὶ Γερμανίαν. Ὁ σπουδαιότερος λιμήν του εἶναι ἡ Ἀμβέρσα . Νομισματικὴ μονὰς εἶναι τὸ Βελγικὸν φράγκον , διαιρούμενον εἰς 100 σαντὶμ (λεπτά).

Πολίτευμα. Πληθυσμὸς. Κάτοικοι . Ὁ πληθυσμὸς τοῦ Βελγίου ἀνέρχεται εἰς 9.104.000 κ. (πυκνότης πληθ. 298 κ. κατὰ τετρ. χιλι ομ.). Εἶναι δηλαδὴ τὸ Βέλγιον ἡ πυκνότερον κατοικουμένη χώρα τῆς Εὐρώπης, μετὰ τὴν Ὁλλανδίαν. Τὸ πολίτευμα τοῦ Βελγίου εἶναι Συνταγματικὴ Βασιλεία , οἱ δὲ κάτοικοί του χωρίζονται εἰς τοὺς Φλαμανδοὺς καὶ τοὺς Βαλλώνους . Οἱ Φλαμανδοὶ κατοικοῦν τὸ Β. ἥμισυ τοῦ Βελγίου καὶ συγγενεύουν φυλετικῶς καὶ γλωσσικῶς μὲ τοὺς Γερμανούς. Οἱ Βαλλῶνοι συγγενεύουν φυλετικῶς μὲ τοὺς Γάλλους, ὁμιλοῦν Γαλλικὰ καὶ κατοικοῦν τὸ νότιον ἥμισυ τῆς χώρας. Καὶ αἱ δύο γλῶσσαι εἶναι ἐπίσημοι τὰ δὲ δημόσια ἔγγραφα γράφονται πάντοτε καὶ εἰς τὰς δύο γλώσσας. Ὡς πρὸς τὸ θρήσκευμα οἱ περισσότεροι κάτοικοι εἶναι Καθολικοί . (ὑπάρχουν καὶ Διαμαρτυρόμενοι ἢ Προτεστάνται).

Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Βρυξέλλαι (955.000 κ.), πρωτεύουσα τοῦ Βελγίου, κειμένη ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Σέν. Εἶναι κόμβος σιδηροδρομικῶν συγκοινωνιῶν, ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ πόλις, σημαντικὸς λιμὴν καὶ μία ἐκ τῶν ὡραιοτέρων πρωτευουσῶν τῆς Εὐρώπης. Ἔχει ὡραῖα μεσαιωνικὰ κτίρια, ὅπως τὸ Δημαρχεῖον καὶ τὰ Ἀνάκτορα, ὡραίας λεωφόρους, πάρκα, ἐξοχὰς κλπ. Ἀμβέρσα (585.000 κ.) ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ ποταμοῦ Σκάλδιος (Ἐσκώ), μέγας λιμὴν καὶ πόλις ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανική, φημιζομένη διὰ τὴν κατεργασίαν ἀδαμάντων. Γάνδη (228.000 κ.), ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ πόλις καὶ σημαντικὸς λιμήν, κειμένη εἰς τὴν συμβολὴν τῶν ποταμῶν Σκάλδιος καὶ Λύς. Λιέγη , (ἢ Λύττιχ 425.000 κ.) κειμένη ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Μεύση ἢ Μόζα ( Μαὶζ ) εἶναι πόλις βιομηχανικὴ μὲ ὀνομαστὰ ὁπλουργεῖα καὶ ἐργοστάσια κατασκευῆς παντὸς εἴδους μηχανῶν καὶ μηχανημάτων. Καὶ αἱ δύο ὡς ἄνω πόλεις εἶναι καὶ πνευματικὰ κέντρα ἔχοντα Πανεπιστήμιον. Μικρότεραι πόλεις (μὲ πληθυσμὸν 50-60 χιλ. κατ.) εἶναι ἡ Μαλίν , ἡ Μπρύζ , ἡ ὁποία λέγεται καὶ Βενετία τοῦ Βελγίου, διότι διέρχονται δι’ αὐτῆς πολλαὶ διώρυγες καὶ ἡ Ὀστάνδη εἰς τὴν Β. Θάλασσαν. Αἱ δύο πρῶται εἶναι πόλεις βιομηχανικαὶ μὲ βιομηχανίας κατασκευῆς ὑφασμάτων καὶ δαντελλῶν. Ἡ Ὀστάνδη εἶναι λιμήν, ὁ ὁποῖος ἐξυπηρετεῖ τὴν συγκοινωνίαν μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Εἶναι ἐπίσης λουτρόπολις καὶ ἁλιευτικὸν κέντρον. Μικρότεραι πόλεις (μὲ πληθυσμὸν κάτω τῶν 40.000 κ.) εἶναι αἱ: Λουβαίν , ἡ ὁποία ἔχει καὶ Πανεπιστήμιον, ἡ Τουρναί , εἰς τὴν ὁποίαν κατασκευάζονται ὡραῖα λινὰ ὑφάσματα, Μόνς, Ναμύρ, Σαρλερουά , κλπ. Τὸ Βέλγιον εἶχε μέχρι τοῦ 1960 μίαν μεγάλην ἀποικίαν εἰς τὴν Ἰσημερινὴν Ἀφρικήν, τὸ Βελγικὸν Κογκό , σημαντικὴν καὶ διὰ τὰ πλούσια μεταλλεῖα της τοῦ σήμερον πολυτίμου Οὐρανίου. Σήμερον, τὸ τέως Βελγικὸν Κογκό, εἶναι ἀνεξάρτητος Δημοκρατία.

Κάτω Χῶραι (Ὁλλανδία)

Ὅρια. Ἔκτασις. Αἱ Κάτω χῶραι, αἱ ὁποῖαι εἶναι συνήθως γνωσταὶ ὑπὸ τὸ ὄνομα «Ὁλλανδία» (ἐνῷ ἡ Ὁλλανδία εἶναι ἓν τμῆμα, μία ἐπαρχία, τῶν Κάτω Χωρῶν), συνορεύουν πρὸς Α. μὲ τὴν Γερμανίαν, πρὸς Δ. καὶ Β. μὲ τὴν Βορ. Θάλασσαν καὶ πρὸς Ν. μὲ τὸ Βέλγιον. Ἡ ἔκτασις τῶν Κάτω Χωρῶν, τὰς ὁποίας εἰς τὸ ἑξῆς κατὰ τὴν συνήθειαν θὰ ὀνομάζωμεν Ὁλλανδίαν, εἶναι 32.450 τετρ. χιλιομ.

Μορφολογία τοῦ ἐδάφους. Φυσικὰ διαμερίσματα. Ἡ Ὁλλανδία, ἀποτελοῦσα ἐν τῷ συνόλῳ της τμῆμα τῆς μεγάλης Εὐρωπαϊκῆς πεδιάδος , εἶναι χώρα πεδινή· οὐδεμία ἄλλη Εὐρωπαϊκὴ χώρα, ἐξαιρουμένης τῆς Δανίας, εἶναι τόσον πεδινή. Μέγα μέρος τῶν πρὸς τὴν Βορ. Θάλασσαν παραλίων της εἶναι χαμηλότερον τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἔχει ὕψος κυμαινόμενον μεταξὺ 0-200 μ. Δυνάμεθα τὴν Ὁλλανδίαν νὰ χωρίσωμεν εἰς δύο φυσικὰς περιοχάς: Τὴν Ἀνατολικὴν Ὁλλανδίαν , ἡ ὁποία ὡς ὑψηλοτέρα λέγεται καὶ Ἄνω Ὁλλανδία καὶ τὴν Δυτικὴν δηλ. τὴν πρὸς τὴν Βορ. Θάλασσαν, ἡ ὁποία εἶναι χαμηλὴ καὶ λέγεται Κάτω Ὁλλανδία (Χάρτ. 32) .

Ἡ Ἄνω Ὁλλανδία καλύπτεται ἀπὸ ἄμμους, χάλικας καὶ κροκάλας (ὑλικὰ μεταφερθέντα ὑπὸ τῶν παγετώνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν παγετώδη περίοδον τῆς ἡλικίας τῆς Γῆς εἶχον φθάσει μέχρις ἐκεῖ προερχόμενοι ἐκ τῶν Σκανδιναβικῶν Ἄλπεων).

Ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐκτάσεις μᾶλλον ἀγόνους δυναμένας νὰ ἀποδώσουν μόνον μὲ εὐρεῖαν χρησιμοποίησιν λιπασμάτων. Καλλιεργοῦνται διὰ τοῦτο εἰς αὐτὰς κυρίως γεώμηλα καὶ σίκαλις, ἐκτρέφονται πρόβατα καὶ ὑπάρχει καὶ μελισσοκομία.

Ἀντιθέτως ὅλη ἡ Δυτικὴ ἢ Κάτω Ὁλλανδία εἶναι εὔφορος, διότι ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐδάφη προσχωσιγενῆ, σχηματισθέντα ἀπὸ ὑλικὰ μεταφερθέντα ὑπὸ τοῦ ὕδατος καὶ κυρίως ἀπὸ τοὺς ποταμοὺς Σκάλδιν, Μόζαν καὶ Ρῆνον. Εἰς τὰς εὐφόρους καὶ τελείως ἐπιπέδους αὐτὰς περιοχὰς καλλιεργοῦνται σῖτος, σακχαρότευτλα, λαχανικά, ὀπωροφόρα δένδρα, κλπ. Ὑπάρχουν ἐξ ἄλλου πολλὰ τεχνητὰ λειβάδια, εἰς τὰ ὁποῖα βόσκουν αἱ ὀνομασταὶ Ὁλλανδικαὶ ἀγελάδες, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἔχουν εἰσαχθῆ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καλλιεργοῦνται ἐπίσης πολὺ τὰ ἄνθη καὶ ὑπάρχουν μεγάλαι ἐκτάσεις καλυπτόμεναι ἀπὸ τουλίπας καὶ ναρκίσσους .

Τὰ παράλια καὶ ὁ κόλπος Ζουΐντερ-Ζέε. Εἰς μεγάλην ἔκτασίν των τὰ πρὸς τὴν Βόρειον θάλασσαν παράλια τῆς Ὁλλανδίας εἶναι χαμηλότερα τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης καὶ προστατεύονται ἀπὸ αὐτὴν μὲ ἀμμολόφους (θῖνας), τὸ ὕψος τῶν ὁποίων ἐνίοτε φθάνει τὰ 60 μ. Ὑπάρχουν ὅμως μέρη, ὅπου δὲν ὑπάρχουν τοιοῦτοι ἀμμόλοφοι. Ἐκεῖ ἔχουν κατασκευασθῆ τεχνητὰ φράγματα, τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦνται καὶ ἐπιβλέπονται αγρύπνως, διότι καταστροφὴ τῶν φραγμάτων τούτων θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ εἰσρεύσῃ ἐντὸς τῆς ξηρᾶς τὸ θαλάσσιον ὕδωρ καὶ νὰ πλημμυρίσουν καὶ καταστραφοῦν μεγάλαι ἐκτάσεις. Κατὰ τὸν Μεσαίωνα ὁ κόλπος Ζουΐντερ-Ζέε, ἦτο μία λίμνη μὲ γλυκὺ ὕδωρ. Τὸ 1284 μία μεγάλη τρικυμία εἰς τὴν Β. Θάλασσαν, βοηθουμένη καὶ ἀπὸ ὑψηλὴν παλίρροιαν (μεγάλην δηλαδὴ ἀνύψωσιν τῆς θαλάσσης κατὰ τὴν πλημμυρίδα) ἔκαμαν, ὥστε τὸ θαλάσσιον ὕδωρ νὰ εἰσρεύσῃ εἰς τὴν λίμνην καὶ νὰ πλημμυρίσῃ μεγάλη ἔκτασις. Ἐσχηματίσθη οὕτω ὁ ἀβαθὴς κόλπος Ζουΐντερ-Ζέε ἐκτάσεως ἴσης πρὸς τὸ ⅟₂₀ τῆς Ἑλλάδος, κατεστράφησαν δὲ περὶ τὰ 80 χωριὰ καὶ ἐπνίγησαν περὶ τοὺς 10.000 ἄνθρωποι. Τὸ μῆκος τοῦ κόλπου τούτου εἶναι περὶ τὰ 90 χιλιομ. καὶ τὸ πλάτος του κυμαίνεται ἀπὸ 20 μέχρι 55 χιλιομ. Τὸ μεγαλύτερον βάθος του μόλις φθάνει τὰ 7 μ. Τὴν 1ην Φεβρουαρίου τοῦ 1953 μία μεγάλη τρικυμία, λόγῳ τῶν εἰς τὴν Βόρ. Θάλασσαν πνεόντων ἰσχυρῶν ἀνέμων, συνοδευομένη καὶ ἀπὸ ἐξαιρετικὴν κατὰ τὴν πλημμυρίδα ἀνύψωσιν τῶν ὑδάτων, κατέστρεψεν εἰς ἀρκετὰ σημεῖα των τὰ φράγματα πλησίον τῆς πόλεως Βίλλεμσταντ (Βλ. Χάρτ. 33) . Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ πλημμυρίσῃ μὲ θαλάσσιον ὕδωρ ἔκτασις 2.000.000 στρεμμάτων, νὰ πνιγοῦν 1.400 ἄνθρωποι, ἑκατοντάδες χιλιάδων ζώων καὶ νὰ καταστραφοῦν χιλιάδες οἰκιῶν. Οἱ Ὁλλανδοί, μόλις παρῆλθε τὸ κακόν, ἐπεδόθησαν ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῶν φραγμάτων, τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἐδαφῶν, ποὺ ἐπλημμύρισαν καὶ τὴν ἐξυγίανσίν των ἀπὸ τὸ ἀπομεῖναν ἐκεῖ ἅλας, τὸ ὁποῖον καθίστα ἀδύνατον τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς.

Οἱ Ὁλλανδοὶ ἀγωνίζονται σκληρὰ ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ νὰ προστατεύσουν τὴν γῆν των ἀπὸ τὴν θάλασσαν, ἡ ὁποία διαρκῶς ἀπειλεῖ νὰ τὴν ἁρπάσῃ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ νὰ ἀνακτήσουν τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν ἡ θάλασσα ἥρπασε. Ἐσκέφθησαν τὴν ἀποξήρανσιν μεγάλου μέρους τοῦ κόλπου Ζουΐντερ-Ζέε καὶ τὴν μεταβολὴν τοῦ ὑπολοίπου εἰς λίμνην γλυκέος ὕδατος, μὲ τὰ ὕδατα τῆς ὁποίας νὰ δύνανται νὰ κάμνουν ἀρδεύσεις. Κατεσκεύασαν διὰ τοῦτο μέγα φράγμα, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ἀπὸ τοῦ ΒΑ. ἄκρου τῆς Ὁλλανδίας (διαμερίσματος) καὶ καταλήγει εἰς τὸ ΒΔ. ἄκρον τῆς Φρεισίας (Χάρτ. 33) . Ἡ κατασκευὴ τοῦ φράγματος ἤρχισε τὸ 1928 καὶ ἐπερατώθη τὸ 1932, ἀφοῦ ὑπερενικήθησαν ἀφάνταστοι δυσκολίαι. Ἔχει τοῦτο μῆκος 44.000 μ., ὕψος μέγιστον ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης 7-7,5 μ. καὶ πάχος εἰς τὴν βάσιν 150 καὶ εἰς τὴν κορυφὴν 90 μ. Οὕτω ἀπεμονώθη ὁ κόλπος ἀπὸ τὴν Β. Θάλασσαν. Ἀπομένει ἤδη ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ δευτέρου σκοποῦ τοῦ ἔργου, δηλ. ἡ ἀποξήρανσις μέρους τοῦ κόλπου καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ ὑπολοίπου εἰς λίμνην μὲ γλυκὺ ὕδωρ, ἀπὸ τὸ ὕδωρ τοῦ ἐκβάλλοντος εἰς αὐτὸν βραχίονος τοῦ Ρήνου. Ὑπερηφανευόμενοι οἱ Ὁλλανδοὶ διὰ τὸ τεράστιον αὐτὸ ἔργον καὶ διὰ τὴν διαρκῆ πρὸς τὴν θάλασσαν πάλην των, λέγουν ὅτι « δημιουργοῦν τὴν γῆν ἐπὶ τῆς ὁποίας ζοῦν ».

Κλῖμα . Τὸ κλῖμα τῆς Ὁλλανδίας εἶναι καθαρῶς ὠκεάνιον. Λόγῳ τῆς γειτνιάσεως τῆς θαλάσσης καὶ τῆς ἐπιδράσεως τοῦ « Ρεύματος τοῦ Κόλπου », οἱ χειμῶνες εἶναι, παρὰ τὸ ἀρκετὰ βόρειον γεωγραφικὸν πλάτος τῆς χώρας, ἤπιοι· τὰ θέρη εἶναι δροσερὰ καὶ αἱ βροχαὶ ἄφθονοι καθ᾽ ὅλας τὰς ἐποχάς. Ἡ ὑγρασία εἶναι μεγάλη καὶ ἡ ὁμίχλη συχνή. Τοῦτο καθιστᾷ τὸ κλῖμα ἀνθυγιεινόν, ἰδίως εἰς τὰς παραθαλασσίους περιοχάς, ὅπου λόγῳ τοῦ χαμηλοῦ τοῦ ἐδάφους λιμνάζουν τὰ ὕδατα (μὴ δυνάμενα νὰ ἀποχετευθοῦν μόνα των εἰς τὴν θάλασσαν).

Ποταμοί. Διώρυγες. Ἡ Ὁλλανδία ἔχει τρεῖς μεγάλους ποταμούς, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ ἄλλας χώρας. Οὗτοι εἶναι: Σκάλδις (Ἐσκὼ) προερχόμενος ἀπὸ τὸ Βέλγιον· τούτου μόνον αἱ ἐκβολαὶ ἀνήκουν εἰς τὴν Ὁλλανδίαν. Αἱ ἐκβολαὶ αὗται, πολὺ πλατεῖαι, (φθάνουν εἰς πλάτος τὰ 1200 μ.), χωρίζονται εἰς δύο βραχίονας, τὸν ἀνατολικὸν καὶ τὸν δυτικὸν Σκάλδιν (Χάρτ. 33) . Ὁ Μόζας ἢ Μεύσης προερχόμενος καὶ οὗτος ἐκ τοῦ Βελγίου καὶ σχηματίζων κατ’ ἀρχὰς (εἰς μῆκος 40 χιλιομ.) τὰ μεταξὺ Βελγίου καὶ Ὁλλανδίας σύνορα χύνεται εἰς τὴν Βορ. Θάλασσαν. Τέλος ὁ Ρῆνος , ὁ ὁποῖος προέρχεται ἐκ τῆς Γερμανίας καὶ χωρίζεται εἰς πολλοὺς βραχίονας ἐντὸς τῆς Ὁλλανδίας. Εἷς ἐκ τῶν βραχιόνων τούτων ἐκβάλλει εἰς τὸν κόλπον Ζουΐντερ-Ζέε, ἕτερος εἰς τὴν διώρυγα τοῦ Ρόττερνταμ καὶ τρίτος, ὁ σπουδαιότερος, χύνεται, ἀφοῦ χωρισθῆ εἰς πολλοὺς βροχίονας, εἰς τὴν Βορ. Θάλασσαν, ὀλίγον βορειότερον τῶν ἐκβολῶν τοῦ Μόζα.

Πλὴν τῶν τριῶν αὐτῶν μεγάλων ποταμῶν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι μικρότεροι. Πολλοὶ τῶν ποταμῶν τῆς Ὁλλανδίας διαρρέοντες κατὰ τὰς ἐκβολάς των ἐδάφη εὑρισκόμενα χαμηλότερον τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ χυθοῦν εἰς τὴν θάλασσαν, ἂν ἔρρεον ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἐδάφους. Διὰ τοῦτο ρέουν ὑψηλότερον τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἐδάφους. Συγκρατοῦνται εἰς τὸ ὕψος αὐτὸ οἱ ποταμοὶ μὲ τεχνητὰ ἀναχώματα καὶ λόγῳ τούτου ἐπικρέμαται διαρκῶς ὁ κίνδυνος πλημμυρῶν, ἂν κάπου τὰ ἀναχώματα ἤθελον ὑποχωρήσει καὶ καταστραφῆ. Οἱ ποταμοὶ λόγῳ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ ἐδάφους εἶναι πλωτοὶ καὶ διευκολύνουν πολὺ τὴν συγκοινωνίαν ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἀλλὰ καὶ μὲ τὰς γειτονικάς της χώρας. Πλὴν ὅμως τῶν ποταμῶν, τὴν συγκοινωνίαν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας διευκολύνει καὶ πλῆθος διωρύγων. Οὐδεμία χώρα ἔχει τόσας διώρυγας, ὅσας ἔχει ἡ Ὁλλανδία. Ὑπάρχουν διώρυγες διὰ τὴν συγκοινωνίαν (ἐκ τούτων σημαντικώτεραι εἶναι ἡ τοῦ Ἄμστερνταμ καὶ τοῦ Ρόττερνταμ), τοιαῦται ἀρδευτικαί, καθὼς καὶ ἀποχετευτικαὶ τοῦ ὕδατος τῶν πολὺ χαμηλῶν τμημάτων τῆς χώρας. Διότι ὑπάρχουν μέρη τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται χαμηλότερον ὄχι μόνον τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης ἀλλὰ καὶ τῶν πέριξ τμημάτων τῆς ξηρᾶς. Εἰς ταῦτα συγκεντροῦται τὸ ὕδωρ τῆς βροχῆς καὶ σχηματίζει ἕλη, τὸ ὕδωρ τῶν ὁποίων συγκεντροῦνται εἰς διώρυγας καὶ διοχετεύεται μέχρι τοῦ πλησιεστέρου ποταμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ποταμὸς ρέει ὑψηλότερον, τὸ ὕδωρ χύνεται εἰς αὐτὸν ἀνυψούμενον δι’ ἀντλιῶν, αἱ ὁποῖαι λειτουργοῦν μὲ ρεῦμα ἠλεκτρικὸν ἢ μὲ τὴν δύναμιν τοῦ ἀνέμου, διὰ τῆς ὁποίας κινοῦνται ἀνεμόμυλοι. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὑπάρχει πλῆθος ἀνεμομύλων εἰς Ὁλλανδίαν. Οἱ ἀνεμόμυλοι, τὸ πλῆθος τῶν διωρύγων, οἱ ἀγροὶ μὲ τὰς τουλίπας καὶ τὰ λειβάδια μὲ τὰς ἀγελάδας, εἶναι τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ῾Ολλανδίας. Εἰς τὴν Ὁλλονδίαν ὑπάρχουν καὶ ἀρκεταὶ λίμναι, ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας Ὁλλανδίαν (ἐπαρχίαν εἰς τὰ Δ. τῆς χώρας) καὶ Φρεισίαν (Χάρτ. 33) .

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Βιομηχανία. Καθὼς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, εὔφορα ἐδάφη ἔχει ἡ πρὸς δυσμὰς τῆς χώρας Κάτω Ὁλλανδία· εἰς ταύτην ἐπικρατεῖ ἡ γεωργία , ἐνῶ ἡ κτηνοτροφία , διενεργουμένη εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, ἐπικρατεῖ εἰς τὴν Ἄνω Ὁλλανδίαν. Τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα ὄχι μόνον ἐπαρκοῦν διὰ τὴν διατροφὴν τῶν κατοίκων, μολονότι ἡ χώρα κατοικεῖται πυκνῶς, ἀλλὰ γίνεται καὶ ἐξαγωγή, ἰδίως εἰς τὴν Ἀγγλίαν, κρέατος, βουτύρου καὶ τοῦ ὀνομαστοῦ Ὁλλανδικοῦ τυροῦ. Ἡ πτηνοτροφία καὶ ἡ ἀνθοκομία ἔχουν ἐπίσης μεγάλην ἀνάπτυξιν καὶ γίνεται ἐξαγωγὴ ἀνθέων, αὐγῶν καὶ πουλερικῶν. Εἶναι ὀνομαστοὶ οἱ Ὁλλανδικοὶ νάρκισσοι καὶ αἱ τουλίπαι· μέγα μέρος τῶν παραγομένων ἀνθέων ἐξάγεται ἀεροπορικῶς, ἰδίως εἰς Παρισίους.

Σημαντικὴν ἀνάπτυξιν ἔχει καὶ ἡ βιομηχανία τῆς Ὁλλανδίας, παρὰ τὴν ὕπαρξιν μόνον ὀλίγων ἀνθράκων καὶ πετρελαίου καὶ σχεδὸν ἀσημάντου ὀρυκτοῦ πλούτου. Ὡς πρώτας ὕλας χρησιμοποιεῖ τὰ γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικὰ προϊόντα ὡς καὶ τὰ ἐκ τῆς ἁλιείας τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ πρώτας ὕλας εἰσαγομένας ἔξωθεν. Παλαιότερον ἡ Ὁλλανδία εἶχεν ἀφθόνους πρώτας ὕλας ἀπὸ τὰς ἀποικίας της καὶ ἰδίως τὰς ὀνομαζομένας Ὁλλανδικὰς Ἰνδίας, (αἱ ὁποῖαι σήμερον εἶναι ἀνεξάρτητος Δημοκρατία λεγομένη Ἰνδονησία). Διὰ τοῦτο ἔχει ἔκτοτε ἀνεπτυγμένην βιομηχανί αν καὶ αὕτη ἐξακολουθεῖ ὑφισταμένη καὶ σήμερον. Ἔχει ἡ Ὁλλανδία βιομηχανίαν κατασκευῆς βουτύρου, τυροῦ, συμπεπυκνωμένου γάλακτος, κονσερβῶν ἰχθύων, ζύθου καὶ διαφόρων οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν (ὅπως τὸ Τζίν, τὸ ὁποῖον παράγεται ἀπὸ σίκα λιν) καὶ δερμάτων. Βιομηχανίας αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦν πρώτας ὕλας εἰσαγομένας ἔξωθεν ἔχει: Κατασκευῆς ραδιοφώνων (εἶναι γνωστὰ τὰ Ὁλλανδικὰ ραδιόφωνα Φίλιπς), ποδηλάτων, σιδηροδρομικῶν μηχανῶν καὶ βαγονίων, ὑφασμάτων, ραιγιόν, χάρτου, κλπ. Ἔχει ἐπίσης μεγάλα ναυπηγεῖα καὶ ἔρχεται ἡ Ὁλλανδία 4η εἰς τὸν κόσμον ὡς πρὸς τὴν δυναμικότητα ναυπηγήσεως πλοίων (μετὰ τὰς Ἡν. Πολ. τῆς Ἀμερικῆς, τὴν Ἰαπωνίαν καὶ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν).

Ἁλιεία . Ἡ ἁλιεία ἔχει μεγάλην ἀνάπτυξιν χάρις εἰς τὴν ἰχθυοβριθῆ Β. Θάλασσαν. Ὁ ἁλιευτικὸς στόλος τῆς Ὁλλανδίας εἶναι ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους τοῦ κόσμου καὶ οἱ ἁλιευόμενοι ἰχθύες τόσον πολλοὶ ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλωθοῦν νωποὶ ἐπιτοπίως. Γίνονται ἀπὸ αὐτοὺς κονσέρβαι καὶ οὕτω ἐξάγονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

Ἐξάγει ἡ Ὁλλανδία κυρίως: Βούτυρον, τυρόν, συμπεπυκνωμένον γάλα, κονσέρβας ἰχθύων, κρέας καὶ πουλερικά, αὐγά, μαργαρίνην καὶ φυτικὰ ἔλαια, ἄνθη, σάκχαριν, χάρτην, ὑφάσματα, μηχανὰς καὶ μηχανήματα διάφορα καὶ χημικὰ προϊόντα. Εἰσάγει κυρίως: Δημητριακὰ γενικῶς, ἄνθρακα, πετρέλαιον, σίδηρον, χάλυβα, ξυλείαν, ἐλαιοῦχα σπέρματα, βάμβακα καὶ ἔριον. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξάγει βιομηχανικὰ προϊόντα καὶ εἰσάγει ἐξ αὐτῆς καπνόν, οἴνους, σταφίδα καὶ σῦκα. Νόμισμα εἶναι τὸ φιορίνιον ἢ γκλοῦτεν .

Κάτοικοι. Πληθυσμὸς. Οἱ Ὁλλανδοὶ εἶναι συγγενεῖς τῶν Φλαμανδῶν Βέλγων φυλετικῶς καὶ γλωσσικῶς, εἶναι δηλ. Γερμανικῆς καταγωγῆς. Ὁ πληθυσμὸς ἀνέρχεται εἰς 11.346.000 κ. (πυκνότης 350 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ.). Εἶναι δηλαδὴ ἡ Ὁλλανδία ἡ πυκνότερον κατοικουμένη χώρα τῆς Εὐρώπης. Πυκνότερον εἶναι κατοικημένη ἡ Δυτικὴ εὔφορος Ὁλλανδία. ῾Ως πρὸς τὸ θρήσκευμα οἱ κάτοικοι εἶναι ἄλλοι Καθολικοὶ καὶ ἄλλοι Προτεστάνται (Διαμαρτυρόμενοι).

Σπουδαιότεραι πόλεις. Εἰς τὴν Κάτω Ὁλλανδίαν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Ἄμστερνταμ ἢ Ἄμστελόδαμον (838.000 κ.), πόλις βιομηχανικὴ καὶ ἐμπορικὴ καὶ σπουδαῖος λιμὴν ἑνούμενος διὰ μεγάλης διώρυγος μὲ τὴν Β. Θάλασσαν. Διώρυγες διαχωρίζουν τὴν πόλιν εἰς πολλὰ τμήματα ἑνούμενα μεταξύ των διὰ πλέον τῶν 350 γεφυρῶν. Εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Ὁλλανδίας μολονότι ἡ ἕδρα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἐπίσημος κατοικία τῆς Βασιλίσσης εὑρίσκονται εἰς τὴν Χάγην. Ρόττερνταμ (715.000 κ.). Εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ Ρήνου καὶ συνδέεται διὰ μεγάλης διώρυγος μὲ τὴν Β. Θάλασσαν. Τοῦτο καθιστᾷ τὴν πόλιν αὐτὴν σημαντικὸν κέντρον διακομιστικοῦ ἐμπορίου καὶ τὸν σημαντικώτερον λιμένα τῆς Ὁλλανδίας. Εἶναι ἐπίσης βιομηχανικὴ πόλις καὶ ἔχει μεγάλα ναυπηγεῖα. Χάγη (591.000 κ.), θεωρουμένη ὡς ἡ δευτέρα πρωτεύουσα τῆς Ὁλλανδίας. Εἶναι μία τῶν ὡραιοτέρων πόλεων τῆς Εὐρώπης, ἕδρα τῆς Κυβερνήσεως, τόπος τῆς ἐπισήμου κατοικίας τῆς Βασιλίσσης καὶ ἕδρα τοῦ Δικαστηρίου διὰ τὰς διεθνεῖς ὑποθέσεις (Διεθνὲς Δικαστήριον τῆς Χάγης). Εἰς τὴν Ἄνω Ὁλλανδίαν σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Οὐτρέχτη (223.000 κ.) καὶ Γκρόνιγκεν (143.000 κ.) πόλεις βιομηχανικαὶ καὶ μὲ Πανεπιστήμιον.

Ἡνωμένον Βασίλειον τῆς Μεγ. Βρεταννίας καὶ Β. Ἰρλανδίας

Ὅρια. Ἔκτασις. Τὸ Ἡν. Βασίλειον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Β. Ἰρλανδίας, τὸ ὁποῖον καλεῖται καὶ ἁπλῶς Ἡνωμένον Βασίλειον , ἢ Μεγάλη Βρεταννία , ἀποτελεῖται ἀπὸ τὴν νῆσον Μεγ. Βρεταννίαν (τὴν μεγαλυτέραν νῆσον τῆς Εὐρώπης), ἀπὸ τὸ ΒΑ. τμῆμα τῆς ἀρκετὰ μεγάλης νήσου Ἰρλανδίας καὶ ἀπὸ τὰς κατὰ πολὺ μικροτέρας νήσους: Σχέτλανδ καὶ Ὀρκάδας εἰς τὰ Β., Ἐβρίδας εἰς τὰ ΒΔ., Σίλλυ (πιθανῶς τὰς Κασσιτερίδας νήσους τῶν Ἀρχαίων Ἑλλήνων), τὰς Βρεταννο-Νορμανδικὰς νήσους τῶν ἀκτῶν τῆς Γαλλικῆς Βρετάνης καὶ ἀπὸ μερικὰς ἄλλας μικρὰς νήσους. Ἡ ἔκτασίς του εἶναι 244.000 τετρ. χιλι ομ. (ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 229.900 ἀνήκουν εἰς τὴν νῆσον Μεγ. Βρεταννίαν καὶ 14.100 εἰς τὴν Β. Ἰρλανδίαν καὶ τὰς ὑπολοίπους μικρὰς νήσους). Ἔρχεται οὕτω τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον 10ον ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν μεταξὺ τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης.

Ι . Ἡ νῆσος Μεγάλη Βρεταννία. Φυσικαὶ περιοχαί. Ἡ νῆσος Μεγάλη Βρεταννία ὑποδιαιρεῖται εἰς τὸ Β. τῶν ὀρέων Σεβιὸτ ὀρεινὸν τμῆμα της (Χὰρτ. 35), τὸ ὁποῖον λέγεται Σκωτία ˙ εἰς τὸ νοτίως τῶν ὀρέων Σεβιότ, τὸ ὁποῖον λέγεται Ἀγγλία καὶ τὸ πρὸς τὰ Δ. μικρότερον τμῆμα, τὸ ὁποῖον λέγεται Οὐαλλία . ᾽Απὸ ἀπόψεως μορφολογίας τοῦ ἐδάφους ἡ Μεγάλη Βρεταννία χωρίζεται εἰς τρεῖς φυσικὰς περιοχάς. Οὕτω ἂν φέρωμεν γραμμὴν εὐθεῖαν ἑνοῦσαν τὰς πόλεις Μίντλσμπερω (ἐπὶ τῆς Βορ. Θαλάσσης) καὶ Ἔξετερ ἐπὶ τῆς Θαλάσσης τῆς Μάγχης, χωρίζεται ἡ Μεγ. Βρεταννία εἰς δύο τμήματα. Ἕν πρὸς τὰ Ἀνατολικὰ, τὸ ὁποῖον εἶναι πεδινὸν καὶ λέγεται Λεκανοπέδιον τοῦ Λονδίνου καὶ τὸ ἄλλο πρὸς Β. καὶ Δ. τῆς γραμμῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ὀρεινὸν (Χάρτ. 35) .

Λεκανοπέδιον τοῦ Λονδίνου. Τοῦτο εἶναι πεδινή, προσχωσιγενὴς καὶ εὔφορος ἔκτασις (ὅπως καὶ τὸ λεκανοπέδιον τῶν Παρισίων, τοῦ ὁποίου ἄλλωστε ἀποτελεῖ συνέχειαν) τὸ μέσον ὕψος τῆς ὁποίας δὲν ὑπερβαίνει τὰ 100 μ. Ἡ μεγαλυτέρα ἐδαφικὴ ἀνωμαλία (πρὸς τὰ Β. πλησίον τῆς πόλεως Ὑόρκη) (Ὑόρκ) μόλις φθάνει τὰ 450 μ. Εἶναι τὸ παραγωγικώτερον ἀπὸ γεωργικῆς ἀπόψεως μέρος τῆς Μεγ. Βρεταννίας, μὲ καλλιεργείας σίτου, γεωμήλων, λυκίσκου, κριθῆς, ὀπωροφόρων δένδρων καὶ σακχαροτεύτλων καθὼς καὶ μὲ λειβάδια διὰ τὴν ἐκτροφὴν γαλακτοπαραγωγικῶν ἀγελάδων (Χάρτ. 38) .

Τὸ πρὸς τὰ Δ. καὶ τὰ Β. τῆς γραμμῆς ἔδαφος. Τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν Κορνουάλην (χερσόνησον τῆς Ἀγγλίας), τὴν Οὐαλλίαν , τὴν Β. Ἀγγλίαν καὶ τὴν Σκωτίαν καὶ εἶναι ὀρεινὸν (Χάρτ. 35) . Τὰ ὄρη ὅμως εἶναι παλαιὰ (ἐσχηματίσθησαν κατὰ πτυχώσεις παλαιοτέρας τῆς Ἀλπικῆς), ἔχουν ὑποστῆ μεγάλας διαβρώσεις καὶ διὰ τοῦτο εἶναι χαμηλά. Τὸ ὑψηλότερον ὄρος τῆς Κορνουάλλης (τὸ ὄρος Ντόρτμουρ , 622 μ.) μόλις ὑπερβαίνει τὰ 600 μ. Τὰ ὄρη Γκάμπριαν , ἀποτελοῦντα τὴν σπονδυλικὴν οὕτως εἰπεῖν στήλην τῆς Οὐαλλίας, μόλις φθάνουν τὰ 1094 μ. Εἰς τὰ Πέννινα ὄρη τῆς Β. Ἀγγλίας καὶ τὰ ὄρη Σεβιότ , τὰ ὁποῖα ἀτοτελοῦν τὰ σύνορα Ἀγγλίας καὶ Σκωτίας, τὸ ὕψος μόλις ὑπερβαίνει τὰ 800 μ. Τὰ ὑψηλότερα ὄρη ἀνευρίσκομεν εἰς τὴν Σκωτίαν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ ὀρεινότερον τμῆμα τῆς νήσου. Εἶναι τὰ ὄρη Γκράμπιαν (1343 μ.). Μεταξὺ τῶν ὡς ἄνω ὀρέων ὑπάρχουν ἀρκεταὶ εὔφοροι κοιλάδες καὶ εὔφορα ὀροπέδια.

Κλῖμα . Αἱ ἀκταὶ τῆς Μεγ. Βρεταννίας ἔχουν μέγαν θαλάσσιον διαμτλισμόν, εἰς τρόπον ὥστε ἡ θάλασσα εἰσχωρεῖ βαθέως ἐντὸς τῆς ξηρᾶς ἐπιδρῶσα ἐπὶ τοῦ κλίματος τῆς χώρας. Διὰ τῶν ἀκτῶν της ἄλλως τε διέρχεται διακλάδωσις τοῦ θερμοῦ « Ρεύματος τοῦ Κόλπου », ἡ ἐπίδρασις τοῦ ὁποίου κάμνει ἠπιωτέρους τοῦ χειμῶνας (Χαρτ. 70) . Τὸ κλῖμα εἶναι γενικῶς ὠκεάνιον μὲ πολλὰς βροχάς, μεγάλην ὑγρασίαν καὶ συχνὰς καὶ πυκνὰς ὁμίχλας. Εἰς πολλὰς περιοχὰς τῆς Μεγ. Βρεταννίας ἡ ὁμίχλη εἶναι ἐνίοτε τόσον πυκνή, ὥστε νὰ μὴ βλέπῃ κανεὶς εἰς ἀπόστασιν ὀλίγων μέτρων, νὰ ἀνάπτωνται δὲ τὰ ἠλεκτρικὰ καὶ νὰ κυκλοφοροῦν τὰ αὐτοκίνητα μὲ ἀνημμένους τοὺς φανούς των ἀκόμη καὶ τὴν μεσημβρίαν. Πολλάκις σταματᾷ ἡ κυκλοφορία ἐξ αἰτίας τῆς πυκνῆς ὁμίχλης, ἡ ἀτμόσφαιρα γίνεται πνιγηρά, ἡ ἀναπνοὴ δύσκολος, ἐπισυμβαίνουν δὲ ἐνίοτε καὶ θάνατοι, ἰδίως εἰς τὰς βιομηχανικὰς περιοχάς, διότι ἐκεῖ ἡ ὁμίχλη παρασύρει χαμηλὰ τοὺς καπνοὺς καὶ τὰ ἀέρια τὰ παραγόμενα ἀπὸ τὰ ἐργοστάσια. Ἡ Σκωτία λόγῳ τοῦ ὀρεινοῦ ἐδάφους της καὶ τῆς βορειοτέρας θέσεώς της ἔχει γενικῶς χειμῶνας ψυχροτέρους τῆς ὑπολοίπου Μεγάλης Βρεταννίας. Τὸ δυτικὸν ἐπίσης τμῆμα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας δέχεται περισσοτέρας βροχὰς λόγῳ τῶν ὑψουμένων παραλλήλως πρὸς τὴν θάλασσαν ὀροσειρῶν.

Ποταμοί. Λίμναι. Αἱ πολλαὶ βροχαὶ δημιουργοῦν καὶ ἀρκετοὺς ποταμούς, ὅλοι ὅμως οἱ ποταμοὶ ἔχουν μικρὸν μῆκος, διότι αἱ ἐκτάσεις τὰς ὁποίας ἀποστραγγίζουν εἶναι περιωρισμέναι. Οἱ μεγαλύτεροι ποταμοὶ εἶναι: ὁ Τάμεσις , ὁ ὁποῖος διέρχεται διὰ τοῦ Λονδίνου καὶ χύνεται εἰς Β. Θάλασσαν, ὅπου σχηματίζει ἐπιμήκη ποταμόκολπον. Πηγάζει ἀπὸ τὰ ὑψώματα τῆς κομητείας Γκλῶστερ (Χάρτ. 36) . Ὁ Σέβερν , ὁ ὁποῖος πηγάζει ἀπὸ τὰ ὄρη τῆς Οὐαλλίας καὶ χύνεται εἰς τὴν θαλασσίαν αὔλακα τοῦ Μπρίστολ . Λίμναι ὑπάρχουν ἀρκεταὶ εἰς τὴν Β. Ἀγγλίαν καὶ τὴν Σκωτίαν, δίδεται δὲ γενικῶς εἰς αὐτὰς τὸ ὄνομα Λόχ . Ἡ μεγαλυτέρα εἶναι ἡ εἰς τὴν Σκωτίαν εὑρισκομένη λίμνη Λόχ-Νές , ἡ ὁποία ἑνοῦται διὰ διώρυγος μὲ τὴν Βορ. θάλασσαν καὶ μὲ τὸν Ἀτλαντικόν (Χάρτ. 36) .

Γεωργία. Κτηνοτροφία. Τὸ ἔδαφος τῶν κοιλάδων καὶ πεδιάδων τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ ἰδίως τὸ τοιοῦτον τῆς Ἀγγλίας, εἶναι εὔφορον καὶ δύναται νὰ ἔχῃ μεγάλας ἀποδόσεις. Καλλιεργεῖται ἄλλωστε ἐπιστημονικῶς. Παρὰ τοῦτο ἡ γεωργία δὲν ἔχει μεγάλην ἀνάπτυξιν, ἐπειδὴ ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἶναι χώρα καθαρῶς βιομηχανική . Τὰ ἡμερομίσθια τῶν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων εἶναι μεγάλα καὶ οἱ ἐργάται τῆς γῆς παρασύρονται ἀπὸ αὐτὰ πρὸς τὰ ἐργοστάσια, τὸ κόστος δὲ τῆς ἐργασίας εἰς τοὺς ἀγροὺς γίνεται τόσον, ὥστε τὰ ἐπιτοπίως παραγόμενα προϊόντα καὶ ἰδίως ὁ σῖτος νὰ κοστίζουν περισσότερον ἀπὸ τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν δὲν καλλιεργεῖται πολὺ ὁ σῖτος.

᾽Εξ ἄλλου ἡ ἀνάγκη ἐξοικονομήσεως κρέατος, δερμάτων καὶ ἰδίως ἐρίου διὰ τὴν Βρεταννικὴν ἐριουργίαν ἔδωκε πρωτεύουσαν θέσιν εἰς τὴν διατροφὴν βοοειδῶν καὶ περισσότερον προβάτων διὰ τὸ ἔριον των. Μεγάλαι ἐκτάσεις ἔχουν μεταβληθῆ εἰς λειβάδια διὰ τὴν διατροφὴν ζώων, τὸ ὑγρὸν δὲ καὶ ἤπιον ὡς πρὸς τὴν θερμοκρασίαν κλῖμα εὐνοεῖ πολὺ τὴν ἀνάπτυξιν λειβαδίων. Ἐκτρέφονται γενικῶς ζῶα ἀποδοτικά, ἀπὸ βελτιωμένας δηλ. ποικιλίας (καλὲς ράτσες) καὶ εἶναι ὀνομοστοὶ οἱ δρόμωνες (δι’ ἱπποδρομίας) Ἀγγλικοὶ ἵπποι, οἱ χοῖροι καὶ αἱ ὄρνιθες. Ὑπολογίζονται εἰς 11 ἑκατομ. τὰ ἐκτρεφόμενα βοοειδῆ (ἐκ τῶν ὁποίων τὸ σύνολον σχεδὸν εἶναι γαλακτοπαραγωγικαὶ ἀγελάδες), εἰς 23 ἑκατομ. τὰ πρόβατα, εἰς 6 ἑκατομ. οἱ χοῖροι καὶ εἰς 93 ἑκατομ. τὰ πουλερικά. Τὰ παραγόμενα ὅμως γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικὰ προϊόντα δὲν ἐπαρκοῦν (ἐπειδὴ ἡ χώρα κατοικεῖται πυκνῶς) διὰ τὴν διατροφὴν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ εἰσάγονται τοιαῦτα ἔξωθεν (Χάρτ. 38) .

Ἡ ἁλιεία λόγῳ τοῦ ἰχθυοβριθοῦς τῆς Βορείου θαλάσσης ἔχει μεγάλην ἀπόδοσιν καὶ οἱ ἁλιευόμενοι ἰχθύες εἶναι τόσοι ὥστε ὄχι μόνον ἐπαρκοῦν διὰ τὴν ἐπιτόπιον κατανάλωσιν ἀλλὰ καὶ περισσεύουν καὶ γίνονται κονσέρβαι ἢ παστοί. Ἁλιεύονται ὅλων τῶν εἰδῶν ἰχθύες καὶ ἰδίως σαρδέλλες, ρέγγες καὶ βακαλάοι. Μεγάλην ἀνάπτυξιν ἔχει καὶ ἡ καλλιέργεια ὀστρέων. Τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον ὑπολογίζεται μεταξὺ τῶν κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν τοὺς μεγαλυτέρους ἁλιευτικοὺς στόλους καὶ ἡ ἁλιεία δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὴν Βόρειον θάλασσαν, ἀλλ᾽ ἐπεκτείνεται καὶ μέχρι τῆς Ἰσλανδίας καὶ τῆς Νέας Γῆς (Βορ. Ἀμερικὴ).

Ὀρυκτά. Βιομηχανία. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἔχει ἄφθονα ὀρυκτά: Χαλκόν, κασσίτερον, μόλυβδον, κλπ., πλούσια μεταλλεύματα σιδήρου καὶ ἐκτεταμένα στρώματα ἄνθρακος. Ἔρχεται τρίτη μετὰ τὰς Ἡν.Πολ

τείας τῆς Ἀμερικῆς καὶ τὴν Γερμανίαν, (Δυτικὴν καὶ Ἀνατολικήν), μὴ ὑπολογιζομένης τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ὡς πρὸς τὸν παραγωγὴν ἄνθρακος χώρα τοῦ κόσμου. Μέχρι πρό τινος ἤρχετο δευτέρα ἀλλὰ τὰ ἀνθρακωρυχεῖα της ὁλονὲν καὶ ἐξαντλοῦνται καὶ παρίσταται ἀνάγκη ἀναζητήσεως τοῦ ἄνθρακος εἰς βαθύτερα στρώματα. Ἕνεκα τούτου ἐξάγεται σήμερον ὀλιγώτερος ἄνθραξ καὶ ὁ Ἀγγλικὸς ἄνθραξ στοιχίζει περισσότερον τοῦ Ἀμερικανικοῦ τοιούτου. Ὁ περισσότερος ἄνθραξ εὑρίσκεται (Χαρτ. 37) εἰς τὰς περιοχὰς τῶν πόλεων Γλασκώβης καὶ Κάρδιφ καὶ τὰς κομητείας Γιορκσάϊρ καὶ Λάγκασαϊρ . Ἀπὸ τοὺς λιμένας Κάρδιφ καὶ Νιουκάστελ ἐξάγεται ὁ περισσότερος ἄνθραξ.

Λόγῳ τῆς ἀφθονίας τῶν ὀρυκτῶν της καὶ ἰδίως τοῦ ἄνθρακος καὶ τοῦ σιδηρομεταλλεύματος, ἡ Ἀγγλία εἶναι ἀπὸ τὰς βιομηχανικωτέρας χώρας τῆς Γῆς. Αἱ περισσότερον ἀκμάζουσαι βιομηχανίαι εἰς τὸ Ἡν. Βασίλειον εἶναι ἡ μεταλλουργία καὶ ἡ ὑφαντουργία. Μεγάλα μεταλλουργικὰ κέντρα εἶναι:

Εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Μπίρμιγχαμ (1.110.000 κ.) εἰς τὸ ὁποῖον κατασκευάζονται ὅλα τὰ σιδηρᾶ εἴδη ἀπὸ καρφίδων μέχρι πυροβόλων καὶ μεγάλων μηχανῶν, διὰ τοῦτο δὲ λέγεται καὶ « ἡ πόλις τοῦ χάλυβος ». Σέφφηλντ (1.690.000 κ.), φημιζόμενον διὰ τὰ ἐκεῖ κατασκευαζόμενα μαχαίρια, ξυράφια καὶ ξυραφίδια. Νόττιγκαμ (310.000) καὶ Ὑόρκ (105.000 κ.) μὲ βιομηχανίαν εἰδῶν ἐκ σιδήρου καὶ χάλυβος. Πλύμουθ (210.000 κ.), Νιου-κά-στελ (835.000 κ.) μὲ μεγάλα ναυπηγεῖα.

Εἰς τὴν Σκωτίαν. Ἡ Γλασκώβη , ἡ μεγαλυτέρα πόλις τῆς Σκωτίας (1.758.000 κ.) μὲ ἀνεπτυγμένην σιδηροβιομηχανίαν, γνωστὴ εἰς ὅλον τὸν κόσμον διὰ τὰ μεγάλα ναυπηγεῖα της (Χαρτ. 36) .

Κέντρα ὑφαντουργικῆς βιομηχανίας εἶναι εἰς τὴν Ἀγγλίαν: Τὸ Μάντσεστερ (2.423.000 κ.), τὸ μεγαλύτερον ὑφαντουργικὸν κέντρον τοῦ Ἡν. Βασιλείου. Τὸ Λέστερ (285.000 κ.) μὲ βιομηχανίαν πλεκτῶν ὑφασμάτων. Μετὰ τὰς δύο ὡς ἄνω βιομηχανίας, οἱ ὁποῖαι κατέχουν τὰ πρωτεῖα ἔρχονται αἱ βιομηχανίαι χημικῶν προϊόντων, αὐτοκινήτων, ἀεροπλάνων, ἡ κονσερβοποιΐα καὶ διάφοροι ἄλλαι βιομηχανίαι. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία φημίζεται διὰ τὰ ὑφάσματα καὶ τὰ εἴδη της ἐκ χάλυβος.

Συγκοινωνία. Ἐμπόριον. Ἡ συγκοινωνία εἶναι ἀρίστη. Ὑπάρχει πυκνὸν δίκτυον σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ ἀσφαλτοστρωμένων δρόμων (περισσότερον εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ὀλιγώτερον εἰς τὴν ὀρεινὴν Σκωτίαν). Ὁ μέγας θαλάσσιος διαμελισμὸς καὶ οἱ πολλοὶ καὶ ἐπιμήκεις ποταμόκολποι, οἱ ὁποῖοι ἐπιτρέπουν τὴν ὕπαρξιν πολλῶν ἀσφαλῶν λιμένων, διευκολύνουν τὴν συγκοινωνίαν τόσον μεταξὺ τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς χώρας ὅσον καὶ μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον ἔχει μετὰ τὰς Ἡν. Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, τὸν μεγαλύτερον ἐμπορικὸν στόλον τοῦ κόσμου. Δι’ αὐτοῦ δύναται νὰ διενεργῇ μέγα ἐμπόριον καὶ νὰ ἐξάγῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν βιομηχανικὰ προϊόντα, νὰ εἰσάγῇ δὲ πρώτας ὕλας καὶ τρόφιμα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην.

Ἐξάγει ἄνθρακας ἀπὸ τοὺς λιμένας Κάρδιφ (250.000 κ.) καὶ Νιουκάστελ (300.000 κ.) καὶ βιομηχανικὰ προϊόντα παντὸς εἴδους, κυρίως μηχανὰς καὶ μηχανήματα πάσης φύσεως, αὐτοκίνητα, ραδιόφωνα, ὑφάσματα, χημικὰ καὶ φαρμακευτικὰ προϊόντα κλπ.

Εἰσάγει πετρέλαιον (τοῦ ὁποίου στερεῖται ἡ χώρα), βάμβακα, ἔριον καὶ παντὸς εἴδους τρόφιμα. Τὸ ἐμπόριον διενεργεῖται μὲ τὰς χώρας τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας (Καναδᾶν, Αὐστραλίαν, Ἰνδίας, (Γκάναν εἰς τὴν Ἀφρικὴν κ.λ.π.) καὶ τὰ προτεκτορᾶτα καὶ τὰς ἀποικίας της.

Κάτοικοι καὶ πληθυσμὸς. Οἱ κάτοικοι τῆς Οὐαλλίας καθὼς καὶ μεγάλου μέρους τῆς Σκωτίας εἶναι Κελτικῆς καταγωγῆς. Οἱ τῆς Ἀγγλίας εἶναι Ἀγγλο-Σάξωνες, Γερμανικῆς καταγωγῆς, καὶ μέρος ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῆς Σκωτίας προέρχεται ἀπὸ τὴν ἀνάμιξιν Κελτῶν, Ἀγγλοσαξώνων καὶ Σκανδιναυῶν. Οἱ Ἀγγλοσάξωνες τῆς Ἀγγλίας τελικῶς ἐπεκράτησαν καθυποτάξαντες τοὺς Οὐαλλοὺς καὶ τοὺς Σκώτους. Ὁ συνολικὸς πληθυσμὸς τοῦ Ἡν. Βασιλείου ἀνέρχεται εἰς 52.000.000 κατ., πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δίδει πυκνότητα 213 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ. καὶ φέρει τὸ Ἡν. Βασίλειον τρίτην κατὰ σειρὰν (μετὰ τὴν Ὁλλανδίαν καὶ τὸ Βέλγιον) ὡς πρὸς τὴν πυκνότητα τῶν κατοίκων χώραν τῆς Εὐρώπης (ἐκ τῶν κατοίκων τὰ 1.394.000 ἀνήκουν εἰς τὴν Β. Ἰρλανδίαν). Ὡς πρὸς τὸ θρήσκευμα οἱ κάτοικοι ἀκολουθοῦν κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ Ἀγγλικανικὸν δόγμα (μίαν μορφὴν τοῦ Προτεσταντισμοῦ).

Σπουδαιότεραι πόλεις. Πλὴν τῶν ἀνωτέρω ἀναφερομένων βιομηχανικῶν πόλεων, ἄλλαι πόλεις εἶναι αἱ: Λονδῖνον (3.348.000 καὶ μὲ περίχωρα 8.350.000 κατ.), πρωτεύουσα τοῦ Ἡν. Βασιλείου. Ἐκτισμένον ἐπὶ τῶν ὀχθῶν τοῦ ποταμοῦ Ταμέσεως εἶναι ὁ μεγαλύτερος λιμὴν τοῦ Ἡν. Βασιλείου καὶ εἷς τῶν μεγαλυτέρων τοῦ κόσμου. Ἀπὸ τὸ προάστιον τοῦ Λονδίνου Γκρήνιτς διέρχεται ὁ Πρῶτος Μεσημβρινὸς τῆς Γῆς. Καντέρμπαιρυ (Καντερβουρία) (28.000) ἕδρα τοῦ Πριμάτου (Ἀρχιεπισκόπου) τῆς Ἀγγλικανικῆς ἐκκλησίας. Ὀξφόρδη καὶ Καῖμπριτζ (Κανταβριγία) πολίχναι μὲ ὀνομαστὰ Πανεπιστήμια. Λίβερπουλ (788.000 κ. καὶ μὲ περίχωρα 1.383.000 κατ.), ὁ δεύτερος (μετὰ τὸ Λονδῖνον) λιμὴν τοῦ Ἡν. Βασιλείου. Πόρτσμούθ (220.000 κ.) ναυτικὴ βάσις ἐπὶ τῆς θαλάσσης τῆς Μάγχης. Ντόβερ, ἀπέναντι τοῦ Γαλλικοῦ λιμένος Καλαί, εἰς τὸν πορθμὸν τοῦ Καλαί, λιμὴν ἐπικοινωνίας μὲ τὴν Γαλλίαν. Ἅπασαι αἱ πόλεις αὗται ἀνήκουν εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

Εἰς τὴν Σκωτίαν ἔχομεν, πλὴν τῆς Γλασκώβης, βιομηχανικῆς πόλεως, τὸ Ἐδιμβοῦργον (467.000 κ.), πνευματικὸν κέντρον τῆς Σκωτίας, καὶ τὸ Ἄμπερτην (188.000 κ.), εἰς τὴν Βόρειον Θάλασσαν, λιμένα διὰ τὸν ἁλιευτικὸν στόλον τοῦ Ἡν. Βασιλείου.

Εἰς τὴν Οὐαλλίαν, τὸ Κάρδιφ (244.000 κ.), τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ μεγα λύτερος λιμὴν τῆς Ἀγγλίας διὰ τὴν ἐξαγωγὴν ἀνθράκων.

ΙΙ . Βόρειος Ἰρλανδία. Ἔχει ἔκτασιν 15.000 τετρ. χιλιομ. καὶ πληθυσμὸν 1.170.000 κατ. Εἶναι χώρα ὀρεινὴ καὶ οἱ κάτοικοι ἀσχολοῦνται περισσότερον μὲ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Εἶναι μία χώρα ὑγρὰ καὶ ὁμιχλώδης μὲ κλῖμα ὠκεάνιον. Ἡ κυριωτέρα καλλιέργεια εἶναι ἡ τῆς βρώμης· (ὁ σῖτος καλλιεργεῖται ὀλιγώτερον τῆς κριθῆς καὶ τῶν γεωμήλων ἐπειδὴ δὲν εὐδοκιμεῖ, καθόσον αἱ ἡλιόλουστοι ἡμέραι εἶναι ὀλίγαι). Καλλιεργεῖται ἐπίσης καὶ τὸ λίνον. Ὑπάρχουν πολλὰ λειβάδια, τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὁποίων εὐνοεῖ τὸ ὑγρὸν κλῖμα, καὶ εἰς αὐτὰ διατρέφονται βοοειδῆ, πρόβατα, χοῖροι καὶ πουλερικά. Ἔχει ἡ Β. Ἱρλανδία ὀλίγον ἄνθρακα, μεταλλεύματα σιδήρου, ἀλουμινίου καὶ ὀρυκτὸν ἅλας. Βιομηχανικὴ περιοχὴ εἶναι κυρίως ἡ τοῦ λιμένος Μπέλφαστ (444.000 κ.) καὶ ἡ σημαντικωτέρα βιομαχανία εἶναι ἡ τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ λίνου καὶ κατασκευῆς λινῶν ὑφασμάτων.

ΙΙΙ. Αἱ μικραὶ Βρεταννικαὶ νῆσοι. Αἱ σπουδαιότεραι ἐκ τούτων εἶναι αἱ:

Αἱ νῆσοι Σχέτλανδ. Εἶναι περὶ τὰς 100 μεγάλαι καὶ μικραὶ νησῖδες καὶ σκόπελοι˙ εὑρίσκοντα Β. τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ ἔχουν ὅλαι ἔκτασιν 1.424 τετρ. χιλιομ. Οἱ κάτοικοι (20.000) ἀπασχολοῦνται μὲ τὴν ἁλιείαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Εἰς τὰς νήσους αὐτὰς ἐκτρέφονται καὶ οἱ μικρόσωμοι ἀλλὰ ρωμαλέοι ἵπποι οἱ λεγόμενοι « πόνεϋ ».

Αἱ νῆσοι Ὀρκνέϋ ἢ Ὀρκάδες. Εἶναι καὶ αὐταὶ περὶ τὰς 100 νησῖδες καὶ σκόπελοι καὶ εὑρίσκονται πλησίον τῶν βορείων ἀκτῶν τῆς Σκωτίας. Τὸ ὄνομά των, Σουηδικῆς προελεύστως, (ὄρκν=φώκη) σημαίνει «νῆσοι τῶν φωκῶν». Τὸ συνολικὸν ἐμβαδὸν τῶν νήσων αὐτῶν εἶναι 974 τετρ. χιλιομ. Οἱ κάτοικοί των (24.000) ἐπιδίδονται εἰς τὴν ἁλιείαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Αἱ Ὀρκάδες ἀποτελοῦν ὁρμητήριον διὰ τὸν Βρεταννικὸν στόλον, ἰδίως δὲ ὁ εἰς αὐτὰς ὅρμος Σκάπα-Φλόου .

Αἱ νῆσοι Ἑβρίδες ἢ Δυτικαὶ νῆσοι. Εἶναι ὑπὲρ τὰς 500, κατὰ τὸ πλεῖστον βραχώδεις καὶ ἀκατοίκητοι, εὑρισκόμεναι δυτικῶς τῆς Σκωτί ας. Μεγαλυτέρα ἐκ τούτων εἶναι ἡ εἰς τὰ βόρειά των εὑρισκομένη νῆσος Λιούϊς, ἔχουσα ἐμβαδὸν 2.225 τετρ. χιλιομ. καὶ 2.700 κατοίκους. Συνολικῶς οἱ κάτοικοι τῶν Ἑβρίδων ἀνέρχονται εἰς 30.000 καὶ ἐπιδίδονται εἰς τὴν ἁλιείαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Πλὴν τῶν ἀνωτέρω ὑπάρχουν καὶ ἀρκεταὶ ἄλλαι νησῖδες κατὰ μῆκος τῶν Βρεταννικῶν ἀκτῶν. Εἰς τὸ Ἡν. Βασίλειον ἀνήκουν καὶ αἱ κατὰ μῆκος τῶν Νορμανδικῶν ἀκτῶν τῆς Γαλλίας νησῖδες.

ΙV. Βρεταννικὴ Κοινοπολιτεία (Χαρτ. 39) . Ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἶναι μία ἐκ τῶν πρώτων Ἀποικιακῶν Δυνάμεων. Μέγα μέρος τῶν ἄλλοτε ἀποικιῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἀπέκτησαν τὴν ἐλευθερίαν των καὶ ἀποτελοῦν σήμερον κράτη ἀνεξάρτητα εἰς τὴν Ἀσίαν, τὴν Ὠκεανίαν, τὴν Ἀφρικὴν καὶ τὴν Ἀμερικήν. Τὰ κράτη ὅμως αὐτὰ δὲν διέκοψαν τελείως τοὺς δεσμούς των μὲ τὴν Μεγ. Βρεταννίαν. Ἀναγνωρίζουν ὡς Βασιλέα των (μολονότι εἶναι Δημοκρατίαι ἀνεξάρτητοι), τὸν Βασιλέα τοῦ Ἡν. Βασιλείου τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Β. Ἰρλανδίας καὶ ὑποστηρίζουν τὴν Μητρόπολιν ἔχοντα κοινὰ μετ’ αὐτῆς συμφέροντα. Ἀποτελοῦν μὲ τὴν Μητρόπολιν, τὴν λεγομένην Βρεταννικὴν Κοινοπολιτείαν , τῆς ὁποίας ἡ ἔκτασις φθάνει τὰ 30 περίπου ἑκατομ. τετρ. χιλιομ. καὶ ὁ πληθυσμὸς τὰ 600 ἑκατομ. κατοίκων.

Δημοκρατία τῆς ᾽Ιρλανδίας ἢ ῎Εϊρε

Ἡ Δημοκρατία τῆς ᾽Ιρλανδίας (Χαρτ. 36) καλουμένη ἄλλως καὶ Ἔϊρε καταλαμβάνει ὁλόκληρον τὴν νῆσον Ἰρλανδίαν, πλὴν τοῦ τμήματος τῆς Β. Ἰρλανδίας, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Ἡν. Βασίλειον. Ἡ ἔκτασίς της εἶναι 70.280 τετρ. χιλιομ. (τὸ ½ σχεδὸν τῆς Ἑλλάδος) καὶ ὁ πληθυσμὸς της ἀνέρχεται εἰς 2.900.000 κατ. (πυκνότης πληθυσμοῦ 41 κατ. κατὰ τετρ. χιλ.). Εἶναι πεδινὴ μόνον περὶ τὸ κέντρον της (βλ. Χάρτ. 35) . Ἡ κεντρικὴ αὐτὴ πεδιάς, τὸ ἔδαφος τῆς ὁποίας εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀμμῶδες καὶ ὄχι γόνιμον, περιβάλλεται ἀπὸ ὄρη, τὸ μέγιστον ὕψος τῶν ὁποίων μόλις φθάνει τὰ 1041 μ. Τὸ κλῖμα εἶναι ὠκεάνιον μὲ μεγάλην ὑγρασίαν καὶ ἠπίους χειμῶνας λόγῳ τῆς ἐπιδράσεως τοῦ πλησίον διερχομένου θερμοῦ « Ρεύματος τοῦ Κόλπου ». Τὸ ὑγρὸν κλῖμα καὶ οἱ ἤπιοι χειμῶνες εὐνοοῦν τὴν καλλιέργειαν λειβαδίων καὶ διὰ τοῦτο ἡ χώρα ἔχει ἀρκετὴν κτηνοτροφίαν. Ἐκτρέφονται πρόβατα, βοοειδῆ, χοῖροι, πουλερικά, μὲ παραγωγὴν κρέατος, τυροῦ, βουτύρου καὶ αὐγῶν (βλ. Χάρτ. 38) . Ταῦτα πλεονάζουν καὶ γίνεται ἐξαγωγή των, ἰδίως εἰς Μεγάλην Βρεταννίαν. Τὰ ¾ σχεδὸν τοῦ ἐδάφους τῆς χώρας διατίθενται διὰ τὴν κτηνοτροφίαν.

Ἡ Γεωργία περιορίζεται κυρίως εἰς τὴν καλλιέργειαν ὀλίγου σίτου.

Ἁλιεία καὶ Βιομηχανία . Ἡ ἁλιεία ἔχει ἀρκετὴν ἀνάπτυξιν. Ἡ βιομηχανία δὲν εἶναι ἀνεπτυγμένη, μολονότι ὑπάρχει ἀρκετὸς ἄνθραξ. Ἡ ὑπάρχουσα βιομηχανία ἐπεξεργάζεται τὰς ἐκ τῆς γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας πρώτας ὕλας. Παράγεται τυρός, βούτυρον, σάκχαρις, ζῦθος (τὸ Δουβλῖνον ἔχει τὸ μεγαλύτερον ἐργοστάσιον παραγωγῆς ζύθου τοῦ κόσμου) καὶ ἀπὸ τὸ κρέας τῶν χοίρων τὸ περίφημον ᾽Ιρλανδικὸν μπέηκον .

Σπουδαιότεραι πόλεις εἶναι αἱ: Δουβλῖνον (550.000 κ.), λιμὴν εἰς τὴν ᾽Ιρλανδικὴν θάλασσαν, πρωτεύουσα καὶ πνευματικὸν κέντρον τῆς Δημοκρατίας, μὲ Πανεπιστήμιον. Εἶναι συγχρόνως καὶ βιομηχανικὴ πόλις καὶ ἔχει μεγάλα ναυπηγεῖα. Κὸρκ (81.000 κ.), εὑρισκόμενον εἰς τὰ Ν. τῆς νήσου (Χάρτ. 36) .

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Δ. ΕΥΡΩΠΗΣ

Αἱ χῶραι τῆς Δ. Εὐρώπης παρουσιάζουν πολλὰ κοινὰ χαρακτηριστικά. Ἔχουν ὅλαι μεγάλας καὶ εὐφόρους πεδιάδας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τμήματα τῆς Μεγάλης Εὐρωπαϊκῆς πεδιάδος. Τὰ περισσότερα τῶν ὀρέων (πλὴν τῶν Ἄλπεων καὶ τῶν Πυρηναίων) εἶναι παλαιά, δημιουργηθέντα ἀπὸ πτυχώσεις παλαιοτέρας τῆς Ἀλπικῆς. Διὰ τοῦτο ἔχουν ὑποστῆ μεγάλας διαβρώσεις καὶ εἶναι ὄρη χαμηλά. Τὸ ὑπέδαφός των (πλὴν τοῦ τῆς Ὁλλανδίας) εἶναι πλούσιον εἰς ὀρυκτά, ἰδίως εἰς ἄνθρακα καὶ σιδηρομεταλλεύματα. Τὸ κλῖμα των (πλὴν τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Γαλλίας) εἶναι ὠκεάνιον, μὲ ἠπίους χειμῶνας, δροσερὰ θέρη καὶ συχνὰς βροχὰς κατανεμημένας κανονικῶς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος· διὰ τοῦτο αἱ χῶραι αὐταὶ εἶναι γεωργικαί, κτηνοτροφικαὶ (διότι αἱ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος πίπτουσαι βροχαὶ εὐνοοῦν τὴν ὕπαρξιν μεγάλων λειβαδίων) καὶ συγχρόνως (πλὴν τῆς Δημοκρατίας τῆς Ἰρλανδίας) καὶ βιομηχανικαί, διότι ἔχουν ἄνθρακα καὶ σιδηρομεταλλεύματα. Βιομηχανικὴ εἶναι ἀκόμη καὶ ἡ Ὁλλανδία μολονότι στερεῖται ἄνθρακος καὶ ὀρυκτῶν, διότι ἡ Ὁλλανδία εἶχε παλαιότερον ἀφθόνους πρώτας ὕλας ἀπὸ τὰς ἄλλοτε ἀποικίας της καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν, τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖ νὰ διατηρῇ.

Εἰς ὅλας τὰς χώρας αὐτὰς ἐπικρατεῖ ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν, τῶν γεωμήλων, τοῦ λυκίσκου καὶ τῶν σακχαροτεύτλων, τὰ ὁποῖα εὐνοοῦνται ἀπὸ τὸ ὑγρὸν κλῖμα καὶ εὐδοκιμοῦν. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐλαία εὐδοκιμεῖ καὶ καλλιεργεῖται εἰς τὰ παρὰ τὴν Μεσόγειον παράλια τῆς Γαλλίας, ἡ δὲ ἄμπελος μέχρι καὶ Β. τῶν Παρισίων μὲ μεγάλην παραγωγὴν οἴνων. Ἡ ὕπαρξις μεγάλων τεχνητῶν λειβαδιῶν ἐπιτρέπει εἰς ὅλας τὰς χώρας αὐτὰς τὴν ἐκτροφὴν πολλῶν βοοειδῶν καὶ ἰδίως γαλακτοπαραγωγικῶν ἀγελάδων˙ εἰς τὰ ὀρεινὰ ἐκτρέφονται καὶ ἀρκετὰ πρόβατα. Οἱ Γαλλικοὶ οἶνοι Καμπανίας (Σαμπάνια) καὶ Μπορντὼ καὶ οἱ Γαλλικοὶ καὶ Ὁλλανδικοὶ τυροὶ εἶναι ὀνομαστοί. Ἀκόμη ὅλαι αἱ ὡς ἄνω χῶραι, (πλὴν τοῦ Λουξεμβούργου), εὑρισκόμεναι παρὰ τὴν ἰχθυοβριθῆ Βορ. Θάλασσαν, ἔχουν ἀνεπτυγμένην ἁλιείαν καὶ πλεονάσματα ἰχθύων, τὰ ὁποῖα ἐξάγουν εἰς κονσέρβας καὶ ὡς παστοὺς ἰχθῦς.

Ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας, τῆς κτηνοτροφίας, τῆς ἁλιείας καὶ κυρίως τῆς βιομηχανίας εἰς τὰς χώρας αὐτὰς συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τῶν συγκοινωνιῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου. Εἶναι δηλαδὴ αἱ ὡς ἄνω χῶραι συγχρόνως καὶ χῶραι ἐμπορικαί. Αἱ συγκοινωνίαι των εἶναι ἀπὸ τὰς καλυτέρας τοῦ κόσμου. Τὸ πυκνὸν δίκτυον σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ ὁδῶν ἐνισχύεται καὶ μὲ τοὺς πλωτοὺς ποταμοὺς καὶ τὰς ἑνούσας τούτους διώρυγας. Διότι εἰς τὰς χώρας αὐτάς, πεδινὰς καὶ μὲ πολλὰς βροχὰς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, οἱ ποταμοὶ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς τῶν Μεσογειακῶν χωρῶν, εἶναι πλωτοί. Εἰς τὰς χώρας αὐτὰς ἀνευρίσκομεν ἀρκετοὺς ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους λιμένας τοῦ κόσμου (Λονδῖνον, Λίβερπουλ, Χερβοῦργον, Χάβρη, Βρέμη, Ἀμβέρσα, Ρόττερνταμ, Ἄμστ ερνταμ, Μασσαλία κλπ.). Λόγῳ τοῦ πλούτου των αἱ χῶραι τῆς Δ. Εὐρώπης εἶναι ἀνεπτυγμέναι καὶ πυκνῶς κατοικημέναι. Ἡ Ὁλλανδία μὲ 350 κατ. κατὰ τετρ. χιλιομ., τὸ Βέλγιον μὲ 298 καὶ τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον μὲ 213 εἶναι ἀπὸ τὰς πυκνότερον κατοικουμένας χώρας τῆς Εὐρώπης. Μόνον ἡ Γαλλία μὲ τοὺς 80 κ. κατὰ τετρ. χιλομ. εἶναι ἀραιῶς, ἐν σχέσει μὲ τὸν πλοῦτον της, κατοικουμένη χώρα. Αἱ περισσότεραι χῶραι τῆς Δ. Εὐρώπης ἦσαν μεγάλαι ναυτικαὶ Δυνάμεις παλαιόθεν καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι τοιαῦται καὶ σήμερον. Δι’ αὐτὸ ὑπῆρξαν (πλὴν τοῦ Λουξεμβούργου καὶ τῆς Ἰρλανδίας) καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι, πλὴν τῆς Ὁλλανδίας, ἡ ὁποία ἀπώλεσε σχεδὸν ὅλας τὰς ἀποικίας της, μεγάλαι ἀποικιακαὶ Δυνάμεις καὶ σχεδὸν αἱ μόναι, αἱ ὁποῖαι διατηροῦν ἀποικίας ἀκόμη καὶ σήμερον. Τὰ ἐκ τῆς γεωργίας, τῆς κτηνοτροφίας, τῆς ἁλιείας καὶ τῆς βιομηχανίας προϊόντα, κάμνουν ὑψηλὸν τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τῶν κατοίκων τῶν χωρῶν τῆς Δ. Εὐρώπης καὶ τὰς χώρας ταύτας πλουσίας καὶ εὐημερούσα